From 6a93e0b5d77abded6a22e8fe5f8a14816d20c6ff Mon Sep 17 00:00:00 2001 From: Joshua <62268199+minimalsm@users.noreply.github.com> Date: Sat, 14 Feb 2026 00:13:33 +0000 Subject: [PATCH 1/2] i18n(mr): translation import part 05 of 13 (23 files) --- .../nodes-and-clients/light-clients/index.md | 61 +++ .../node-architecture/index.md | 59 +++ .../nodes-as-a-service/index.md | 418 +++++++++++++++ .../nodes-and-clients/run-a-node/index.md | 484 ++++++++++++++++++ .../mr/developers/docs/oracles/index.md | 433 ++++++++++++++++ .../docs/programming-languages/dart/index.md | 31 ++ .../programming-languages/delphi/index.md | 56 ++ .../programming-languages/dot-net/index.md | 86 ++++ .../programming-languages/elixir/index.md | 55 ++ .../programming-languages/golang/index.md | 84 +++ .../docs/programming-languages/index.md | 33 ++ .../docs/programming-languages/java/index.md | 64 +++ .../programming-languages/javascript/index.md | 72 +++ .../programming-languages/python/index.md | 99 ++++ .../docs/programming-languages/ruby/index.md | 60 +++ .../docs/programming-languages/rust/index.md | 65 +++ .../mr/developers/docs/scaling/index.md | 113 ++++ .../docs/scaling/optimistic-rollups/index.md | 265 ++++++++++ .../developers/docs/scaling/plasma/index.md | 176 +++++++ .../docs/scaling/sidechains/index.md | 73 +++ .../docs/scaling/state-channels/index.md | 261 ++++++++++ .../developers/docs/scaling/validium/index.md | 166 ++++++ .../docs/scaling/zk-rollups/index.md | 257 ++++++++++ 23 files changed, 3471 insertions(+) create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/light-clients/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/node-architecture/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/nodes-as-a-service/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/run-a-node/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/oracles/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dart/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/delphi/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dot-net/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/elixir/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/golang/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/java/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/javascript/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/python/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/ruby/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/rust/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/plasma/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/sidechains/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/state-channels/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/validium/index.md create mode 100644 public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/zk-rollups/index.md diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/light-clients/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/light-clients/index.md new file mode 100644 index 00000000000..45fa80b5242 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/light-clients/index.md @@ -0,0 +1,61 @@ +--- +title: "लाईट क्लायंट्स" +description: "इथेरियम लाईट क्लायंट्सची ओळख." +lang: mr +--- + +पूर्ण नोड चालवणे हा इथेरियमशी संवाद साधण्याचा सर्वात ट्रस्टलेस, खाजगी, विकेंद्रित आणि सेन्सॉरशिप-प्रतिरोधक मार्ग आहे. पूर्ण नोडसह, तुम्ही ब्लॉकचेनची तुमची स्वतःची प्रत ठेवता, ज्याला तुम्ही त्वरित क्वेरी करू शकता आणि तुम्हाला इथेरियमच्या पीअर-टू-पीअर नेटवर्कमध्ये थेट प्रवेश मिळतो. तथापि, पूर्ण नोड चालवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात मेमरी, स्टोरेज आणि CPU आवश्यक असते. याचा अर्थ प्रत्येकासाठी स्वतःचा नोड चालवणे व्यवहार्य नाही. इथेरियम रोडमॅपवर यासाठी अनेक उपाय आहेत, ज्यात स्टेटलेसनेसचा समावेश आहे, परंतु ते लागू होण्यापासून अनेक वर्षे दूर आहेत. नजीकच्या काळातील उत्तर म्हणजे मोठ्या कार्यप्रदर्शन सुधारणांसाठी पूर्ण नोड चालवण्याच्या काही फायद्यांशी तडजोड करणे, जे नोड्सना अत्यंत कमी हार्डवेअर आवश्यकतांसह चालविण्यास अनुमती देतात. ही तडजोड करणारे नोड्स लाईट नोड्स म्हणून ओळखले जातात. + +## लाईट क्लायंट म्हणजे काय {#what-is-a-light-client} + +लाईट नोड हा लाईट क्लायंट सॉफ्टवेअर चालवणारा नोड आहे. ब्लॉकचेन डेटाच्या स्थानिक प्रती ठेवण्याऐवजी आणि सर्व बदलांची स्वतंत्रपणे पडताळणी करण्याऐवजी, ते काही प्रदात्याकडून आवश्यक डेटाची विनंती करतात. प्रदाता हा पूर्ण नोडशी थेट कनेक्शन किंवा काही केंद्रीकृत RPC सर्व्हरद्वारे असू शकतो. नंतर डेटाची लाईट नोडद्वारे पडताळणी केली जाते, ज्यामुळे त्याला चेनच्या हेडसोबत राहता येते. लाईट नोड फक्त ब्लॉक हेडर्सवर प्रक्रिया करतो, केवळ अधूनमधून वास्तविक ब्लॉक सामग्री डाउनलोड करतो. नोड्स त्यांच्या लाईटनेसमध्ये (हलकेपणात) भिन्न असू शकतात, जे ते चालवत असलेल्या लाईट आणि पूर्ण क्लायंट सॉफ्टवेअरच्या संयोजनावर अवलंबून असते. उदाहरणार्थ, सर्वात लाईट कॉन्फिगरेशन म्हणजे लाईट एक्झिक्युशन क्लायंट आणि लाईट कन्सेन्सस क्लायंट चालवणे. हे देखील शक्य आहे की अनेक नोड्स पूर्ण एक्झिक्युशन क्लायंटसह लाईट कन्सेन्सस क्लायंट चालवणे निवडतील किंवा याउलट. + +## लाईट क्लायंट कसे काम करतात? {#how-do-light-clients-work} + +जेव्हा इथेरियमने प्रूफ-ऑफ-स्टेक आधारित कन्सेन्सस मेकॅनिझम वापरण्यास सुरुवात केली, तेव्हा विशेषतः लाईट क्लायंटना समर्थन देण्यासाठी नवीन पायाभूत सुविधा सादर केल्या गेल्या. हे ज्या प्रकारे कार्य करते ते म्हणजे दर 1.1 दिवसांनी 512 व्हॅलिडेटर्सचा एक उपसंच **सिंक कमिटी** म्हणून काम करण्यासाठी यादृच्छिकपणे निवडला जातो. सिंक कमिटी अलीकडील ब्लॉक्सच्या हेडरवर स्वाक्षरी करते. प्रत्येक ब्लॉक हेडरमध्ये सिंक कमिटीमधील व्हॅलिडेटर्सची एकत्रित स्वाक्षरी आणि एक "बिटफील्ड" असते, जे दर्शवते की कोणत्या व्हॅलिडेटर्सनी स्वाक्षरी केली आणि कोणी केली नाही. प्रत्येक हेडरमध्ये पुढील ब्लॉकवर स्वाक्षरी करण्यासाठी अपेक्षित असलेल्या व्हॅलिडेटर्सची यादी देखील समाविष्ट असते. याचा अर्थ असा की लाईट क्लायंट त्वरीत पाहू शकतो की सिंक कमिटीने त्यांना मिळालेल्या डेटावर स्वाक्षरी केली आहे, आणि ते मागील ब्लॉकमध्ये अपेक्षित असलेल्या सिंक कमिटीशी त्यांना मिळालेल्या सिंक कमिटीची तुलना करून ती खरी आहे की नाही हे देखील तपासू शकतात. अशाप्रकारे, लाईट क्लायंट प्रत्यक्ष ब्लॉक डाउनलोड न करता, केवळ सारांश माहिती असलेले हेडर वापरून नवीनतम इथेरियम ब्लॉकबद्दलचे आपले ज्ञान अद्यतनित ठेवू शकतो. + +एक्झिक्युशन लेअरवर लाईट एक्झिक्युशन क्लायंटसाठी कोणतेही एकच स्पेसिफिकेशन नाही. लाईट एक्झिक्युशन क्लायंटची व्याप्ती बदलू शकते: तो पूर्ण एक्झिक्युशन क्लायंटचा "लाईट मोड" असू शकतो, ज्यात पूर्ण नोडची सर्व EVM आणि नेटवर्किंग कार्यक्षमता असते पण तो संबंधित डेटा डाउनलोड न करता केवळ ब्लॉक हेडर्सची पडताळणी करतो; किंवा तो एक अधिक मर्यादित स्वरूपाचा क्लायंट असू शकतो, जो इथेरियमशी संवाद साधण्यासाठी RPC प्रदात्याकडे विनंत्या फॉरवर्ड करण्यावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून असतो. + +## लाईट क्लायंट महत्त्वाचे का आहेत? {#why-are-light-clients-important} + +लाईट क्लायंट महत्त्वाचे आहेत कारण ते वापरकर्त्यांना त्यांच्या डेटा प्रदात्यावर तो बरोबर आणि प्रामाणिक आहे यावर आंधळा विश्वास ठेवण्याऐवजी, येणाऱ्या डेटाची पडताळणी करण्याची परवानगी देतात, आणि हे सर्व पूर्ण नोडच्या संगणकीय संसाधनांच्या केवळ एका लहान अंशाचा वापर करून शक्य होते. लाईट क्लायंटना मिळणारा डेटा अशा ब्लॉक हेडर्सच्या विरोधात तपासला जाऊ शकतो ज्यांच्यावर 512 इथेरियम व्हॅलिडेटर्सच्या यादृच्छिक संचापैकी किमान 2/3 ने स्वाक्षरी केली आहे हे त्यांना माहीत असते. हा डेटा बरोबर असल्याचा एक खूप भक्कम पुरावा आहे. + +लाईट क्लायंट केवळ थोड्या प्रमाणात संगणकीय शक्ती, मेमरी आणि स्टोरेज वापरतो, त्यामुळे तो मोबाईल फोनवर चालवला जाऊ शकतो, ॲपमध्ये एम्बेड केला जाऊ शकतो किंवा ब्राउझरचा भाग म्हणून वापरला जाऊ शकतो. लाईट क्लायंट हा इथेरियममध्ये ट्रस्ट-मिनिमाइज्ड प्रवेश तृतीय-पक्ष प्रदात्यावर विश्वास ठेवण्याइतकाच घर्षणरहित बनवण्याचा एक मार्ग आहे. + +एक सोपे उदाहरण घेऊया. कल्पना करा की तुम्हाला तुमच्या खात्यातील शिल्लक तपासायची आहे. हे करण्यासाठी, तुम्हाला इथेरियम नोडला विनंती करावी लागेल. तो नोड तुमच्या शिलकीसाठी इथेरियम स्टेटची त्याची स्थानिक प्रत तपासेल आणि ती तुम्हाला परत करेल. जर तुमच्याकडे नोडमध्ये थेट प्रवेश नसेल, तर असे केंद्रीकृत ऑपरेटर आहेत जे ही माहिती एक सेवा म्हणून प्रदान करतात. तुम्ही त्यांना विनंती पाठवू शकता, ते त्यांचा नोड तपासतात, आणि निकाल तुम्हाला परत पाठवतात. यातील समस्या ही आहे की तुम्हाला प्रदात्यावर विश्वास ठेवावा लागतो की तो तुम्हाला योग्य माहिती देत आहे. जर तुम्ही स्वतः त्याची पडताळणी करू शकत नसाल, तर माहिती योग्य आहे की नाही हे तुम्ही कधीच खऱ्या अर्थाने जाणू शकत नाही. + +लाईट क्लायंट या समस्येचे निराकरण करतो. तुम्ही अजूनही काही बाह्य प्रदात्याकडून डेटाची विनंती करता, परंतु जेव्हा तुम्हाला डेटा परत मिळतो, तेव्हा तो एका पुराव्यासह येतो जो तुमचा लाईट नोड ब्लॉक हेडरमध्ये मिळालेल्या माहितीनुसार तपासू शकतो. याचा अर्थ असा की, तुमचा डेटा एखाद्या विश्वासू ऑपरेटरऐवजी इथेरियम स्वतः सत्यापित करत आहे. + +## लाईट क्लायंट कोणते नवकल्पना सक्षम करतात? {#what-innovations-do-light-clients-enable} + +लाईट क्लायंटचा प्राथमिक फायदा म्हणजे अधिक लोकांना नगण्य हार्डवेअर आवश्यकतांसह आणि तृतीय पक्षांवर कमीत कमी अवलंबून राहून स्वतंत्रपणे इथेरियममध्ये प्रवेश करण्यास सक्षम करणे. हे वापरकर्त्यांसाठी चांगले आहे कारण ते त्यांच्या स्वतःच्या डेटाची पडताळणी करू शकतात आणि हे नेटवर्कसाठी चांगले आहे कारण ते चेनची पडताळणी करणाऱ्या नोड्सची संख्या आणि विविधता वाढवते. + +अतिशय कमी स्टोरेज, मेमरी आणि प्रोसेसिंग पॉवर असलेल्या उपकरणांवर इथेरियम नोड्स चालवण्याची क्षमता हे लाईट क्लायंटमुळे शक्य झालेल्या नवकल्पनेच्या प्रमुख क्षेत्रांपैकी एक आहे. आज इथेरियम नोड्सना बरीच संगणकीय संसाधने आवश्यक असताना, लाईट क्लायंट ब्राउझरमध्ये एम्बेड केले जाऊ शकतात, मोबाईल फोनवर चालवले जाऊ शकतात आणि कदाचित स्मार्ट घड्याळांसारख्या लहान उपकरणांवरही चालवले जाऊ शकतात. याचा अर्थ एम्बेडेड क्लायंट असलेले इथेरियम वॉलेट्स मोबाईल फोनवर चालू शकतील. याचा अर्थ मोबाईल वॉलेट्स अधिक विकेंद्रित होऊ शकतील कारण त्यांना त्यांच्या डेटासाठी केंद्रीकृत डेटा प्रदात्यांवर विश्वास ठेवावा लागणार नाही. + +याचाच एक विस्तार म्हणजे **इंटरनेट ऑफ थिंग्ज (IoT)** उपकरणांना सक्षम करणे. सिंक कमिटीद्वारे प्रदान केलेल्या सर्व सुरक्षा हमींसह, काही टोकन बॅलन्स किंवा NFT च्या मालकीचा त्वरीत पुरावा देण्यासाठी लाईट क्लायंटचा वापर केला जाऊ शकतो, ज्यामुळे IoT नेटवर्कवर काही क्रिया सुरू होऊ शकते. एका [सायकल भाड्याने देणाऱ्या सेवेची](https://youtu.be/ZHNrAXf3RDE?t=929) कल्पना करा, जी तुम्ही भाडेतत्त्वावरील सेवेचा NFT धारण करता की नाही हे त्वरीत सत्यापित करण्यासाठी एम्बेडेड लाईट क्लायंटसह एक ॲप वापरते आणि तसे असल्यास, तुमच्यासाठी चालवून नेण्यासाठी एक सायकल अनलॉक करते! + +इथेरियम रोलअप्सना देखील लाईट क्लायंट्सचा फायदा होईल. रोलअप्ससाठी एक मोठी समस्या म्हणजे ब्रिजवर होणारे हॅक्स, जे इथेरियम मेननेटवरून रोलअपमध्ये निधी हस्तांतरित करण्याची परवानगी देतात. एक असुरक्षितता म्हणजे ते ओरॅकल्स आहेत जे रोलअप्स वापरकर्त्याने ब्रिजमध्ये ठेव जमा केली आहे की नाही हे शोधण्यासाठी वापरतात. जर एखाद्या ओरॅकलने चुकीचा डेटा पुरवला, तर तो रोलअपला ब्रिजमध्ये ठेव जमा झाली आहे असे वाटायला लावून फसवू शकतो आणि चुकीच्या पद्धतीने निधी जारी करू शकतो. रोलअपमध्ये एम्बेड केलेला लाईट क्लायंट भ्रष्ट ओरॅकल्सपासून संरक्षण करण्यासाठी वापरला जाऊ शकतो, कारण ब्रिजमधील ठेवीसोबत एक पुरावा येऊ शकतो जो कोणतेही टोकन जारी करण्यापूर्वी रोलअपद्वारे सत्यापित केला जाऊ शकतो. हीच संकल्पना इतर इंटरचेन ब्रिजवर देखील लागू केली जाऊ शकते. + +इथेरियम वॉलेट्स अपग्रेड करण्यासाठी देखील लाईट क्लायंटचा वापर केला जाऊ शकतो. RPC प्रदात्याकडून प्रदान केलेल्या डेटावर विश्वास ठेवण्याऐवजी, तुमचे वॉलेट एम्बेडेड लाईट क्लायंटचा वापर करून तुम्हाला सादर केलेल्या डेटाची थेट पडताळणी करू शकते. यामुळे तुमच्या वॉलेटची सुरक्षा वाढेल. जर तुमचा RPC प्रदाता अप्रामाणिक असेल आणि त्याने तुम्हाला चुकीची माहिती दिली, तर एम्बेडेड लाईट क्लायंट तुम्हाला ते सांगू शकेल! + +## लाईट क्लायंट विकासाची सद्यस्थिती काय आहे? {#current-state-of-development} + +अनेक लाईट क्लायंट विकासाधीन आहेत, ज्यात एक्झिक्युशन, कन्सेन्सस आणि एकत्रित एक्झिक्युशन/कन्सेन्सस लाईट क्लायंट समाविष्ट आहेत. हे पान लिहिण्याच्या वेळेपर्यंत आम्हाला माहीत असलेल्या लाईट क्लायंट अंमलबजावणी खालीलप्रमाणे आहेत: + +- [Lodestar](https://github.com/ChainSafe/lodestar/tree/unstable/packages/light-client): TypeScript मधील कन्सेन्सस लाईट क्लायंट +- [Helios](https://github.com/a16z/helios): Rust मधील एकत्रित एक्झिक्युशन आणि कन्सेन्सस लाईट क्लायंट +- [Geth](https://github.com/ethereum/go-ethereum/tree/master/beacon/light): Go मधील एक्झिक्युशन क्लायंटसाठी लाईट मोड (विकासाधीन) +- [Nimbus](https://nimbus.guide/el-light-client.html): Nim मधील कन्सेन्सस लाईट क्लायंट + +आमच्या माहितीनुसार, यापैकी कोणतेही अद्याप उत्पादन-तयार मानले जात नाही. + +लाईट क्लायंट इथेरियम डेटामध्ये कसे प्रवेश करू शकतात हे सुधारण्यासाठी बरेच काम केले जात आहे. सध्या, लाईट क्लायंट क्लायंट/सर्व्हर मॉडेल वापरून पूर्ण नोड्सना RPC विनंत्यांवर अवलंबून असतात, परंतु भविष्यात [पोर्टल नेटवर्क](https://www.ethportal.net/) सारख्या समर्पित नेटवर्कचा वापर करून डेटा अधिक विकेंद्रित पद्धतीने विनंती केला जाऊ शकतो, जे पीअर-टू-पीअर गॉसिप प्रोटोकॉल वापरून लाईट क्लायंटना डेटा देऊ शकते. + +इतर [रोडमॅप](/roadmap/) आयटम जसे की [Verkle trees](/roadmap/verkle-trees/) आणि [statelessness](/roadmap/statelessness/) अखेरीस लाईट क्लायंटच्या सुरक्षा हमींना पूर्ण क्लायंटच्या बरोबरीने आणतील. + +## पुढील वाचन {#further-reading} + +- [झोल्ट फेल्फोधी Geth लाईट क्लायंटवर](https://www.youtube.com/watch?v=EPZeFXau-RE) +- [एटन किस्सलिंग लाईट क्लायंट नेटवर्किंगवर](https://www.youtube.com/watch?v=85MeiMA4dD8) +- [एटन किस्सलिंग द मर्जनंतर लाईट क्लायंटवर](https://www.youtube.com/watch?v=ZHNrAXf3RDE) +- [पायपर मेरियम: कार्यक्षम लाईट क्लायंट्सचा वळणदार मार्ग](https://snakecharmers.ethereum.org/the-winding-road-to-functional-light-clients/) diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/node-architecture/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/node-architecture/index.md new file mode 100644 index 00000000000..d1ef878d741 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/node-architecture/index.md @@ -0,0 +1,59 @@ +--- +title: "नोड आर्किटेक्चर" +description: "इथेरियम नोड्स कसे आयोजित केले जातात याची ओळख." +lang: mr +--- + +एक इथेरियम नोड दोन क्लायंट्सनी बनलेला असतो: एक [एक्झिक्यूशन क्लायंट](/developers/docs/nodes-and-clients/#execution-clients) आणि एक [कन्सेन्सस क्लायंट](/developers/docs/nodes-and-clients/#consensus-clients). एखाद्या नोडला नवीन ब्लॉक प्रस्तावित करण्यासाठी, त्याला [व्हॅलिडेटर क्लायंट](#validators) देखील चालवणे आवश्यक आहे. + +जेव्हा इथेरियम [प्रूफ-ऑफ-वर्क](/developers/docs/consensus-mechanisms/pow/) वापरत होते, तेव्हा संपूर्ण इथेरियम नोड चालवण्यासाठी एक एक्झिक्यूशन क्लायंट पुरेसा होता. तथापि, [प्रूफ-ऑफ-स्टेक](/developers/docs/consensus-mechanisms/pow/) लागू केल्यापासून, एक्झिक्यूशन क्लायंटला [कन्सेन्सस क्लायंट](/developers/docs/nodes-and-clients/#consensus-clients) नावाच्या दुसऱ्या सॉफ्टवेअरसोबत वापरणे आवश्यक आहे. + +खालील आकृती दोन इथेरियम क्लायंट्समधील संबंध दर्शवते. हे दोन क्लायंट आपापल्या पीअर-टू-पीअर (P2P) नेटवर्कशी जोडले जातात. वेगवेगळे P2P नेटवर्क्स आवश्यक आहेत कारण एक्झिक्यूशन क्लायंट त्यांच्या P2P नेटवर्कवर व्यवहारांची देवाणघेवाण (गॉसिप) करतात, ज्यामुळे ते त्यांचे स्थानिक व्यवहार पूल व्यवस्थापित करू शकतात, तर कन्सेन्सस क्लायंट त्यांच्या P2P नेटवर्कवर ब्लॉक्सची देवाणघेवाण करतात, ज्यामुळे सहमती (कन्सेन्सस) आणि चेनची वाढ होते. + +![](node-architecture-text-background.png) + +_एक्झिक्यूशन क्लायंटसाठी Erigon, Nethermind आणि Besu यांसह अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत_. + +ही दोन-क्लायंट रचना कार्य करण्यासाठी, कन्सेन्सस क्लायंट्सनी व्यवहारांचे बंडल एक्झिक्यूशन क्लायंटकडे पाठवणे आवश्यक आहे. एक्झिक्यूशन क्लायंट स्थानिक पातळीवर व्यवहारांची अंमलबजावणी करतो, हे प्रमाणित करण्यासाठी की व्यवहार इथेरियमच्या कोणत्याही नियमांचे उल्लंघन करत नाहीत आणि इथेरियमच्या स्टेटमध्ये प्रस्तावित अपडेट योग्य आहे. जेव्हा एखादा नोड ब्लॉक निर्माता म्हणून निवडला जातो, तेव्हा त्याचा कन्सेन्सस क्लायंट इन्स्टन्स एक्झिक्यूशन क्लायंटकडून नवीन ब्लॉकमध्ये समाविष्ट करण्यासाठी व्यवहारांचे बंडल मागवतो आणि जागतिक स्टेट अपडेट करण्यासाठी त्यांची अंमलबजावणी करतो. [Engine API](https://github.com/ethereum/execution-apis/blob/main/src/engine/common.md) वापरून स्थानिक RPC कनेक्शनद्वारे कन्सेन्सस क्लायंट एक्झिक्यूशन क्लायंटला चालवतो. + +## एक्झिक्यूशन क्लायंट काय करतो? {#execution-client} + +एक्झिक्यूशन क्लायंट व्यवहारांचे प्रमाणीकरण, हाताळणी आणि गॉसिपसाठी जबाबदार आहे, तसेच स्टेट मॅनेजमेंट आणि इथेरियम व्हर्च्युअल मशीन ([EVM](/developers/docs/evm/)) ला सपोर्ट करतो. तो ब्लॉक तयार करणे, ब्लॉकची गॉसिपिंग करणे किंवा कन्सेन्सस लॉजिक हाताळण्यासाठी जबाबदार **नाही**. हे कन्सेन्सस क्लायंटच्या अखत्यारीत आहे. + +एक्झिक्यूशन क्लायंट एक्झिक्यूशन पेलोड तयार करतो - व्यवहारांची सूची, अपडेटेड स्टेट ट्राय आणि इतर अंमलबजावणी-संबंधित डेटा. कन्सेन्सस क्लायंट प्रत्येक ब्लॉकमध्ये एक्झिक्यूशन पेलोड समाविष्ट करतात. एक्झिक्यूशन क्लायंट नवीन ब्लॉक्समधील व्यवहारांची पुन्हा अंमलबजावणी करून ते वैध असल्याची खात्री करण्यासाठी देखील जबाबदार आहे. व्यवहारांची अंमलबजावणी एक्झिक्यूशन क्लायंटच्या एम्बेडेड कॉम्प्युटरवर केली जाते, ज्याला [इथेरियम व्हर्च्युअल मशीन (EVM)](/developers/docs/evm) म्हणून ओळखले जाते. + +एक्झिक्यूशन क्लायंट [RPC पद्धती](/developers/docs/apis/json-rpc) द्वारे इथेरियमसाठी एक यूजर इंटरफेस देखील प्रदान करतो जो वापरकर्त्यांना इथेरियम ब्लॉकचेनची क्वेरी करण्यास, व्यवहार सबमिट करण्यास आणि स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स तैनात करण्यास सक्षम करतो. RPC कॉल्स [Web3js](https://docs.web3js.org/), [Web3py](https://web3py.readthedocs.io/en/v5/) सारख्या लायब्ररीद्वारे किंवा ब्राउझर वॉलेटसारख्या यूजर-इंटरफेसद्वारे हाताळले जाणे सामान्य आहे. + +सारांश, एक्झिक्यूशन क्लायंट आहे: + +- इथेरियमसाठी एक यूजर गेटवे +- इथेरियम व्हर्च्युअल मशीन, इथेरियमचे स्टेट आणि व्यवहार पूल यांचे घर. + +## कन्सेन्सस क्लायंट काय करतो? {#consensus-client} + +कन्सेन्सस क्लायंट सर्व लॉजिक हाताळतो ज्यामुळे नोड इथेरियम नेटवर्कसोबत सिंकमध्ये राहू शकतो. यामध्ये पीअर्सकडून ब्लॉक प्राप्त करणे आणि फोर्क चॉईस अल्गोरिदम चालवणे समाविष्ट आहे, जेणेकरून नोड नेहमी सर्वाधिक अटेस्टेशन्स (व्हॅलिडेटरच्या प्रभावी बॅलन्सद्वारे भारित) जमा केलेल्या चेनचे अनुसरण करेल याची खात्री होते. एक्झिक्यूशन क्लायंटप्रमाणेच, कन्सेन्सस क्लायंट्सचे स्वतःचे P2P नेटवर्क असते ज्याद्वारे ते ब्लॉक आणि अटेस्टेशन्स शेअर करतात. + +कन्सेन्सस क्लायंट ब्लॉक प्रमाणित करण्यात किंवा प्रस्तावित करण्यात भाग घेत नाही - हे व्हॅलिडेटरद्वारे केले जाते, जो कन्सेन्सस क्लायंटसाठी एक ऐच्छिक ॲड-ऑन आहे. व्हॅलिडेटरशिवाय एक कन्सेन्सस क्लायंट फक्त चेनच्या हेडसोबत राहतो, ज्यामुळे नोडला सिंकमध्ये राहता येते. हे वापरकर्त्याला त्यांच्या एक्झिक्यूशन क्लायंटचा वापर करून इथेरियमसोबत व्यवहार करण्यास सक्षम करते, कारण त्यांना खात्री असते की ते योग्य चेनवर आहेत. + +## व्हॅलिडेटर्स {#validators} + +स्टेकिंग करणे आणि व्हॅलिडेटर सॉफ्टवेअर चालवणे एखाद्या नोडला नवीन ब्लॉक प्रस्तावित करण्यासाठी निवडले जाण्यास पात्र बनवते. नोड ऑपरेटर डिपॉझिट कॉन्ट्रॅक्टमध्ये ३२ ETH जमा करून त्यांच्या कन्सेन्सस क्लायंटमध्ये व्हॅलिडेटर जोडू शकतात. व्हॅलिडेटर क्लायंट कन्सेन्सस क्लायंटसोबत बंडल केलेला येतो आणि तो कोणत्याही वेळी नोडमध्ये जोडला जाऊ शकतो. व्हॅलिडेटर अटेस्टेशन्स आणि ब्लॉक प्रस्ताव हाताळतो. हे नोडला दंड किंवा स्लॅशिंगद्वारे बक्षिसे मिळवण्यास किंवा ETH गमावण्यास सक्षम करते. + +[स्टेकिंगबद्दल अधिक](/staking/). + +## नोडच्या घटकांची तुलना {#node-comparison} + +| एक्झिक्यूशन क्लायंट | कन्सेन्सस क्लायंट | व्हॅलिडेटर | +| ----------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ | ------------------------------ | +| त्याच्या P2P नेटवर्कवर व्यवहारांची देवाणघेवाण (गॉसिप) करतो | त्याच्या P2P नेटवर्कवर ब्लॉक आणि अटेस्टेशन्सची देवाणघेवाण (गॉसिप) करतो | ब्लॉक प्रस्तावित करतो | +| व्यवहारांची अंमलबजावणी/पुन्हा अंमलबजावणी करतो | फोर्क चॉईस अल्गोरिदम चालवतो | बक्षिसे/दंड जमा करतो | +| येणाऱ्या स्टेटमधील बदल सत्यापित करतो | चेनच्या हेडचा मागोवा ठेवतो | अटेस्टेशन्स करतो | +| स्टेट आणि रिसिट्स ट्राय्स व्यवस्थापित करतो | बीकन स्टेट (ज्यात कन्सेन्सस आणि एक्झिक्यूशन माहिती असते) व्यवस्थापित करतो | स्टेक करण्यासाठी ३२ ETH आवश्यक | +| एक्झिक्यूशन पेलोड तयार करतो | RANDAO मध्ये जमा झालेल्या यादृच्छिकतेचा (रँडमनेस) मागोवा ठेवतो (एक अल्गोरिदम जो व्हॅलिडेटर निवड आणि इतर कन्सेन्सस ऑपरेशन्ससाठी सत्यापित करण्यायोग्य यादृच्छिकता प्रदान करतो) | स्लॅश केले जाऊ शकते | +| इथेरियमशी संवाद साधण्यासाठी JSON-RPC API उघड करतो | जस्टिफिकेशन आणि फायनलायझेशनचा मागोवा ठेवतो | | + +## पुढील वाचन {#further-reading} + +- [प्रूफ-ऑफ-स्टेक](/developers/docs/consensus-mechanisms/pos) +- [ब्लॉक प्रस्ताव](/developers/docs/consensus-mechanisms/pos/block-proposal) +- [व्हॅलिडेटरची बक्षिसे आणि दंड](/developers/docs/consensus-mechanisms/pos/rewards-and-penalties) diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/nodes-as-a-service/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/nodes-as-a-service/index.md new file mode 100644 index 00000000000..fc6cd29da83 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/nodes-as-a-service/index.md @@ -0,0 +1,418 @@ +--- +title: "एक सेवा म्हणून नोड्स" +description: "नोड सेवांचे प्रवेश-स्तरीय विहंगावलोकन, त्याचे फायदे आणि तोटे, आणि लोकप्रिय प्रदाते." +lang: mr +sidebarDepth: 2 +--- + +## परिचय {#Introduction} + +तुमचा स्वतःचा [Ethereum नोड](/developers/docs/nodes-and-clients/#what-are-nodes-and-clients) चालवणे आव्हानात्मक असू शकते, विशेषतः सुरुवात करताना किंवा वेगाने स्केलिंग करताना. अशा [अनेक सेवा](#popular-node-services) आहेत ज्या तुमच्यासाठी ऑप्टिमाइझ केलेल्या नोड इन्फ्रास्ट्रक्चर चालवतात, त्यामुळे तुम्ही त्याऐवजी तुमच्या ॲप्लिकेशन किंवा उत्पादनाच्या विकासावर लक्ष केंद्रित करू शकता. आम्ही नोड सेवा कशा कार्य करतात, त्यांच्या वापराचे फायदे आणि तोटे हे स्पष्ट करू आणि जर तुम्हाला सुरुवात करण्यास स्वारस्य असेल तर प्रदात्यांची यादी देऊ. + +## पूर्वतयारी {#prerequisites} + +जर तुम्हाला नोड्स आणि क्लायंट काय आहेत हे आधीच माहीत नसेल, तर [नोड्स आणि क्लायंट](/developers/docs/nodes-and-clients/) पहा. + +## स्टेकर्स {#stakoooooooooooooors} + +सोलो स्टेकर्सनी तृतीय-पक्ष प्रदात्यांवर अवलंबून न राहता स्वतःची पायाभूत सुविधा चालवली पाहिजे. याचा अर्थ कन्सेंसस क्लायंट सोबत एक्झिक्युशन क्लायंट चालवणे. [द मर्ज](/roadmap/merge) पूर्वी, फक्त कन्सेंसस क्लायंट चालवणे आणि एक्झिक्युशन डेटासाठी केंद्रीकृत प्रदाता वापरणे शक्य होते; हे आता शक्य नाही - एका सोलो स्टेकरने दोन्ही क्लायंट चालवणे आवश्यक आहे. तथापि, ही प्रक्रिया सुलभ करण्यासाठी सेवा उपलब्ध आहेत. + +[नोड चालवण्याबद्दल अधिक वाचा](/developers/docs/nodes-and-clients/run-a-node/). + +या पृष्ठावर वर्णन केलेल्या सेवा नॉन-स्टेकिंग नोड्ससाठी आहेत. + +## नोड सेवा कशा कार्य करतात? {#how-do-node-services-work} + +नोड सेवा प्रदाते तुमच्यासाठी पडद्यामागे वितरित नोड क्लायंट चालवतात, त्यामुळे तुम्हाला ते करावे लागत नाही. + +या सेवा सामान्यतः एक API की प्रदान करतात जी तुम्ही ब्लॉकचेनवर लिहिण्यासाठी आणि वाचण्यासाठी वापरू शकता. ते अनेकदा मेननेट व्यतिरिक्त [Ethereum टेस्टनेट](/developers/docs/networks/#ethereum-testnets) मध्ये प्रवेश देतात. + +काही सेवा तुम्हाला तुमचा स्वतःचा समर्पित नोड ऑफर करतात ज्याचे ते तुमच्यासाठी व्यवस्थापन करतात, तर इतर नोड्सवर क्रियाकलाप वितरित करण्यासाठी लोड बॅलन्सर वापरतात. + +जवळजवळ सर्व नोड सेवा एकत्रित करण्यास अत्यंत सोप्या आहेत, ज्यात तुमचा सेल्फ-होस्ट केलेला नोड बदलण्यासाठी किंवा सेवांमध्येच स्विच करण्यासाठी तुमच्या कोडमध्ये फक्त एका ओळीत बदल करावा लागतो. + +बऱ्याचदा नोड सेवा विविध प्रकारचे [नोड क्लायंट](/developers/docs/nodes-and-clients/#execution-clients) आणि [प्रकार](/developers/docs/nodes-and-clients/#node-types) चालवतात, ज्यामुळे तुम्हाला एकाच API मध्ये क्लायंट विशिष्ट पद्धतींव्यतिरिक्त पूर्ण आणि संग्रहित नोड्समध्ये प्रवेश मिळतो. + +हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की नोड सेवा तुमच्या खाजगी की किंवा माहिती साठवत नाहीत आणि साठवू नयेत. + +## नोड सेवा वापरण्याचे फायदे काय आहेत? {#benefits-of-using-a-node-service} + +नोड सेवा वापरण्याचा मुख्य फायदा हा आहे की तुम्हाला स्वतः नोड्सची देखभाल आणि व्यवस्थापन करण्यासाठी अभियांत्रिकी वेळ घालवावा लागत नाही. हे तुम्हाला पायाभूत सुविधांच्या देखभालीची चिंता करण्याऐवजी तुमच्या उत्पादनाच्या निर्मितीवर लक्ष केंद्रित करण्यास अनुमती देते. + +स्टोरेजपासून बँडविड्थ ते मौल्यवान अभियांत्रिकी वेळेपर्यंत, स्वतःचे नोड्स चालवणे खूप महाग असू शकते. स्केलिंग करताना अधिक नोड्स सुरू करणे, नोड्सला नवीनतम आवृत्त्यांमध्ये अपग्रेड करणे आणि स्टेट कन्सिस्टन्सी सुनिश्चित करणे यासारख्या गोष्टी तुम्हाला तुमच्या इच्छित web3 उत्पादनाच्या निर्मितीवर आणि संसाधने खर्च करण्यापासून विचलित करू शकतात. + +## नोड सेवा वापरण्याचे तोटे काय आहेत? {#cons-of-using-a-node-service} + +नोड सेवा वापरून, तुम्ही तुमच्या उत्पादनाच्या पायाभूत सुविधांच्या पैलूचे केंद्रीकरण करत आहात. या कारणास्तव, विकेंद्रीकरणाला सर्वाधिक महत्त्व देणारे प्रकल्प तिसऱ्या पक्षाला आउटसोर्स करण्याऐवजी सेल्फ-होस्टिंग नोड्सला प्राधान्य देऊ शकतात. + +[स्वतःचा नोड चालवण्याच्या फायद्यांबद्दल अधिक वाचा](/developers/docs/nodes-and-clients/#benefits-to-you). + +## लोकप्रिय नोड सेवा {#popular-node-services} + +येथे काही सर्वात लोकप्रिय Ethereum नोड प्रदात्यांची यादी आहे, यामध्ये नसलेल्या कोणत्याही प्रदात्याला जोडण्यास तुम्ही मोकळे आहात! प्रत्येक नोड सेवा मोफत किंवा सशुल्क स्तरांव्यतिरिक्त विविध फायदे आणि वैशिष्ट्ये ऑफर करते, निर्णय घेण्यापूर्वी तुमच्या गरजांनुसार कोणते सर्वोत्तम आहे याचा तुम्ही तपास केला पाहिजे. + +- [**Alchemy**](https://alchemy.com/) + - [डॉक्स](https://www.alchemy.com/docs/) + - वैशिष्ट्ये + - प्रति महिना ३०० दशलक्ष कॉम्प्युट युनिट्ससह सर्वात मोठा विनामूल्य टियर (~३० दशलक्ष getLatestBlock विनंत्या) + - Polygon, Starknet, Optimism, Arbitrum साठी मल्टीचेन समर्थन + - सर्वात मोठ्या Ethereum dapps आणि DeFi व्यवहारांच्या व्हॉल्यूमपैकी ~७०% ला सामर्थ्य देते + - Alchemy Notify द्वारे रिअल-टाइम वेबहुक अलर्ट + - सर्वोत्कृष्ट-श्रेणीतील समर्थन आणि विश्वसनीयता / स्थिरता + - Alchemy चा NFT API + - रिक्वेस्ट एक्सप्लोरर, Mempool वॉचर आणि कंपोझरसह डॅशबोर्ड + - एकात्मिक टेस्टनेट फॉसेट प्रवेश + - १८ हजार वापरकर्त्यांसह सक्रिय Discord बिल्डर समुदाय + +- [**Allnodes**](https://www.allnodes.com/) + - [डॉक्स](https://docs.allnodes.com/) + - वैशिष्ट्ये + - Allnodes पोर्टफोलिओ पृष्ठावर तयार केलेल्या PublicNode टोकनसह कोणतेही दर मर्यादा नाहीत. + - [PublicNode](https://www.publicnode.com) वर गोपनीयता केंद्रित विनामूल्य rpc एंडपॉइंट्स (१००+ ब्लॉकचेन) + - ९०+ ब्लॉकचेनसाठी दर मर्यादेशिवाय समर्पित नोड्स + - ३०+ ब्लॉकचेनसाठी समर्पित आर्काइव्ह नोड्स + - ३ प्रदेशांमध्ये उपलब्ध (US, EU, आशिया) + - [PublicNode](https://www.publicnode.com/snapshots) वर १००+ ब्लॉकचेनसाठी स्नॅपशॉट्स + - ९९.९०%-९९.९८% अपटाइम SLA सह २४/७ तांत्रिक समर्थन (प्लॅनवर अवलंबून). + - प्रति-तास किंमत + - क्रेडिट कार्ड, PayPal किंवा क्रिप्टोद्वारे पैसे द्या + +- [**All That Node**](https://allthatnode.com/) + - [डॉक्स](https://docs.allthatnode.com/) + - वैशिष्ट्ये + - विनामूल्य टियरसह दररोज ५०,००० विनंत्या + - ४० हून अधिक प्रोटोकॉलसाठी समर्थन + - JSON-RPC (EVM, Tendermint), REST आणि Websocket APIs समर्थित + - आर्काइव्ह डेटामध्ये अमर्यादित प्रवेश + - २४/७ तांत्रिक समर्थन आणि ९९.९% पेक्षा जास्त अपटाइम + - मल्टी चेनवर फॉसेट उपलब्ध + - अमर्यादित API की सह अमर्यादित एंडपॉइंट प्रवेश + - ट्रेस/डीबग API समर्थित + - स्वयंचलित अपडेट्स + +- [**Amazon Managed Blockchain**](https://aws.amazon.com/managed-blockchain/) + - [डॉक्स](https://aws.amazon.com/managed-blockchain/resources/) + - वैशिष्ट्ये + - पूर्णपणे व्यवस्थापित Ethereum नोड्स + - सहा प्रदेशांमध्ये उपलब्ध + - HTTP आणि सुरक्षित WebSockets वर JSON-RPC + - ३ चेन्सना समर्थन देते + - SLAs, AWS समर्थन २४/७ + - Go-ethereum आणि Lighthouse + +- [**Ankr**](https://www.ankr.com/) + - [डॉक्स](https://docs.ankr.com/) + - वैशिष्ट्ये + - Ankr प्रोटोकॉल - ८+ चेन्ससाठी सार्वजनिक RPC API एंडपॉइंट्ससाठी खुला प्रवेश + - जवळच्या उपलब्ध नोडसाठी जलद आणि विश्वसनीय गेटवेसाठी लोड बॅलेंसिंग आणि नोड आरोग्य देखरेख + - WSS एंडपॉइंट आणि अमर्याद दर मर्यादा सक्षम करणारा प्रीमियम टियर + - ४०+ चेन्ससाठी एक-क्लिक फुल नोड आणि व्हॅलिडेटर नोड उपयोजन + - आवश्यकतेनुसार स्केल करा + - ॲनालिटिक्स साधने + - डॅशबोर्ड + - RPC, HTTPS आणि WSS एंडपॉइंट्स + - थेट समर्थन + +- [**Blast**](https://blastapi.io/) + - [डॉक्स](https://docs.blastapi.io/) + - वैशिष्ट्ये + - RPC आणि WSS समर्थन + - बहु-प्रादेशिक नोड होस्टिंग + - विकेंद्रीकृत पायाभूत सुविधा + - सार्वजनिक API + - समर्पित विनामूल्य प्लॅन + - मल्टीचेन समर्थन (१७+ ब्लॉकचेन) + - आर्काइव्ह नोड्स + - २४/७ Discord समर्थन + - २४/७ देखरेख आणि अलर्ट + - एकूण ९९.९% चा SLA + - क्रिप्टोमध्ये पैसे द्या + +- [**BlockDaemon**](https://blockdaemon.com/) + - [डॉक्स](https://ubiquity.docs.blockdaemon.com/) + - फायदे + - डॅशबोर्ड + - प्रति नोड आधारावर + - ॲनालिटिक्स + +- [**BlockPI**](https://blockpi.io/) + - [डॉक्स](https://docs.blockpi.io/) + - वैशिष्ट्ये + - मजबूत आणि वितरित नोड रचना + - ४० पर्यंत HTTPS आणि WSS एंडपॉइंट्स + - विनामूल्य साइनअप पॅकेज आणि मासिक पॅकेज + - ट्रेस पद्धत + आर्काइव्ह डेटा समर्थन + - ९० दिवसांपर्यंत वैधतेचे पॅकेजेस + - सानुकूल प्लॅन आणि पे ॲज यू गो पेमेंट + - क्रिप्टोमध्ये पैसे द्या + - थेट समर्थन आणि तांत्रिक समर्थन + +- [**Chainbase**](https://www.chainbase.com/) + - [डॉक्स](https://docs.chainbase.com) + - वैशिष्ट्ये + - अत्यंत उपलब्ध, जलद आणि स्केलेबल RPC सेवा + - मल्टी-चेन समर्थन + - विनामूल्य दर + - वापरकर्ता-अनुकूल डॅशबोर्ड + - RPC च्या पलीकडे ब्लॉकचेन डेटा सेवा प्रदान करते + +- [**Chainstack**](https://chainstack.com/) + - [डॉक्स](https://docs.chainstack.com/) + - वैशिष्ट्ये + - विनामूल्य सामायिक नोड्स + - सामायिक आर्काइव्ह नोड्स + - GraphQL समर्थन + - RPC आणि WSS एंडपॉइंट्स + - समर्पित पूर्ण आणि आर्काइव्ह नोड्स + - समर्पित उपयोजनांसाठी जलद सिंक वेळ + - तुमचे स्वतःचे क्लाउड आणा + - प्रति-तास किंमत + - थेट २४/७ समर्थन + +- [**dRPC**](https://drpc.org/) + - [डॉक्स](https://drpc.org/docs) + - NodeCloud: प्लग-एन-प्ले RPC इन्फ्रा $१० (USD) पासून सुरू—पूर्ण गती, कोणतीही मर्यादा नाही + - NodeCloud वैशिष्ट्ये: + - १८५ नेटवर्कसाठी API समर्थन + - ४०+ प्रदात्यांचा वितरित पूल + - नऊ (९) जिओ-क्लस्टर्ससह जागतिक व्याप्ती + - AI-चालित लोड बॅलेंसिंग प्रणाली + - पे-ॲज-यू-गो फ्लॅट किंमत—कोणतीही वाढ नाही, कोणतीही मुदत नाही, कोणतेही लॉक-इन नाही + - अमर्यादित की, ग्रॅन्युलर की ट्वीक्स, टीम भूमिका, फ्रंट-एंड संरक्षण + - प्रति पद्धत २० कॉम्प्युट युनिट्स (CUs) चा फ्लॅट रेट + - [सार्वजनिक एंडपॉइंट चेनलिस्ट](https://drpc.org/chainlist) + - [किंमत कॅल्क्युलेटर](https://drpc.org/pricing#calculator) + - NodeCore: पूर्ण नियंत्रणाची इच्छा असलेल्या संस्थांसाठी ओपन-सोर्स स्टॅक + +- [**GetBlock**](https://getblock.io/) + - [डॉक्स](https://getblock.io/docs/get-started/authentication-with-api-key/) + - वैशिष्ट्ये + - ४०+ ब्लॉकचेन नोड्समध्ये प्रवेश + - ४० हजार विनामूल्य दैनिक विनंत्या + - अमर्यादित API की + - १GB/सेकंद चा उच्च कनेक्शन वेग + - ट्रेस+आर्काइव्ह + - प्रगत ॲनालिटिक्स + - स्वयंचलित अपडेट्स + - तांत्रिक समर्थन + +- [**InfStones**](https://infstones.com/) + - वैशिष्ट्ये + - विनामूल्य टियर पर्याय + - आवश्यकतेनुसार स्केल करा + - ॲनालिटिक्स + - डॅशबोर्ड + - युनिक API एंडपॉइंट्स + - समर्पित पूर्ण नोड्स + - समर्पित उपयोजनांसाठी जलद सिंक वेळ + - थेट २४/७ समर्थन + - ५०+ ब्लॉकचेन नोड्समध्ये प्रवेश + +- [**Infura**](https://infura.io/) + - [डॉक्स](https://infura.io/docs) + - वैशिष्ट्ये + - विनामूल्य टियर पर्याय + - आवश्यकतेनुसार स्केल करा + - सशुल्क आर्काइव्हल डेटा + - थेट समर्थन + - डॅशबोर्ड + +- [**Kaleido**](https://kaleido.io/) + - [डॉक्स](https://docs.kaleido.io/) + - वैशिष्ट्ये + - विनामूल्य स्टार्टर टियर + - एक-क्लिक Ethereum नोड उपयोजन + - सानुकूल करण्यायोग्य क्लायंट आणि अल्गोरिदम (Geth, Quorum & Besu || PoA, IBFT & Raft) + - ५००+ प्रशासकीय आणि सेवा APIs + - Ethereum व्यवहार सबमिशनसाठी RESTful इंटरफेस (Apache Kafka समर्थित) + - इव्हेंट वितरणासाठी आउटबाउंड प्रवाह (Apache Kafka समर्थित) + - "ऑफचेन" आणि सहायक सेवांचा सखोल संग्रह (उदा. द्विपक्षीय एनक्रिप्टेड मेसेजिंग वाहतूक) + - प्रशासन आणि भूमिका-आधारित प्रवेश नियंत्रणासह सरळ नेटवर्क ऑनबोर्डिंग + - प्रशासक आणि अंतिम वापरकर्ते दोघांसाठी अत्याधुनिक वापरकर्ता व्यवस्थापन + - अत्यंत स्केलेबल, लवचिक, एंटरप्राइझ-ग्रेड पायाभूत सुविधा + - क्लाउड HSM खाजगी की व्यवस्थापन + - Ethereum मेननेट टेदरिंग + - ISO 27k आणि SOC 2, प्रकार 2 प्रमाणपत्रे + - डायनॅमिक रनटाइम कॉन्फिगरेशन (उदा. क्लाउड इंटिग्रेशन जोडणे, नोड इनग्रेस बदलणे, इ.) + - मल्टी-क्लाउड, मल्टी-रीजन आणि हायब्रीड उपयोजन ऑर्केस्ट्रेशनसाठी समर्थन + - सोपी तासाप्रमाणे SaaS-आधारित किंमत + - SLAs आणि २४x७ समर्थन + +- [**Lava Network**](https://www.lavanet.xyz/) + - [डॉक्स](https://docs.lavanet.xyz/) + - वैशिष्ट्ये + - विनामूल्य टेस्टनेट वापर + - उच्च अपटाइमसाठी विकेंद्रीकृत रिडंडन्सी + - ओपन-सोर्स + - पूर्णपणे विकेंद्रीकृत SDK + - Ethers.js एकत्रीकरण + - सहज प्रकल्प व्यवस्थापन इंटरफेस + - सहमती-आधारित डेटा अखंडता + - मल्टी-चेन समर्थन + +- [**Moralis**](https://moralis.io/) + - [डॉक्स](https://docs.moralis.io/) + - वैशिष्ट्ये + - विनामूल्य सामायिक नोड्स + - विनामूल्य सामायिक आर्काइव्ह नोड्स + - गोपनीयता केंद्रित (नो लॉग्स धोरण) + - क्रॉस चेन समर्थन + - आवश्यकतेनुसार स्केल करा + - डॅशबोर्ड + - युनिक Ethereum SDK + - युनिक API एंडपॉइंट्स + - थेट, तांत्रिक समर्थन + +- [**NodeReal MegaNode**](https://nodereal.io/) + - [डॉक्स](https://docs.nodereal.io/docs/introduction) + - वैशिष्ट्ये + - विश्वसनीय, जलद आणि स्केलेबल RPC API सेवा + - web3 विकासकांसाठी वर्धित API + - मल्टी-चेन समर्थन + - विनामूल्य सुरुवात करा + +- [**NOWNodes**](https://nownodes.io/) + - [डॉक्स](https://documenter.getpostman.com/view/13630829/TVmFkLwy) + - वैशिष्ट्ये + - ५०+ ब्लॉकचेन नोड्समध्ये प्रवेश + - विनामूल्य API की + - ब्लॉक एक्सप्लोरर्स + - API प्रतिसाद वेळ ⩽ १ सेकंद + - २४/७ समर्थन टीम + - वैयक्तिक खाते व्यवस्थापक + - सामायिक, आर्काइव्ह, बॅकअप आणि समर्पित नोड्स + +- [**Pocket Network**](https://www.pokt.network/) + - [डॉक्स](https://docs.pokt.network/home/) + - वैशिष्ट्ये + - विकेंद्रीकृत RPC प्रोटोकॉल आणि मार्केटप्लेस + - प्रतिदिन १ दशलक्ष विनंत्या विनामूल्य टियर (प्रति एंडपॉइंट, कमाल २) + - [सार्वजनिक एंडपॉइंट्स](https://docs.pokt.network/developers/public-endpoints) + - प्री-स्टेक+ प्रोग्राम (जर तुम्हाला दररोज १ दशलक्ष पेक्षा जास्त विनंत्यांची आवश्यकता असेल) + - १५+ ब्लॉकचेन समर्थित + - ६४००+ नोड्स ॲप्लिकेशन्सना सेवा देऊन POKT मिळवत आहेत + - आर्काइव्हल नोड, ट्रेसिंगसह आर्काइव्हल नोड, आणि टेस्टनेट नोड समर्थन + - Ethereum मेननेट नोड क्लायंट विविधता + - अपयशाचा एकही बिंदू नाही + - शून्य डाउनटाइम + - किफायतशीर जवळ-शून्य टोकनॉमिक्स (नेटवर्क बँडविड्थसाठी एकदा POKT स्टेक करा) + - कोणताही मासिक बुडीत खर्च नाही, आपल्या पायाभूत सुविधांना मालमत्तेत बदला + - प्रोटोकॉलमध्येच लोड-बॅलेंसिंग अंतर्भूत + - आवश्यकतेनुसार दररोज विनंत्यांची संख्या आणि प्रति तास नोड्सची संख्या अमर्यादपणे वाढवा + - सर्वात खाजगी, सेन्सॉरशिप-प्रतिरोधक पर्याय + - प्रत्यक्ष विकासक समर्थन + - [Pocket Portal](https://bit.ly/ETHorg_POKTportal) डॅशबोर्ड आणि ॲनालिटिक्स + +- [**QuickNode**](https://www.quicknode.com) + - [डॉक्स](https://www.quicknode.com/docs/) + - वैशिष्ट्ये + - २४/७ तांत्रिक समर्थन आणि डेव्ह Discord समुदाय + - जिओ-बॅलन्स्ड, मल्टी क्लाउड/मेटल, कमी-लेटन्सी नेटवर्क + - मल्टीचेन समर्थन (Optimism, Arbitrum, Polygon + ११ इतर) + - वेग आणि स्थिरतेसाठी मध्य-स्तर (कॉल रूटिंग, कॅशे, इंडेक्सिंग) + - वेबहूक्सद्वारे स्मार्ट-कॉन्ट्रॅक्ट देखरेख + - सहज डॅशबोर्ड, ॲनालिटिक्स सूट, RPC कंपोझर + - प्रगत सुरक्षा वैशिष्ट्ये (JWT, मास्किंग, व्हाइटलिस्टिंग) + - NFT डेटा आणि ॲनालिटिक्स API + - [SOC2 प्रमाणित](https://www.quicknode.com/security) + - डेव्हलपर्सपासून एंटरप्राइजेसपर्यंत योग्य + +- [**Rivet**](https://rivet.cloud/) + - [डॉक्स](https://rivet.readthedocs.io/en/latest/) + - वैशिष्ट्ये + - विनामूल्य टियर पर्याय + - आवश्यकतेनुसार स्केल करा + +- [**SenseiNode**](https://senseinode.com) + - [डॉक्स](https://docs.senseinode.com/) + - वैशिष्ट्ये + - समर्पित आणि सामायिक नोड्स + - डॅशबोर्ड + - लॅटिन अमेरिकेतील विविध ठिकाणी अनेक होस्टिंग प्रदात्यांवर AWS बाहेर होस्टिंग + - Prysm आणि Lighthouse क्लायंट + +- [**SettleMint**](https://console.settlemint.com/) + - [डॉक्स](https://docs.settlemint.com/) + - वैशिष्ट्ये + - विनामूल्य चाचणी + - आवश्यकतेनुसार स्केल करा + - GraphQL समर्थन + - RPC आणि WSS एंडपॉइंट्स + - समर्पित पूर्ण नोड्स + - तुमचे स्वतःचे क्लाउड आणा + - ॲनालिटिक्स साधने + - डॅशबोर्ड + - प्रति-तास किंमत + - थेट समर्थन + +- [**Tenderly**](https://tenderly.co/web3-gateway) + - [डॉक्स](https://docs.tenderly.co/web3-gateway/web3-gateway) + - वैशिष्ट्ये + - विनामूल्य टियरमध्ये दरमहा २५ दशलक्ष Tenderly युनिट्सचा समावेश + - ऐतिहासिक डेटामध्ये विनामूल्य प्रवेश + - ८x पर्यंत जलद रीड-हेवी वर्कलोड्स + - १००% सुसंगत रीड ॲक्सेस + - JSON-RPC एंडपॉइंट्स + - UI-आधारित RPC रिक्वेस्ट बिल्डर आणि रिक्वेस्ट प्रीव्ह्यू + - Tenderly च्या विकास, डीबगिंग आणि चाचणी साधनांसह घट्टपणे एकत्रित + - व्यवहार सिम्युलेशन + - वापर ॲनालिटिक्स आणि फिल्टरिंग + - सोपे ॲक्सेस की व्यवस्थापन + - चॅट, ईमेल आणि Discord द्वारे समर्पित अभियांत्रिकी समर्थन + +- [**Tokenview**](https://services.tokenview.io/) + - [डॉक्स](https://services.tokenview.io/docs?type=nodeService) + - वैशिष्ट्ये + - २४/७ तांत्रिक समर्थन आणि डेव्ह टेलिग्राम समुदाय + - मल्टीचेन समर्थन (Bitcoin, Ethereum, Tron, BNB Smart Chain, Ethereum Classic) + - RPC आणि WSS दोन्ही एंडपॉइंट्स वापरासाठी खुले आहेत + - आर्काइव्ह डेटा API मध्ये अमर्यादित प्रवेश + - रिक्वेस्ट एक्सप्लोरर आणि Mempool वॉचरसह डॅशबोर्ड + - NFT डेटा API आणि वेबहुक सूचना + - क्रिप्टोमध्ये पैसे द्या + - अतिरिक्त वर्तणूक आवश्यकतांसाठी बाह्य समर्थन + +- [**Watchdata**](https://watchdata.io/) + - [डॉक्स](https://docs.watchdata.io/) + - वैशिष्ट्ये + - डेटा विश्वसनीयता + - डाउनटाइमशिवाय अखंड कनेक्शन + - प्रक्रिया ऑटोमेशन + - विनामूल्य दर + - कोणत्याही वापरकर्त्यास अनुकूल अशा उच्च मर्यादा + - विविध नोड्ससाठी समर्थन + - संसाधन स्केलिंग + - उच्च प्रक्रिया गती + +- [**ZMOK**](https://zmok.io/) + - [डॉक्स](https://docs.zmok.io/) + - वैशिष्ट्ये + - सेवा म्हणून फ्रंट-रनिंग + - शोध/फिल्टरिंग पद्धतींसह जागतिक व्यवहार मेमपूल + - व्यवहार पाठवण्यासाठी अमर्याद TX फी आणि अमर्याद Gas + - नवीन ब्लॉक मिळवणे आणि ब्लॉकचेन वाचणे सर्वात जलद + - प्रति API कॉल सर्वोत्तम किंमतीची हमी + +- [**Zeeve**](https://www.zeeve.io/) + - [डॉक्स](https://www.zeeve.io/docs/) + - वैशिष्ट्ये + - एंटरप्राइझ-ग्रेड नो-कोड ऑटोमेशन प्लॅटफॉर्म जो ब्लॉकचेन नोड्स आणि नेटवर्क्सचे उपयोजन, देखरेख आणि व्यवस्थापन प्रदान करतो + - ३०+ समर्थित प्रोटोकॉल आणि एकत्रीकरण, आणि अधिक जोडले जात आहेत + - विकेंद्रीकृत स्टोरेज, विकेंद्रीकृत ओळख आणि ब्लॉकचेन लेजर डेटा APIs यांसारख्या वास्तविक-जगातील वापरासाठी मूल्यवर्धित वेब3 पायाभूत सुविधा सेवा + - २४/७ समर्थन आणि सक्रिय देखरेख नेहमी नोड्सचे आरोग्य सुनिश्चित करते. + - RPC एंडपॉइंट्स APIs साठी प्रमाणीकृत प्रवेश, सहज डॅशबोर्ड आणि ॲनालिटिक्ससह त्रास-मुक्त व्यवस्थापन ऑफर करतात. + - व्यवस्थापित क्लाउड आणि स्वतःचे क्लाउड आणा हे दोन्ही पर्याय निवडण्यासाठी प्रदान करते आणि AWS, Azure, Google Cloud, Digital Ocean आणि ऑन-प्रिमाइस यांसारख्या सर्व प्रमुख क्लाउड प्रदात्यांना समर्थन देते. + - आम्ही प्रत्येक वेळी तुमच्या वापरकर्त्याच्या सर्वात जवळच्या नोडला हिट करण्यासाठी इंटेलिजेंट राउटिंग वापरतो + +## पुढील वाचन {#further-reading} + +- [Ethereum नोड सेवांची सूची](https://ethereumnodes.com/) + +## संबंधित विषय {#related-topics} + +- [नोड्स आणि क्लायंट](/developers/docs/nodes-and-clients/) + +## संबंधित ट्युटोरियल्स {#related-tutorials} + +- [Alchemy वापरून Ethereum विकासाची सुरुवात करणे](/developers/tutorials/getting-started-with-ethereum-development-using-alchemy/) +- [web3 आणि Alchemy वापरून व्यवहार पाठवण्यासाठी मार्गदर्शक](/developers/tutorials/sending-transactions-using-web3-and-alchemy/) diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/run-a-node/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/run-a-node/index.md new file mode 100644 index 00000000000..022867271f0 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/nodes-and-clients/run-a-node/index.md @@ -0,0 +1,484 @@ +--- +title: "तुमचा स्वतःचा इथेरियम नोड सुरू करा" +description: "इथेरियम क्लायंटची तुमची स्वतःची इंस्टन्स चालवण्यासाठी सामान्य ओळख." +lang: mr +sidebarDepth: 2 +--- + +तुमचा स्वतःचा नोड चालवल्याने तुम्हाला विविध फायदे मिळतात, नवीन शक्यता उघडतात आणि इकोसिस्टमला सपोर्ट करण्यास मदत होते. हे पेज तुम्हाला तुमचा स्वतःचा नोड सुरू करण्यासाठी आणि इथेरियम व्यवहारांची पडताळणी करण्यात भाग घेण्यासाठी मार्गदर्शन करेल. + +लक्षात घ्या की [द मर्ज](/roadmap/merge) नंतर, इथेरियम नोड चालवण्यासाठी दोन क्लायंट्सची आवश्यकता आहे; एक **एक्झिक्यूशन लेयर (EL)** क्लायंट आणि एक **कन्सेन्सस लेयर (CL)** क्लायंट. हे पेज इथेरियम नोड चालवण्यासाठी या दोन क्लायंट्सना कसे इंस्टॉल, कॉन्फिगर आणि कनेक्ट करायचे हे दर्शवेल. + +## पूर्वतयारी {#prerequisites} + +इथेरियम नोड म्हणजे काय आणि तुम्ही क्लायंट का चालवू इच्छिता हे तुम्हाला समजले पाहिजे. हे [नोड्स आणि क्लायंट्स](/developers/docs/nodes-and-clients/) मध्ये समाविष्ट आहे. + +जर तुम्ही नोड चालवण्याच्या विषयासाठी नवीन असाल, किंवा कमी तांत्रिक मार्ग शोधत असाल, तर आम्ही शिफारस करतो की प्रथम [इथेरियम नोड चालवण्यावर](/run-a-node) आमची वापरकर्ता-अनुकूल ओळख तपासा. + +## एक दृष्टिकोन निवडणे {#choosing-approach} + +तुमचा नोड सुरू करण्याची पहिली पायरी म्हणजे तुमचा दृष्टिकोन निवडणे. आवश्यकता आणि विविध शक्यतांवर आधारित, तुम्हाला क्लायंट अंमलबजावणी (एक्झिक्यूशन आणि कन्सेन्सस क्लायंट दोन्ही), पर्यावरण (हार्डवेअर, सिस्टम) आणि क्लायंट सेटिंग्जसाठी पॅरामीटर्स निवडणे आवश्यक आहे. + +हे पेज तुम्हाला या निर्णयांमध्ये मार्गदर्शन करेल आणि तुमची इथेरियम इंस्टन्स चालवण्याचा सर्वात योग्य मार्ग शोधण्यात मदत करेल. + +क्लायंट अंमलबजावणीमधून निवडण्यासाठी, सर्व उपलब्ध मेननेटसाठी तयार [एक्झिक्यूशन क्लायंट्स](/developers/docs/nodes-and-clients/#execution-clients), [कन्सेन्सस क्लायंट्स](/developers/docs/nodes-and-clients/#consensus-clients) पहा आणि [क्लायंट डायव्हर्सिटी](/developers/docs/nodes-and-clients/client-diversity) बद्दल जाणून घ्या. + +क्लायंटच्या [आवश्यकता](#requirements) लक्षात घेऊन, तुमच्या स्वतःच्या [हार्डवेअरवर किंवा क्लाउडमध्ये](#local-vs-cloud) सॉफ्टवेअर चालवायचे की नाही हे ठरवा. + +पर्यावरण तयार केल्यानंतर, निवडलेले क्लायंट [नवशिक्यांसाठी अनुकूल इंटरफेससह](#automatized-setup) किंवा प्रगत पर्यायांसह टर्मिनल वापरून [मॅन्युअली](#manual-setup) इंस्टॉल करा. + +जेव्हा नोड चालू असतो आणि सिंक होत असतो, तेव्हा तुम्ही तो [वापरण्यासाठी](#using-the-node) तयार असता, परंतु त्याच्या [देखभालीकडे](#operating-the-node) लक्ष ठेवण्याची खात्री करा. + +![क्लायंट सेटअप](./diagram.png) + +### पर्यावरण आणि हार्डवेअर {#environment-and-hardware} + +#### स्थानिक किंवा क्लाउड {#local-vs-cloud} + +इथेरियम क्लायंट्स ग्राहक-श्रेणीच्या संगणकांवर चालू शकतात आणि त्यांना कोणत्याही विशेष हार्डवेअरची आवश्यकता नसते, उदाहरणार्थ मायनिंग मशीन्स. त्यामुळे, तुमच्या गरजेनुसार नोड तैनात करण्यासाठी तुमच्याकडे विविध पर्याय आहेत. +सोपे करण्यासाठी, आपण स्थानिक भौतिक मशीन आणि क्लाउड सर्व्हर दोन्हीवर नोड चालवण्याबद्दल विचार करूया: + +- क्लाउड + - प्रदाते उच्च सर्व्हर अपटाइम आणि स्थिर सार्वजनिक IP पत्ते देतात + - स्वतःचे तयार करण्यापेक्षा समर्पित किंवा व्हर्च्युअल सर्व्हर मिळवणे अधिक सोयीचे असू शकते + - यामध्ये तिसऱ्या पक्षावर - सर्व्हर प्रदात्यावर विश्वास ठेवण्याचा धोका असतो + - पूर्ण नोडसाठी आवश्यक असलेल्या स्टोरेज आकारामुळे, भाड्याने घेतलेल्या सर्व्हरची किंमत जास्त असू शकते +- स्वतःचे हार्डवेअर + - अधिक विश्वासहीन आणि सार्वभौम दृष्टिकोन + - एक वेळची गुंतवणूक + - पूर्व-कॉन्फिगर केलेले मशीन खरेदी करण्याचा पर्याय + - तुम्हाला भौतिकरित्या मशीन आणि नेटवर्किंग तयार करावे लागेल, त्याची देखभाल करावी लागेल आणि संभाव्यतः समस्यांचे निराकरण करावे लागेल + +दोन्ही पर्यायांचे वेगवेगळे फायदे वर सारांशित केले आहेत. जर तुम्ही क्लाउड सोल्यूशन शोधत असाल, तर अनेक पारंपरिक क्लाउड कॉम्प्युटिंग प्रदात्यांव्यतिरिक्त, नोड्स तैनात करण्यावर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या सेवा देखील आहेत. होस्ट केलेल्या नोड्सवरील अधिक पर्यायांसाठी [सेवा म्हणून नोड्स](/developers/docs/nodes-and-clients/nodes-as-a-service/) पहा. + +#### हार्डवेअर {#hardware} + +तथापि, सेन्सॉरशिप-प्रतिरोधक, विकेंद्रित नेटवर्कने क्लाउड प्रदात्यांवर अवलंबून राहू नये. त्याऐवजी, तुमचा नोड तुमच्या स्वतःच्या स्थानिक हार्डवेअरवर चालवणे इकोसिस्टमसाठी अधिक आरोग्यदायी आहे. [अंदाज](https://www.ethernodes.org/networkType/cl/Hosting) दर्शवितात की नोड्सचा मोठा वाटा क्लाउडवर चालतो, जो अयशस्वी होण्याचा एकच बिंदू बनू शकतो. + +इथेरियम क्लायंट तुमच्या संगणक, लॅपटॉप, सर्व्हर किंवा अगदी सिंगल-बोर्ड संगणकावर चालू शकतात. तुमच्या वैयक्तिक संगणकावर क्लायंट चालवणे शक्य असले तरी, फक्त तुमच्या नोडसाठी एक समर्पित मशीन ठेवल्याने तुमच्या प्राथमिक संगणकावरील परिणाम कमी करताना त्याची कार्यक्षमता आणि सुरक्षितता लक्षणीयरीत्या वाढू शकते. + +तुमचे स्वतःचे हार्डवेअर वापरणे खूप सोपे असू शकते. अधिक तांत्रिक लोकांसाठी अनेक सोपे पर्याय तसेच प्रगत सेटअप आहेत. तर चला तुमच्या मशीनवर इथेरियम क्लायंट चालवण्यासाठीच्या आवश्यकता आणि साधनांवर नजर टाकूया. + +#### आवश्यकता {#requirements} + +हार्डवेअर आवश्यकता क्लायंटनुसार भिन्न असतात परंतु सामान्यतः त्या इतक्या जास्त नसतात कारण नोडला फक्त सिंक राहण्याची आवश्यकता असते. याला मायनिंगसोबत गोंधळात टाकू नका, ज्यासाठी खूप जास्त संगणकीय शक्तीची आवश्यकता असते. तथापि, अधिक शक्तिशाली हार्डवेअरसह सिंक वेळ आणि कार्यक्षमता सुधारते. + +कोणताही क्लायंट इंस्टॉल करण्यापूर्वी, कृपया खात्री करा की तुमच्या संगणकात तो चालवण्यासाठी पुरेशी संसाधने आहेत. तुम्ही खाली किमान आणि शिफारस केलेल्या आवश्यकता शोधू शकता. + +तुमच्या हार्डवेअरसाठी अडथळा मुख्यत्वे डिस्क स्पेस आहे. इथेरियम ब्लॉकचेन सिंक करणे खूप इनपुट/आउटपुट गहन आहे आणि त्यासाठी खूप जागेची आवश्यकता आहे. सिंक्रोनाइझेशननंतरही शेकडो GB मोकळी जागा असलेली **सॉलिड-स्टेट ड्राइव्ह (SSD)** असणे उत्तम. + +डेटाबेसचा आकार आणि सुरुवातीच्या सिंक्रोनाइझेशनची गती निवडलेल्या क्लायंट, त्याचे कॉन्फिगरेशन आणि [सिंक स्ट्रॅटेजी](/developers/docs/nodes-and-clients/#sync-modes) यावर अवलंबून असते. + +तसेच खात्री करा की तुमचे इंटरनेट कनेक्शन [बँडविड्थ कॅप](https://wikipedia.org/wiki/Data_cap) द्वारे मर्यादित नाही. अनमीटर केलेले कनेक्शन वापरण्याची शिफारस केली जाते कारण सुरुवातीची सिंक आणि नेटवर्कवर प्रसारित केलेला डेटा तुमची मर्यादा ओलांडू शकतो. + +##### ऑपरेटिंग सिस्टम + +सर्व क्लायंट प्रमुख ऑपरेटिंग सिस्टम - लिनक्स, मॅकओएस, विंडोजला सपोर्ट करतात. याचा अर्थ तुम्ही नियमित डेस्कटॉप किंवा सर्व्हर मशीन्सवर तुम्हाला सर्वात योग्य असलेल्या ऑपरेटिंग सिस्टम (OS) सह नोड्स चालवू शकता. संभाव्य समस्या आणि सुरक्षा भेद्यता टाळण्यासाठी तुमची OS अद्ययावत असल्याची खात्री करा. + +##### किमान आवश्यकता + +- 2+ कोर असलेले CPU +- 8 GB रॅम +- 2TB SSD +- 10+ MBit/s बँडविड्थ + +##### शिफारस केलेले तपशील + +- 4+ कोर असलेले जलद CPU +- 16 GB+ रॅम +- 2+TB सह जलद SSD +- 25+ MBit/s बँडविड्थ + +तुम्ही निवडलेला सिंक मोड आणि क्लायंट स्पेस आवश्यकतांवर परिणाम करेल, परंतु आम्ही खाली प्रत्येक क्लायंटसाठी तुम्हाला आवश्यक असलेल्या डिस्क स्पेसचा अंदाज लावला आहे. + +| क्लायंट | डिस्क आकार (स्नॅप सिंक) | डिस्क आकार (पूर्ण संग्रहण) | +| ---------- | ------------------------------------------ | --------------------------------------------- | +| Besu | 800GB+ | 12TB+ | +| Erigon | लागू नाही | 2.5TB+ | +| Geth | 500GB+ | 12TB+ | +| Nethermind | 500GB+ | 12TB+ | +| Reth | लागू नाही | 2.2TB+ | + +- टीप: Erigon आणि Reth स्नॅप सिंक ऑफर करत नाहीत, परंतु फुल प्रुनिंग शक्य आहे (~2TB Erigon साठी, ~1.2TB Reth साठी) + +कन्सेन्सस क्लायंट्ससाठी, जागेची आवश्यकता क्लायंट अंमलबजावणी आणि सक्षम केलेल्या वैशिष्ट्यांवर (उदा. व्हॅलिडेटर स्लॅशर) देखील अवलंबून असते परंतु सामान्यतः बीकन डेटासाठी आवश्यक असलेल्या आणखी 200GB ची गणना करा. मोठ्या संख्येने व्हॅलिडेटर्ससह, बँडविड्थ लोड देखील वाढतो. तुम्ही [या विश्लेषणात कन्सेन्सस क्लायंट आवश्यकतांवरील तपशील](https://mirror.xyz/0x934e6B4D7eee305F8C9C42b46D6EEA09CcFd5EDc/b69LBy8p5UhcGJqUAmT22dpvdkU-Pulg2inrhoS9Mbc) शोधू शकता. + +#### प्लग-अँड-प्ले सोल्यूशन्स {#plug-and-play} + +तुमच्या स्वतःच्या हार्डवेअरसह नोड चालवण्याचा सर्वात सोपा पर्याय म्हणजे प्लग-अँड-प्ले बॉक्सेस वापरणे. विक्रेत्यांकडून पूर्व-कॉन्फिगर केलेली मशीन्स सर्वात सरळ अनुभव देतात: ऑर्डर करा, कनेक्ट करा, चालवा. सॉफ्टवेअरचे निरीक्षण आणि नियंत्रण करण्यासाठी एक अंतर्ज्ञानी मार्गदर्शक आणि डॅशबोर्डसह सर्वकाही पूर्व-कॉन्फिगर केलेले आहे आणि आपोआप चालते. + +- [DappNode](https://dappnode.io/) +- [Avado](https://ava.do/) + +#### सिंगल-बोर्ड संगणकावर इथेरियम {#ethereum-on-a-single-board-computer} + +इथेरियम नोड चालवण्याचा एक सोपा आणि स्वस्त मार्ग म्हणजे सिंगल-बोर्ड संगणक वापरणे, अगदी रास्पबेरी पाय सारख्या ARM आर्किटेक्चरसह. ARM वर इथेरियम रास्पबेरी पाय आणि इतर ARM बोर्डसाठी अनेक एक्झिक्यूशन आणि कन्सेन्सस क्लायंटच्या चालवण्यास-सोप्या प्रतिमा प्रदान करते. + +यांसारखी लहान, परवडणारी आणि कार्यक्षम उपकरणे घरी नोड चालवण्यासाठी आदर्श आहेत परंतु त्यांची मर्यादित कार्यक्षमता लक्षात ठेवा. + +## नोड सुरू करणे {#spinning-up-node} + +वास्तविक क्लायंट सेटअप स्वयंचलित लॉन्चर्सद्वारे किंवा मॅन्युअली, क्लायंट सॉफ्टवेअर थेट सेट करून केले जाऊ शकते. + +कमी प्रगत वापरकर्त्यांसाठी, शिफारस केलेला दृष्टिकोन म्हणजे लॉन्चर वापरणे, एक सॉफ्टवेअर जे तुम्हाला इंस्टॉलेशनमध्ये मार्गदर्शन करते आणि क्लायंट सेटअप प्रक्रिया स्वयंचलित करते. तथापि, जर तुम्हाला टर्मिनल वापरण्याचा काही अनुभव असेल, तर मॅन्युअल सेटअपसाठीच्या पायऱ्या फॉलो करणे सोपे असावे. + +### मार्गदर्शित सेटअप {#automatized-setup} + +अनेक वापरकर्ता-अनुकूल प्रकल्पांचा उद्देश क्लायंट सेट करण्याचा अनुभव सुधारणे आहे. हे लॉन्चर्स स्वयंचलित क्लायंट इंस्टॉलेशन आणि कॉन्फिगरेशन प्रदान करतात, काही तर मार्गदर्शित सेटअप आणि क्लायंटच्या देखरेखीसाठी ग्राफिकल इंटरफेस देखील देतात. + +खाली काही प्रकल्प आहेत जे तुम्हाला फक्त काही क्लिक्सने क्लायंट इंस्टॉल आणि नियंत्रित करण्यास मदत करू शकतात: + +- [DappNode](https://docs.dappnode.io/docs/user/getting-started/choose-your-path) - DappNode फक्त विक्रेत्याकडून मशीनसह येत नाही. सॉफ्टवेअर, वास्तविक नोड लॉन्चर आणि अनेक वैशिष्ट्यांसह नियंत्रण केंद्र कोणत्याही हार्डवेअरवर वापरले जाऊ शकते. +- [EthPillar](https://www.coincashew.com/coins/overview-eth/ethpillar) - पूर्ण नोड सेट करण्याचा सर्वात जलद आणि सोपा मार्ग. वन-लाइनर सेटअप टूल आणि नोड व्यवस्थापन TUI. मोफत. ओपन सोर्स. सोलो स्टेकर्सद्वारे इथेरियमसाठी सार्वजनिक वस्तू. ARM64 आणि AMD64 सपोर्ट. +- [eth-docker](https://eth-docker.net/) - डॉकर वापरून स्वयंचलित सेटअप जो सोपे आणि सुरक्षित स्टेकिंगवर लक्ष केंद्रित करतो, ज्यासाठी मूलभूत टर्मिनल आणि डॉकर ज्ञानाची आवश्यकता आहे, थोड्या अधिक प्रगत वापरकर्त्यांसाठी शिफारस केलेले. +- [Stereum](https://stereum-dev.github.io/ethereum-node-web-docs) - GUI सेटअप मार्गदर्शक, नियंत्रण केंद्र आणि इतर अनेक वैशिष्ट्यांसह SSH कनेक्शनद्वारे रिमोट सर्व्हरवर क्लायंट इंस्टॉल करण्यासाठी लॉन्चर. +- [NiceNode](https://www.nicenode.xyz/) - तुमच्या संगणकावर नोड चालवण्यासाठी सरळ वापरकर्ता अनुभवासह लॉन्चर. फक्त क्लायंट निवडा आणि त्यांना काही क्लिक्सने सुरू करा. अजूनही विकासात आहे. +- [Sedge](https://docs.sedge.nethermind.io/docs/intro) - नोड सेटअप टूल जे CLI विझार्ड वापरून स्वयंचलितपणे डॉकर कॉन्फिगरेशन तयार करते. Nethermind द्वारे Go मध्ये लिहिलेले. + +### मॅन्युअल क्लायंट सेटअप {#manual-setup} + +दुसरा पर्याय म्हणजे क्लायंट सॉफ्टवेअर मॅन्युअली डाउनलोड करणे, सत्यापित करणे आणि कॉन्फिगर करणे. जरी काही क्लायंट ग्राफिकल इंटरफेस ऑफर करत असले तरी, मॅन्युअल सेटअपसाठी अजूनही टर्मिनलसह मूलभूत कौशल्यांची आवश्यकता असते परंतु ते अधिक अष्टपैलुत्व प्रदान करते. + +आधी सांगितल्याप्रमाणे, तुमचा स्वतःचा इथेरियम नोड सेट करण्यासाठी कन्सेन्सस आणि एक्झिक्यूशन क्लायंटची एक जोडी चालवणे आवश्यक असेल. काही क्लायंटमध्ये दुसऱ्या प्रकारचा लाईट क्लायंट समाविष्ट असू शकतो आणि इतर कोणत्याही सॉफ्टवेअरची आवश्यकता नसताना सिंक होऊ शकतो. तथापि, पूर्ण विश्वासहीन पडताळणीसाठी दोन्ही अंमलबजावणी आवश्यक आहेत. + +#### क्लायंट सॉफ्टवेअर मिळवणे {#getting-the-client} + +प्रथम, तुम्हाला तुमचे पसंतीचे [एक्झिक्यूशन क्लायंट](/developers/docs/nodes-and-clients/#execution-clients) आणि [कन्सेन्सस क्लायंट](/developers/docs/nodes-and-clients/#consensus-clients) सॉफ्टवेअर मिळवणे आवश्यक आहे. + +तुम्ही फक्त एक एक्झिक्युटेबल ॲप्लिकेशन किंवा इंस्टॉलेशन पॅकेज डाउनलोड करू शकता जे तुमच्या ऑपरेटिंग सिस्टम आणि आर्किटेक्चरला अनुकूल आहे. डाउनलोड केलेल्या पॅकेजेसच्या स्वाक्षरी आणि चेकसमची नेहमी पडताळणी करा. काही क्लायंट सोप्या इंस्टॉलेशन आणि अपडेट्ससाठी रेपॉजिटरीज किंवा डॉकर प्रतिमा देखील ऑफर करतात. सर्व क्लायंट ओपन सोर्स आहेत, त्यामुळे तुम्ही त्यांना सोर्समधून देखील तयार करू शकता. ही एक अधिक प्रगत पद्धत आहे, परंतु काही प्रकरणांमध्ये, ती आवश्यक असू शकते. + +प्रत्येक क्लायंट इंस्टॉल करण्याच्या सूचना वरील क्लायंट सूचीमध्ये लिंक केलेल्या माहितीमध्ये दिल्या आहेत. + +येथे क्लायंटची रिलीज पेजेस आहेत जिथे तुम्ही त्यांचे पूर्व-निर्मित बायनरीज किंवा इंस्टॉलेशनवरील सूचना शोधू शकता: + +##### एक्झिक्यूशन क्लायंट्स + +- [Besu](https://github.com/hyperledger/besu/releases) +- [Erigon](https://github.com/ledgerwatch/erigon/releases) +- [Geth](https://geth.ethereum.org/downloads/) +- [Nethermind](https://downloads.nethermind.io/) +- [Reth](https://reth.rs/installation/installation.html) + +हे देखील लक्षात घेण्यासारखे आहे की क्लायंट विविधता ही [एक्झिक्यूशन लेयरवरील एक समस्या आहे](/developers/docs/nodes-and-clients/client-diversity/#execution-layer). वाचकांनी अल्पसंख्याक एक्झिक्यूशन क्लायंट चालवण्याचा विचार करावा अशी शिफारस केली जाते. + +##### कन्सेन्सस क्लायंट्स + +- [Lighthouse](https://github.com/sigp/lighthouse/releases/latest) +- [Lodestar](https://chainsafe.github.io/lodestar/run/getting-started/installation#build-from-source/) (पूर्व-निर्मित बायनरी प्रदान करत नाही, फक्त एक डॉकर प्रतिमा किंवा सोर्समधून तयार केली जाते) +- [Nimbus](https://github.com/status-im/nimbus-eth2/releases/latest) +- [Prysm](https://github.com/prysmaticlabs/prysm/releases/latest) +- [Teku](https://github.com/ConsenSys/teku/releases) + +व्हॅलिडेटर्स चालवणाऱ्या कन्सेन्सस नोड्ससाठी [क्लायंट विविधता](/developers/docs/nodes-and-clients/client-diversity/) महत्त्वपूर्ण आहे. जर बहुसंख्य व्हॅलिडेटर्स एकच क्लायंट अंमलबजावणी चालवत असतील, तर नेटवर्क सुरक्षितता धोक्यात आहे. त्यामुळे अल्पसंख्याक क्लायंट निवडण्याचा विचार करण्याची शिफारस केली जाते. + +[नवीनतम नेटवर्क क्लायंट वापर पहा](https://clientdiversity.org/) आणि [क्लायंट विविधतेबद्दल](/developers/docs/nodes-and-clients/client-diversity) अधिक जाणून घ्या. + +##### सॉफ्टवेअरची पडताळणी + +इंटरनेटवरून सॉफ्टवेअर डाउनलोड करताना, त्याच्या अखंडतेची पडताळणी करण्याची शिफारस केली जाते. ही पायरी वैकल्पिक आहे परंतु विशेषतः इथेरियम क्लायंटसारख्या महत्त्वपूर्ण पायाभूत सुविधांच्या बाबतीत, संभाव्य हल्ला वेक्टर्सबद्दल जागरूक असणे आणि ते टाळणे महत्त्वाचे आहे. जर तुम्ही पूर्व-निर्मित बायनरी डाउनलोड केली असेल, तर तुम्हाला त्यावर विश्वास ठेवावा लागेल आणि धोका पत्करावा लागेल की एखादा आक्रमणकर्ता एक्झिक्युटेबलला दुर्भावनापूर्ण एक्झिक्युटेबलने बदलू शकतो. + +डेव्हलपर्स त्यांच्या PGP कीसह रिलीज केलेल्या बायनरीजवर स्वाक्षरी करतात जेणेकरून तुम्ही क्रिप्टोग्राफिकदृष्ट्या सत्यापित करू शकता की तुम्ही तेच सॉफ्टवेअर चालवत आहात जे त्यांनी तयार केले आहे. तुम्हाला फक्त डेव्हलपर्सद्वारे वापरल्या जाणाऱ्या सार्वजनिक की मिळवणे आवश्यक आहे, ज्या क्लायंट रिलीज पेजेसवर किंवा माहितीमध्ये आढळू शकतात. क्लायंट रिलीज आणि त्याची स्वाक्षरी डाउनलोड केल्यानंतर, तुम्ही PGP अंमलबजावणी वापरू शकता, उदा., [GnuPG](https://gnupg.org/download/index.html) त्यांची सहजपणे पडताळणी करण्यासाठी. [linux](https://www.tecmint.com/verify-pgp-signature-downloaded-software/) किंवा [Windows/MacOS](https://freedom.press/training/verifying-open-source-software/) वर `gpg` वापरून ओपन-सोर्स सॉफ्टवेअरची पडताळणी करण्यावरील ट्यूटोरियल पहा. + +पडताळणीचा आणखी एक प्रकार म्हणजे तुम्ही डाउनलोड केलेल्या सॉफ्टवेअरचा हॅश, एक अद्वितीय क्रिप्टोग्राफिक फिंगरप्रिंट, डेव्हलपर्सद्वारे प्रदान केलेल्या हॅशशी जुळतो याची खात्री करणे. हे PGP वापरण्यापेक्षाही सोपे आहे, आणि काही क्लायंट फक्त हाच पर्याय देतात. फक्त डाउनलोड केलेल्या सॉफ्टवेअरवर हॅश फंक्शन चालवा आणि रिलीज पेजवरील हॅशशी त्याची तुलना करा. उदाहरणार्थ: + +```sh +sha256sum teku-22.6.1.tar.gz + +9b2f8c1f8d4dab0404ce70ea314ff4b3c77e9d27aff9d1e4c1933a5439767dde +``` + +#### क्लायंट सेटअप {#client-setup} + +क्लायंट सॉफ्टवेअर इंस्टॉल, डाउनलोड किंवा कंपाईल केल्यानंतर, तुम्ही ते चालवण्यासाठी तयार आहात. याचा अर्थ फक्त एवढाच आहे की ते योग्य कॉन्फिगरेशनसह कार्यान्वित केले जावे. क्लायंट समृद्ध कॉन्फिगरेशन पर्याय देतात, जे विविध वैशिष्ट्ये सक्षम करू शकतात. + +चला अशा पर्यायांपासून सुरुवात करूया जे क्लायंटची कार्यक्षमता आणि डेटा वापरावर लक्षणीय परिणाम करू शकतात. [सिंक मोड्स](/developers/docs/nodes-and-clients/#sync-modes) ब्लॉकचेन डेटा डाउनलोड आणि सत्यापित करण्याच्या विविध पद्धतींचे प्रतिनिधित्व करतात. नोड सुरू करण्यापूर्वी, तुम्ही कोणते नेटवर्क आणि सिंक मोड वापरायचा हे ठरवावे. विचारात घेण्यासारख्या सर्वात महत्त्वाच्या गोष्टी म्हणजे डिस्क स्पेस आणि क्लायंटला लागणारा सिंक वेळ. क्लायंटच्या डॉक्सकडे लक्ष द्या की कोणता सिंक मोड डीफॉल्ट आहे हे निर्धारित करण्यासाठी. जर ते तुम्हाला अनुकूल नसेल, तर सुरक्षितता, उपलब्ध डेटा आणि खर्चाच्या पातळीवर आधारित दुसरा निवडा. सिंक्रोनाइझेशन अल्गोरिदम व्यतिरिक्त, तुम्ही विविध प्रकारच्या जुन्या डेटाचे प्रुनिंग देखील सेट करू शकता. प्रुनिंग कालबाह्य डेटा हटविण्यास सक्षम करते, म्हणजेच, अलीकडील ब्लॉक्समधून पोहोचण्यायोग्य नसलेले स्टेट ट्री नोड्स काढणे. + +इतर मूलभूत कॉन्फिगरेशन पर्यायांमध्ये, उदा., नेटवर्क निवडणे - मेननेट किंवा टेस्टनेट, RPC किंवा वेबसॉकेट्ससाठी HTTP एंडपॉइंट सक्षम करणे इत्यादी. तुम्ही क्लायंटच्या माहितीमध्ये सर्व वैशिष्ट्ये आणि पर्याय शोधू शकता. विविध क्लायंट कॉन्फिगरेशन्स थेट CLI किंवा कॉन्फिग फाइलमध्ये संबंधित फ्लॅगसह क्लायंट चालवून सेट केले जाऊ शकतात. प्रत्येक क्लायंट थोडा वेगळा आहे; कृपया कॉन्फिग पर्यायांवरील तपशिलांसाठी नेहमी त्याच्या अधिकृत माहिती किंवा मदत पेजचा संदर्भ घ्या. + +चाचणीच्या उद्देशाने, तुम्ही टेस्टनेट नेटवर्कपैकी एकावर क्लायंट चालवणे पसंत करू शकता. [सपोर्टेड नेटवर्कचे विहंगावलोकन पहा](/developers/docs/nodes-and-clients/#execution-clients). + +मूलभूत कॉन्फिगरेशनसह एक्झिक्यूशन क्लायंट चालवण्याची उदाहरणे पुढील विभागात आढळू शकतात. + +#### एक्झिक्यूशन क्लायंट सुरू करणे {#starting-the-execution-client} + +इथेरियम क्लायंट सॉफ्टवेअर सुरू करण्यापूर्वी, तुमचे पर्यावरण तयार आहे की नाही याची शेवटची तपासणी करा. उदाहरणार्थ, खात्री करा: + +- निवडलेले नेटवर्क आणि सिंक मोड लक्षात घेता पुरेशी डिस्क जागा आहे. +- मेमरी आणि CPU इतर प्रोग्राम्समुळे थांबलेले नाही. +- ऑपरेटिंग सिस्टम नवीनतम आवृत्तीवर अपडेट केलेली आहे. +- सिस्टममध्ये योग्य वेळ आणि तारीख आहे. +- तुमचा राउटर आणि फायरवॉल लिसनिंग पोर्ट्सवर कनेक्शन स्वीकारतात. डीफॉल्टनुसार इथेरियम क्लायंट एक लिसनर (TCP) पोर्ट आणि एक डिस्कव्हरी (UDP) पोर्ट वापरतात, दोन्ही डीफॉल्टनुसार 30303 वर. + +सर्व काही योग्यरित्या कार्य करत असल्याची खात्री करण्यासाठी प्रथम तुमचा क्लायंट टेस्टनेटवर चालवा. + +तुम्हाला कोणत्याही क्लायंट सेटिंग्जची घोषणा करावी लागेल जी सुरुवातीला डीफॉल्ट नाहीत. तुम्ही तुमच्या पसंतीचे कॉन्फिगरेशन घोषित करण्यासाठी फ्लॅग किंवा कॉन्फिग फाइल वापरू शकता. प्रत्येक क्लायंटचे वैशिष्ट्यांचा संच आणि कॉन्फिग सिंटॅक्स भिन्न असतो. विशिष्ट माहितीसाठी तुमच्या क्लायंटची माहिती तपासा. + +एक्झिक्यूशन आणि कन्सेन्सस क्लायंट [इंजिन API](https://github.com/ethereum/execution-apis/tree/main/src/engine) मध्ये निर्दिष्ट केलेल्या प्रमाणित एंडपॉइंटद्वारे संवाद साधतात. कन्सेन्सस क्लायंटशी कनेक्ट करण्यासाठी, एक्झिक्यूशन क्लायंटने ज्ञात मार्गावर एक [`jwtsecret`](https://jwt.io/) तयार करणे आवश्यक आहे. सुरक्षितता आणि स्थिरतेच्या कारणास्तव, क्लायंट एकाच मशीनवर चालले पाहिजेत आणि दोन्ही क्लायंटना हा मार्ग माहित असणे आवश्यक आहे कारण तो त्यांच्या दरम्यान स्थानिक RPC कनेक्शन प्रमाणित करण्यासाठी वापरला जातो. एक्झिक्यूशन क्लायंटने प्रमाणित API साठी एक लिसनिंग पोर्ट देखील परिभाषित करणे आवश्यक आहे. + +हे टोकन क्लायंट सॉफ्टवेअरद्वारे स्वयंचलितपणे तयार केले जाते, परंतु काही प्रकरणांमध्ये, तुम्हाला ते स्वतः करावे लागेल. तुम्ही ते [OpenSSL](https://www.openssl.org/) वापरून तयार करू शकता: + +```sh +openssl rand -hex 32 > jwtsecret +``` + +#### एक्झिक्यूशन क्लायंट चालवणे {#running-an-execution-client} + +हा विभाग तुम्हाला एक्झिक्यूशन क्लायंट सुरू करण्यासाठी मार्गदर्शन करेल. हे फक्त मूलभूत कॉन्फिगरेशनचे उदाहरण म्हणून काम करते, जे क्लायंटला या सेटिंग्जसह सुरू करेल: + +- कनेक्ट करण्यासाठी नेटवर्क निर्दिष्ट करते, आमच्या उदाहरणांमध्ये मेननेट + - त्याऐवजी तुम्ही तुमच्या सेटअपच्या प्राथमिक चाचणीसाठी [टेस्टनेटपैकी एक](/developers/docs/networks/) निवडू शकता +- डेटा डिरेक्टरी परिभाषित करते, जिथे ब्लॉकचेनसह सर्व डेटा संग्रहित केला जाईल + - मार्ग एका वास्तविक मार्गाने बदलण्याची खात्री करा, उदा., तुमच्या बाह्य ड्राइव्हकडे निर्देश करणारा +- क्लायंटशी संवाद साधण्यासाठी इंटरफेस सक्षम करते + - कन्सेन्सस क्लायंटशी संवाद साधण्यासाठी JSON-RPC आणि इंजिन API सह +- प्रमाणित API साठी `jwtsecret` चा मार्ग परिभाषित करते + - उदाहरण मार्ग एका वास्तविक मार्गाने बदलण्याची खात्री करा ज्यावर क्लायंटद्वारे प्रवेश केला जाऊ शकतो, उदा., `/tmp/jwtsecret` + +कृपया लक्षात ठेवा की हे फक्त एक मूलभूत उदाहरण आहे, इतर सर्व सेटिंग्ज डीफॉल्टवर सेट केल्या जातील. डीफॉल्ट मूल्ये, सेटिंग्ज आणि वैशिष्ट्यांबद्दल अधिक जाणून घेण्यासाठी प्रत्येक क्लायंटच्या माहितीकडे लक्ष द्या. अधिक वैशिष्ट्यांसाठी, उदाहरणार्थ व्हॅलिडेटर्स चालवण्यासाठी, देखरेखीसाठी इत्यादी, कृपया विशिष्ट क्लायंटच्या माहितीचा संदर्भ घ्या. + +> लक्षात घ्या की उदाहरणांमधील बॅकस्लॅशेस `` केवळ स्वरूपन उद्देशांसाठी आहेत; कॉन्फिग फ्लॅग एकाच ओळीत परिभाषित केले जाऊ शकतात. + +##### Besu चालवणे + +हे उदाहरण Besu मेननेटवर सुरू करते, ब्लॉकचेन डेटा डीफॉल्ट स्वरूपात `/data/ethereum` येथे संग्रहित करते, कन्सेन्सस क्लायंट कनेक्ट करण्यासाठी JSON-RPC आणि इंजिन RPC सक्षम करते. इंजिन API `jwtsecret` टोकनसह प्रमाणित आहे आणि केवळ `localhost` वरून कॉलला परवानगी आहे. + +```sh +besu --network=mainnet \ + --data-path=/data/ethereum \ + --rpc-http-enabled=true \ + --engine-rpc-enabled=true \ + --engine-host-allowlist="*" \ + --engine-jwt-enabled=true \ + --engine-jwt-secret=/path/to/jwtsecret +``` + +Besu एक लॉन्चर पर्यायासह देखील येतो जो अनेक प्रश्न विचारेल आणि कॉन्फिग फाइल तयार करेल. याचा वापर करून इंटरएक्टिव्ह लॉन्चर चालवा: + +```sh +besu --Xlauncher +``` + +[Besu चे माहिती](https://besu.hyperledger.org/public-networks/get-started/start-node/) मध्ये अतिरिक्त पर्याय आणि कॉन्फिगरेशन तपशील आहेत. + +##### Erigon चालवणे + +हे उदाहरण मेननेटवर Erigon सुरू करते, ब्लॉकचेन डेटा `/data/ethereum` येथे संग्रहित करते, JSON-RPC सक्षम करते, कोणत्या नेमस्पेसेसना परवानगी आहे हे परिभाषित करते आणि `jwtsecret` मार्गाद्वारे परिभाषित केलेल्या कन्सेन्सस क्लायंटला कनेक्ट करण्यासाठी प्रमाणीकरण सक्षम करते. + +```sh +erigon --chain mainnet \ + --datadir /data/ethereum \ + --http --http.api=engine,eth,web3,net \ + --authrpc.jwtsecret=/path/to/jwtsecret +``` + +Erigon डीफॉल्टनुसार 8GB HDD सह पूर्ण सिंक करतो ज्यामुळे 2TB पेक्षा जास्त संग्रहण डेटा तयार होईल. खात्री करा की `datadir` पुरेशा मोकळ्या जागेसह डिस्ककडे निर्देश करत आहे किंवा `--prune` फ्लॅग पहा जो विविध प्रकारचा डेटा कमी करू शकतो. अधिक जाणून घेण्यासाठी Erigon चे `--help` तपासा. + +##### Geth चालवणे + +हे उदाहरण मेननेटवर Geth सुरू करते, ब्लॉकचेन डेटा `/data/ethereum` येथे संग्रहित करते, JSON-RPC सक्षम करते आणि कोणत्या नेमस्पेसेसना परवानगी आहे हे परिभाषित करते. हे कन्सेन्सस क्लायंट कनेक्ट करण्यासाठी प्रमाणीकरण देखील सक्षम करते ज्यासाठी `jwtsecret` चा मार्ग आवश्यक आहे आणि तसेच कोणत्या कनेक्शन्सना परवानगी आहे हे परिभाषित करणारा पर्याय, आमच्या उदाहरणात फक्त `localhost` वरून. + +```sh +geth --mainnet \ + --datadir "/data/ethereum" \ + --http --authrpc.addr localhost \ + --authrpc.vhosts="localhost" \ + --authrpc.port 8551 + --authrpc.jwtsecret=/path/to/jwtsecret +``` + +सर्व कॉन्फिगरेशन पर्यायांसाठी [डॉक्स तपासा](https://geth.ethereum.org/docs/fundamentals/command-line-options) आणि [कन्सेन्सस क्लायंटसह Geth चालवण्याबद्दल](https://geth.ethereum.org/docs/getting-started/consensus-clients) अधिक जाणून घ्या. + +##### Nethermind चालवणे + +Nethermind विविध [इंस्टॉलेशन पर्याय](https://docs.nethermind.io/get-started/installing-nethermind) ऑफर करते. पॅकेज विविध बायनरीजसह येते, ज्यामध्ये मार्गदर्शित सेटअपसह लॉन्चर समाविष्ट आहे, जे तुम्हाला परस्परसंवादीपणे कॉन्फिगरेशन तयार करण्यात मदत करेल. वैकल्पिकरित्या, तुम्हाला रनर मिळेल जो स्वतः एक्झिक्युटेबल आहे आणि तुम्ही फक्त कॉन्फिग फ्लॅगसह चालवू शकता. JSON-RPC डीफॉल्टनुसार सक्षम आहे. + +```sh +Nethermind.Runner --config mainnet \ + --datadir /data/ethereum \ + --JsonRpc.JwtSecretFile=/path/to/jwtsecret +``` + +Nethermind डॉक्स Nethermind कन्सेन्सस क्लायंटसह चालवण्यावर [संपूर्ण मार्गदर्शक](https://docs.nethermind.io/get-started/running-node/) ऑफर करते. + +एक एक्झिक्यूशन क्लायंट त्याची मुख्य कार्ये, निवडलेले एंडपॉइंट्स सुरू करेल आणि पीअर्स शोधण्यास सुरुवात करेल. यशस्वीरित्या पीअर्स शोधल्यानंतर, क्लायंट सिंक्रोनाइझेशन सुरू करतो. एक्झिक्यूशन क्लायंट कन्सेन्सस क्लायंटकडून कनेक्शनची प्रतीक्षा करेल. एकदा क्लायंट यशस्वीरित्या वर्तमान स्थितीशी सिंक झाल्यावर वर्तमान ब्लॉकचेन डेटा उपलब्ध होईल. + +##### Reth चालवणे + +हे उदाहरण मेननेटवर Reth सुरू करते, डीफॉल्ट डेटा स्थान वापरून. `jwtsecret` मार्गाद्वारे परिभाषित केलेल्या कन्सेन्सस क्लायंटला कनेक्ट करण्यासाठी JSON-RPC आणि इंजिन RPC प्रमाणीकरण सक्षम करते, ज्यामध्ये केवळ `localhost` वरून कॉलला परवानगी आहे. + +```sh +reth node \ + --authrpc.jwtsecret /path/to/jwtsecret \ + --authrpc.addr 127.0.0.1 \ + --authrpc.port 8551 +``` + +डीफॉल्ट डेटा डिरेक्टरीज बद्दल अधिक जाणून घेण्यासाठी [Reth कॉन्फिगर करणे](https://reth.rs/run/config.html?highlight=data%20directory#configuring-reth) पहा. [Reth चे माहिती](https://reth.rs/run/mainnet.html) मध्ये अतिरिक्त पर्याय आणि कॉन्फिगरेशन तपशील आहेत. + +#### कन्सेन्सस क्लायंट सुरू करणे {#starting-the-consensus-client} + +एक्झिक्यूशन क्लायंटशी स्थानिक RPC कनेक्शन स्थापित करण्यासाठी कन्सेन्सस क्लायंट योग्य पोर्ट कॉन्फिगरेशनसह सुरू करणे आवश्यक आहे. कन्सेन्सस क्लायंट्सना कॉन्फिगरेशन युक्तिवाद म्हणून उघड केलेल्या एक्झिक्यूशन क्लायंट पोर्टसह चालवावे लागेल. + +कन्सेन्सस क्लायंटला त्यांच्या दरम्यान RPC कनेक्शन प्रमाणित करण्यासाठी एक्झिक्यूशन क्लायंटच्या `jwt-secret` चा मार्ग देखील आवश्यक आहे. वरील एक्झिक्यूशन उदाहरणांप्रमाणेच, प्रत्येक कन्सेन्सस क्लायंटमध्ये एक कॉन्फिगरेशन फ्लॅग असतो जो jwt टोकन फाइल मार्ग युक्तिवाद म्हणून घेतो. हे एक्झिक्यूशन क्लायंटला प्रदान केलेल्या `jwtsecret` मार्गाशी सुसंगत असले पाहिजे. + +जर तुम्ही व्हॅलिडेटर चालवण्याची योजना करत असाल, तर फी प्राप्तकर्त्याचा इथेरियम पत्ता निर्दिष्ट करणारा कॉन्फिगरेशन फ्लॅग जोडण्याची खात्री करा. येथे तुमच्या व्हॅलिडेटरसाठी इथर बक्षिसे जमा होतात. प्रत्येक कन्सेन्सस क्लायंटकडे एक पर्याय असतो, उदा., `--suggested-fee-recipient=0xabcd1`, जो एक इथेरियम पत्ता युक्तिवाद म्हणून घेतो. + +टेस्टनेटवर बीकन नोड सुरू करताना, तुम्ही [चेकपॉइंट सिंक](https://notes.ethereum.org/@launchpad/checkpoint-sync) साठी सार्वजनिक एंडपॉइंट वापरून लक्षणीय सिंकिंग वेळ वाचवू शकता. + +#### कन्सेन्सस क्लायंट चालवणे {#running-a-consensus-client} + +##### Lighthouse चालवणे + +Lighthouse चालवण्यापूर्वी, [Lighthouse Book](https://lighthouse-book.sigmaprime.io/installation.html) मध्ये ते कसे इंस्टॉल आणि कॉन्फिगर करायचे याबद्दल अधिक जाणून घ्या. + +```sh +lighthouse beacon_node \ + --network mainnet \ + --datadir /data/ethereum \ + --http \ + --execution-endpoint http://127.0.0.1:8551 \ + --execution-jwt /path/to/jwtsecret +``` + +##### Lodestar चालवणे + +Lodestar सॉफ्टवेअर कंपाइल करून किंवा डॉकर इमेज डाउनलोड करून इंस्टॉल करा. [डॉक्स](https://chainsafe.github.io/lodestar/) आणि अधिक व्यापक [सेटअप मार्गदर्शक](https://hackmd.io/@philknows/rk5cDvKmK) मध्ये अधिक जाणून घ्या. + +```sh +lodestar beacon \ + --dataDir="/data/ethereum" \ + --network=mainnet \ + --eth1.enabled=true \ + --execution.urls="http://127.0.0.1:8551" \ + --jwt-secret="/path/to/jwtsecret" +``` + +##### Nimbus चालवणे + +Nimbus कन्सेन्सस आणि एक्झिक्यूशन क्लायंट दोन्हीसह येतो. हे अगदी कमी संगणकीय शक्तीसह विविध उपकरणांवर चालवले जाऊ शकते. +[डिपेंडेंसी आणि Nimbus स्वतः इंस्टॉल केल्यानंतर](https://nimbus.guide/quick-start.html), तुम्ही त्याचा कन्सेन्सस क्लायंट चालवू शकता: + +```sh +nimbus_beacon_node \ + --network=mainnet \ + --web3-url=http://127.0.0.1:8551 \ + --rest \ + --jwt-secret="/path/to/jwtsecret" +``` + +##### Prysm चालवणे + +Prysm एक स्क्रिप्टसह येतो जो सोप्या स्वयंचलित इंस्टॉलेशनला परवानगी देतो. तपशील [Prysm डॉक्स](https://prysm.offchainlabs.com/docs/install-prysm/install-with-script/) मध्ये आढळू शकतात. + +```sh +./prysm.sh beacon-chain \ + --mainnet \ + --datadir /data/ethereum \ + --execution-endpoint=http://localhost:8551 \ + --jwt-secret=/path/to/jwtsecret +``` + +##### Teku चालवणे + +```sh +teku --network mainnet \ + --data-path "/data/ethereum" \ + --ee-endpoint http://localhost:8551 \ + --ee-jwt-secret-file "/path/to/jwtsecret" +``` + +जेव्हा एक कन्सेन्सस क्लायंट एक्झिक्यूशन क्लायंटशी डिपॉझिट कॉन्ट्रॅक्ट वाचण्यासाठी आणि व्हॅलिडेटर्स ओळखण्यासाठी कनेक्ट होतो, तेव्हा तो इतर बीकन नोड पीअर्सशी देखील कनेक्ट होतो आणि जेनेसिसपासून कन्सेन्सस स्लॉट्स सिंक करण्यास सुरुवात करतो. एकदा बीकन नोड वर्तमान युगात पोहोचला की, बीकन API तुमच्या व्हॅलिडेटर्ससाठी वापरण्यायोग्य होते. [बीकन नोड APIs](https://eth2docs.vercel.app/) बद्दल अधिक जाणून घ्या. + +### व्हॅलिडेटर्स जोडणे {#adding-validators} + +एक कन्सेन्सस क्लायंट व्हॅलिडेटर्सना कनेक्ट करण्यासाठी बीकन नोड म्हणून काम करतो. प्रत्येक कन्सेन्सस क्लायंटचे स्वतःचे व्हॅलिडेटर सॉफ्टवेअर असते जे त्याच्या संबंधित माहितीमध्ये तपशीलवार वर्णन केलेले आहे. + +तुमचा स्वतःचा व्हॅलिडेटर चालवल्याने [सोलो स्टेकिंग](/staking/solo/) करता येते, जी इथेरियम नेटवर्कला सपोर्ट करण्याची सर्वात प्रभावी आणि विश्वासहीन पद्धत आहे. तथापि, यासाठी 32 ETH ची ठेव आवश्यक आहे. तुमच्या स्वतःच्या नोडवर कमी रकमेसह व्हॅलिडेटर चालवण्यासाठी, [रॉकेट पूल](https://rocketpool.net/node-operators) सारखा परवानगी-रहित नोड ऑपरेटर्ससह विकेंद्रित पूल तुम्हाला आवडेल. + +स्टेकिंग आणि व्हॅलिडेटर की निर्मितीसह प्रारंभ करण्याचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे [हुडी टेस्टनेट स्टेकिंग लॉन्चपॅड](https://hoodi.launchpad.ethereum.org/) वापरणे, जे तुम्हाला [हुडीवर नोड्स चालवून](https://notes.ethereum.org/@launchpad/hoodi) तुमचा सेटअप तपासण्याची परवानगी देते. जेव्हा तुम्ही मेननेटसाठी तयार असाल, तेव्हा तुम्ही [मेननेट स्टेकिंग लॉन्चपॅड](https://launchpad.ethereum.org/) वापरून या पायऱ्या पुन्हा करू शकता. + +स्टेकिंग पर्यायांच्या विहंगावलोकनासाठी [स्टेकिंग पेज](/staking) पहा. + +### नोड वापरणे {#using-the-node} + +एक्झिक्यूशन क्लायंट [RPC API एंडपॉइंट्स](/developers/docs/apis/json-rpc/) ऑफर करतात जे तुम्ही व्यवहार सबमिट करण्यासाठी, इथेरियम नेटवर्कवर स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सशी संवाद साधण्यासाठी किंवा तैनात करण्यासाठी विविध मार्गांनी वापरू शकता: + +- योग्य प्रोटोकॉलसह त्यांना मॅन्युअली कॉल करणे (उदा., `curl` वापरून) +- प्रदान केलेला कन्सोल जोडणे (उदा., `geth attach`) +- वेब3 लायब्ररीज वापरून त्यांना ॲप्लिकेशन्समध्ये अंमलात आणणे, उदा., [web3.py](https://web3py.readthedocs.io/en/stable/overview.html#overview), [ethers](https://github.com/ethers-io/ethers.js/) + +विविध क्लायंट्सकडे RPC एंडपॉइंट्सच्या विविध अंमलबजावणी आहेत. परंतु एक मानक JSON-RPC आहे जो तुम्ही प्रत्येक क्लायंटसह वापरू शकता. विहंगावलोकनासाठी [JSON-RPC डॉक्स वाचा](/developers/docs/apis/json-rpc/). इथेरियम नेटवर्कमधून माहितीची आवश्यकता असलेले ॲप्लिकेशन्स हे RPC वापरू शकतात. उदाहरणार्थ, लोकप्रिय वॉलेट MetaMask तुम्हाला [तुमच्या स्वतःच्या RPC एंडपॉइंटशी कनेक्ट](https://metamask.zendesk.com/hc/en-us/articles/360015290012-Using-a-Local-Node) होऊ देते ज्याचे मजबूत गोपनीयता आणि सुरक्षा फायदे आहेत. + +कन्सेन्सस क्लायंट सर्व एक [बीकन API](https://ethereum.github.io/beacon-APIs) उघड करतात जे कन्सेन्सस क्लायंटची स्थिती तपासण्यासाठी किंवा [Curl](https://curl.se) सारख्या साधनांचा वापर करून विनंत्या पाठवून ब्लॉक्स आणि कन्सेन्सस डेटा डाउनलोड करण्यासाठी वापरले जाऊ शकते. याबद्दल अधिक माहिती प्रत्येक कन्सेन्सस क्लायंटच्या माहितीमध्ये आढळू शकते. + +#### RPC पर्यंत पोहोचणे {#reaching-rpc} + +एक्झिक्यूशन क्लायंट JSON-RPC साठी डीफॉल्ट पोर्ट `8545` आहे परंतु तुम्ही कॉन्फिगरेशनमध्ये स्थानिक एंडपॉइंट्सचे पोर्ट बदलू शकता. डीफॉल्टनुसार, RPC इंटरफेस केवळ तुमच्या संगणकाच्या लोकलहोस्टवर पोहोचण्यायोग्य आहे. ते दूरस्थपणे प्रवेशयोग्य करण्यासाठी, तुम्ही पत्ता `0.0.0.0` वर बदलून ते सार्वजनिक करू शकता. यामुळे ते स्थानिक नेटवर्क आणि सार्वजनिक IP पत्त्यांवर पोहोचण्यायोग्य होईल. बहुतेक प्रकरणांमध्ये तुम्हाला तुमच्या राउटरवर पोर्ट फॉरवर्डिंग सेट करावे लागेल. + +इंटरनेटवर पोर्ट उघडताना सावधगिरी बाळगा कारण यामुळे इंटरनेटवरील कोणालाही तुमचा नोड नियंत्रित करण्याची परवानगी मिळेल. जर तुम्ही तुमचा क्लायंट वॉलेट म्हणून वापरत असाल तर दुर्भावनापूर्ण कलाकार तुमची सिस्टम खाली आणण्यासाठी किंवा तुमचे फंड चोरण्यासाठी तुमच्या नोडमध्ये प्रवेश करू शकतात. + +यावर एक उपाय म्हणजे संभाव्यतः हानिकारक RPC पद्धतींना बदलण्यायोग्य होण्यापासून रोखणे. उदाहरणार्थ, Geth सह, तुम्ही फ्लॅगसह बदलण्यायोग्य पद्धती घोषित करू शकता: `--http.api web3,eth,txpool`. + +RPC इंटरफेसमध्ये प्रवेश एज लेयर APIs किंवा Nginx सारख्या वेब सर्व्हर ॲप्लिकेशन्सच्या विकासाद्वारे वाढविला जाऊ शकतो आणि त्यांना तुमच्या क्लायंटच्या स्थानिक पत्त्यावर आणि पोर्टवर कनेक्ट करून. मध्यम लेयरचा फायदा घेतल्याने डेव्हलपर्सना RPC इंटरफेसवर सुरक्षित `https` कनेक्शनसाठी प्रमाणपत्र सेट करण्याची क्षमता देखील मिळू शकते. + +तुमच्या नोडच्या RPC एंडपॉइंटमध्ये प्रवेश प्रदान करण्याचा एकमेव मार्ग वेब सर्व्हर, प्रॉक्सी किंवा बाह्य फेसिंग रेस्ट API सेट करणे नाही. सार्वजनिकरित्या पोहोचण्यायोग्य एंडपॉइंट सेट करण्याचा आणखी एक गोपनीयता-संरक्षण करणारा मार्ग म्हणजे तुमच्या स्वतःच्या [Tor](https://www.torproject.org/) ओनियन सेवेवर नोड होस्ट करणे. यामुळे तुम्ही तुमच्या स्थानिक नेटवर्कच्या बाहेर RPC पर्यंत पोहोचू शकता, स्थिर सार्वजनिक IP पत्त्याशिवाय किंवा उघडलेल्या पोर्टशिवाय. तथापि, हे कॉन्फिगरेशन वापरल्याने RPC एंडपॉइंट केवळ Tor नेटवर्कद्वारे प्रवेशयोग्य होऊ शकतो जो सर्व ॲप्लिकेशन्सद्वारे समर्थित नाही आणि यामुळे कनेक्शन समस्या उद्भवू शकतात. + +हे करण्यासाठी, तुम्हाला तुमची स्वतःची [ओनियन सेवा](https://community.torproject.org/onion-services/) तयार करावी लागेल. तुमचे स्वतःचे होस्ट करण्यासाठी ओनियन सेवा सेटअपवरील [माहिती](https://community.torproject.org/onion-services/setup/) पहा. तुम्ही ते RPC पोर्टवर प्रॉक्सीसह वेब सर्व्हरकडे किंवा फक्त थेट RPC कडे निर्देशित करू शकता. + +शेवटी, आणि अंतर्गत नेटवर्कमध्ये प्रवेश प्रदान करण्याच्या सर्वात लोकप्रिय मार्गांपैकी एक VPN कनेक्शन आहे. तुमच्या वापराच्या केसवर आणि तुमच्या नोडमध्ये प्रवेशाची आवश्यकता असलेल्या वापरकर्त्यांच्या संख्येवर अवलंबून, एक सुरक्षित VPN कनेक्शन एक पर्याय असू शकतो. [OpenVPN](https://openvpn.net/) एक पूर्ण-वैशिष्ट्यीकृत SSL VPN आहे जे उद्योग मानक SSL/TLS प्रोटोकॉल वापरून OSI लेयर 2 किंवा 3 सुरक्षित नेटवर्क विस्तार लागू करते, प्रमाणपत्रे, स्मार्ट कार्ड आणि/किंवा वापरकर्तानाव/पासवर्ड क्रेडेन्शियलवर आधारित लवचिक क्लायंट प्रमाणीकरण पद्धतींना समर्थन देते, आणि VPN व्हर्च्युअल इंटरफेसवर लागू केलेल्या फायरवॉल नियमांचा वापर करून वापरकर्ता किंवा गट-विशिष्ट प्रवेश नियंत्रण धोरणांना परवानगी देते. + +### नोड चालवणे {#operating-the-node} + +तुमचा नोड योग्यरित्या चालू आहे याची खात्री करण्यासाठी तुम्ही नियमितपणे त्याचे निरीक्षण केले पाहिजे. तुम्हाला अधूनमधून देखभाल करण्याची आवश्यकता असू शकते. + +#### नोड ऑनलाइन ठेवणे {#keeping-node-online} + +तुमचा नोड नेहमी ऑनलाइन असणे आवश्यक नाही, परंतु नेटवर्कशी सिंक राहण्यासाठी तुम्ही तो शक्य तितका ऑनलाइन ठेवला पाहिजे. तुम्ही तो रीस्टार्ट करण्यासाठी बंद करू शकता, परंतु लक्षात ठेवा की: + +- जर अलीकडील स्थिती अजूनही डिस्कवर लिहिली जात असेल तर बंद होण्यास काही मिनिटे लागू शकतात. +- सक्तीने बंद केल्याने डेटाबेस खराब होऊ शकतो ज्यामुळे तुम्हाला संपूर्ण नोड पुन्हा सिंक करावा लागेल. +- तुमचा क्लायंट नेटवर्कमधून सिंकच्या बाहेर जाईल आणि तुम्ही तो रीस्टार्ट केल्यावर त्याला पुन्हा सिंक करावे लागेल. नोड जिथे शेवटचा बंद झाला होता तिथून सिंकिंग सुरू करू शकत असला तरी, तो किती वेळ ऑफलाइन होता यावर अवलंबून प्रक्रियेला वेळ लागू शकतो. + +_हे कन्सेन्सस लेयर व्हॅलिडेटर नोड्सवर लागू होत नाही._ तुमचा नोड ऑफलाइन घेतल्याने त्यावर अवलंबून असलेल्या सर्व सेवांवर परिणाम होईल. जर तुम्ही _स्टेकिंग_ उद्देशाने नोड चालवत असाल तर तुम्ही डाउनटाइम शक्य तितका कमी करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. + +#### क्लायंट सेवा तयार करणे {#creating-client-services} + +तुमचे क्लायंट स्टार्टअपवर आपोआप चालवण्यासाठी सेवा तयार करण्याचा विचार करा. उदाहरणार्थ, लिनक्स सर्व्हरवर, चांगली प्रथा म्हणजे एक सेवा तयार करणे, उदा., `systemd` सह, जी क्लायंटला योग्य कॉन्फिगसह, मर्यादित विशेषाधिकार असलेल्या वापरकर्त्याखाली कार्यान्वित करते आणि आपोआप रीस्टार्ट होते. + +#### क्लायंट अपडेट करणे {#updating-clients} + +तुम्हाला तुमचे क्लायंट सॉफ्टवेअर नवीनतम सुरक्षा पॅच, वैशिष्ट्ये आणि [EIPs](/eips/) सह अद्ययावत ठेवणे आवश्यक आहे. विशेषतः [हार्ड फोर्क्स](/ethereum-forks/) पूर्वी, तुम्ही योग्य क्लायंट आवृत्त्या चालवत असल्याची खात्री करा. + +> महत्त्वाच्या नेटवर्क अपडेट्सपूर्वी, EF त्याच्या [ब्लॉग](https://blog.ethereum.org) वर एक पोस्ट प्रकाशित करते. तुमच्या नोडला अपडेटची आवश्यकता असताना तुम्हाला तुमच्या मेलवर सूचना मिळवण्यासाठी तुम्ही [या घोषणांसाठी सदस्यत्व घेऊ शकता](https://blog.ethereum.org/category/protocol#subscribe). + +क्लायंट अपडेट करणे खूप सोपे आहे. प्रत्येक क्लायंटकडे त्यांच्या माहितीमध्ये विशिष्ट सूचना आहेत, परंतु प्रक्रिया सामान्यतः फक्त नवीनतम आवृत्ती डाउनलोड करणे आणि नवीन एक्झिक्युटेबलसह क्लायंट रीस्टार्ट करणे आहे. क्लायंटने जिथे सोडले होते तिथून उचलले पाहिजे, परंतु अपडेट्स लागू करून. + +प्रत्येक क्लायंट अंमलबजावणीमध्ये एक मानवी-वाचनीय आवृत्ती स्ट्रिंग असते जी पीअर-टू-पीअर प्रोटोकॉलमध्ये वापरली जाते परंतु कमांड लाइनवरून देखील प्रवेशयोग्य असते. ही आवृत्ती स्ट्रिंग वापरकर्त्यांना ते योग्य आवृत्ती चालवत आहेत की नाही हे तपासण्याची परवानगी देते आणि ब्लॉक एक्सप्लोरर्स आणि नेटवर्कवर विशिष्ट क्लायंटच्या वितरणाचे प्रमाण मोजण्यात स्वारस्य असलेल्या इतर विश्लेषणात्मक साधनांना परवानगी देते. आवृत्ती स्ट्रिंगबद्दल अधिक माहितीसाठी कृपया वैयक्तिक क्लायंट माहितीचा संदर्भ घ्या. + +#### अतिरिक्त सेवा चालवणे {#running-additional-services} + +तुमचा स्वतःचा नोड चालवल्याने तुम्हाला अशा सेवा वापरता येतात ज्यांना इथेरियम क्लायंट RPC मध्ये थेट प्रवेश आवश्यक असतो. या सेवा इथेरियमवर तयार केलेल्या आहेत जसे की [लेयर 2 सोल्यूशन्स](/developers/docs/scaling/#layer-2-scaling), वॉलेट्ससाठी बॅकएंड, ब्लॉक एक्सप्लोरर्स, डेव्हलपर टूल्स आणि इतर इथेरियम पायाभूत सुविधा. + +#### नोडचे निरीक्षण करणे {#monitoring-the-node} + +तुमच्या नोडचे योग्यरित्या निरीक्षण करण्यासाठी, मेट्रिक्स गोळा करण्याचा विचार करा. क्लायंट मेट्रिक्स एंडपॉइंट्स प्रदान करतात जेणेकरून तुम्हाला तुमच्या नोडबद्दल सर्वसमावेशक डेटा मिळू शकेल. [InfluxDB](https://www.influxdata.com/get-influxdb/) किंवा [Prometheus](https://prometheus.io/) सारख्या साधनांचा वापर करून डेटाबेस तयार करा ज्यांना तुम्ही [Grafana](https://grafana.com/) सारख्या सॉफ्टवेअरमध्ये व्हिज्युअलायझेशन आणि चार्टमध्ये बदलू शकता. या सॉफ्टवेअरचा वापर करण्यासाठी अनेक सेटअप आहेत आणि तुमच्यासाठी तुमचा नोड आणि संपूर्ण नेटवर्क व्हिज्युअलाइझ करण्यासाठी विविध ग्राफना डॅशबोर्ड आहेत. उदाहरणार्थ, [Geth चे InfluxDB आणि Grafana सह निरीक्षण करण्यावरील ट्यूटोरियल](/developers/tutorials/monitoring-geth-with-influxdb-and-grafana/) पहा. + +तुमच्या निरीक्षणाचा भाग म्हणून, तुमच्या मशीनच्या कार्यक्षमतेवर लक्ष ठेवण्याची खात्री करा. तुमच्या नोडच्या सुरुवातीच्या सिंक दरम्यान, क्लायंट सॉफ्टवेअर CPU आणि रॅमवर खूप भारी असू शकते. ग्राफनाव्यतिरिक्त, तुम्ही हे करण्यासाठी `htop` किंवा `uptime` सारख्या तुमच्या OS द्वारे ऑफर केलेल्या साधनांचा वापर करू शकता. + +## पुढील वाचन {#further-reading} + +- [इथेरियम स्टेकिंग मार्गदर्शक](https://github.com/SomerEsat/ethereum-staking-guides) - _सोमर एसॅट, वारंवार अद्यतनित_ +- [मार्गदर्शक | मेननेटवर इथेरियम स्टेकिंगसाठी व्हॅलिडेटर कसे सेट करावे](https://www.coincashew.com/coins/overview-eth/guide-or-how-to-setup-a-validator-on-eth2-mainnet) _– कॉइनकॅश्यू, वारंवार अद्यतनित_ +- [टेस्टनेट्सवर व्हॅलिडेटर्स चालवण्यावर ETHStaker मार्गदर्शक](https://github.com/remyroy/ethstaker#guides) – _ETHStaker, नियमितपणे अद्यतनित_ +- [इथेरियम नोड्ससाठी सॅम्पल AWS ब्लॉकचेन नोड रनर ॲप](https://aws-samples.github.io/aws-blockchain-node-runners/docs/Blueprints/Ethereum) - _AWS, वारंवार अद्यतनित_ +- [नोड ऑपरेटर्ससाठी द मर्ज FAQ](https://notes.ethereum.org/@launchpad/node-faq-merge) - _जुलै २०२२_ +- [इथेरियम पूर्ण प्रमाणित नोड होण्यासाठी हार्डवेअर आवश्यकतांचे विश्लेषण](https://medium.com/coinmonks/analyzing-the-hardware-requirements-to-be-an-ethereum-full-validated-node-dc064f167902) _– अल्बर्ट पलाऊ, २४ सप्टेंबर २०१८_ +- [Ethereum फुल नोड्स चालवणे: केवळ प्रेरित लोकांसाठी एक मार्गदर्शक](https://medium.com/@JustinMLeroux/running-ethereum-full-nodes-a-guide-for-the-barely-motivated-a8a13e7a0d31) _- जस्टिन लेरॉक्स, 7 नोव्हेंबर 2019_ +- [इथेरियम मेननेटवर हायपरलेजर बेसू नोड चालवणे: फायदे, आवश्यकता आणि सेटअप](https://pegasys.tech/running-a-hyperledger-besu-node-on-the-ethereum-mainnet-benefits-requirements-and-setup/) _– फेलिपे फरागी, ७ मे २०२०_ +- [मॉनिटरिंग स्टॅकसह नेदरमाइंड इथेरियम क्लायंट तैनात करणे](https://medium.com/nethermind-eth/deploying-nethermind-ethereum-client-with-monitoring-stack-55ce1622edbd) _– Nethermind.eth, ८ जुलै २०२०_ + +## संबंधित विषय {#related-topics} + +- [नोड्स आणि क्लायंट](/developers/docs/nodes-and-clients/) +- [ब्लॉक्स](/developers/docs/blocks/) +- [नेटवर्क्स](/developers/docs/networks/) diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/oracles/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/oracles/index.md new file mode 100644 index 00000000000..144bb71b124 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/oracles/index.md @@ -0,0 +1,433 @@ +--- +title: "ओरॅकल्स" +description: "ओरॅकल्स इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना वास्तविक जगातील डेटामध्ये प्रवेश देतात, ज्यामुळे वापरकर्त्यांसाठी अधिक वापर-प्रकरणे आणि अधिक मूल्य अनलॉक होते." +lang: mr +--- + +ओरॅकल्स हे असे ऍप्लिकेशन्स आहेत जे डेटा फीड्स तयार करतात जे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्ससाठी ब्लॉकचेनला ऑफचेन डेटा स्रोत उपलब्ध करून देतात. हे आवश्यक आहे कारण इथेरियम-आधारित स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स, डीफॉल्टनुसार, ब्लॉकचेन नेटवर्कच्या बाहेर संग्रहित माहितीमध्ये प्रवेश करू शकत नाहीत. + +स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना ऑफचेन डेटा वापरून कार्यान्वित करण्याची क्षमता देणे विकेंद्रित ऍप्लिकेशन्सची उपयोगिता आणि मूल्य वाढवते. उदाहरणार्थ, ऑनचेन प्रेडिक्शन मार्केट्स निकालांबद्दल माहिती देण्यासाठी ओरॅकल्सवर अवलंबून असतात, ज्याचा वापर ते वापरकर्त्याच्या अंदाजांची पडताळणी करण्यासाठी करतात. समजा ॲलिसने पुढील यू.एस. कोण होईल यावर 20 ETH ची पैज लावली. अध्यक्ष. त्या प्रकरणात, प्रेडिक्शन-मार्केट डॅपला निवडणुकीच्या निकालांची पुष्टी करण्यासाठी आणि ॲलिस पेमेंटसाठी पात्र आहे की नाही हे ठरवण्यासाठी एका ओरॅकलची आवश्यकता आहे. + +## पूर्वतयारी {#prerequisites} + +हे पान असे गृहीत धरते की वाचक इथेरियमच्या मूलभूत तत्त्वांशी परिचित आहे, ज्यात [नोड्स](/developers/docs/nodes-and-clients/), [सहमती यंत्रणा](/developers/docs/consensus-mechanisms/), आणि [EVM](/developers/docs/evm/) यांचा समावेश आहे. तुम्हाला [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स](/developers/docs/smart-contracts/) आणि [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टची रचना](/developers/docs/smart-contracts/anatomy/), विशेषतः [इव्हेंट्स](/glossary/#events) यांची चांगली समज असणे आवश्यक आहे. + +## ब्लॉकचेन ओरॅकल म्हणजे काय? {#what-is-a-blockchain-oracle} + +ओरॅकल्स हे असे ऍप्लिकेशन्स आहेत जे ब्लॉकचेनवर चालू असलेल्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना बाह्य माहिती (म्हणजे ऑफचेन संग्रहित माहिती) मिळवतात, सत्यापित करतात आणि प्रसारित करतात. ऑफचेन डेटा 'पुल' करण्याव्यतिरिक्त आणि इथेरियमवर प्रसारित करण्याव्यतिरिक्त, ओरॅकल्स ब्लॉकचेनमधून बाह्य प्रणालींमध्ये माहिती 'पुश' देखील करू शकतात, उदा., वापरकर्त्याने इथेरियम व्यवहाराद्वारे शुल्क पाठवल्यावर स्मार्ट लॉक अनलॉक करणे. + +ओरॅकलशिवाय, स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट पूर्णपणे ऑनचेन डेटापुरते मर्यादित राहील. + +ओरॅकल्स डेटाच्या स्रोतावर (एक किंवा अनेक स्रोत), विश्वास मॉडेल्सवर (केंद्रीकृत किंवा विकेंद्रित), आणि सिस्टम आर्किटेक्चरवर (इमिडिएट-रीड, पब्लिश-सबस्क्राइब, आणि रिक्वेस्ट-रिस्पॉन्स) आधारित वेगळे असतात. ते ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्ट्सद्वारे वापरासाठी बाह्य डेटा पुनर्प्राप्त करतात (इनपुट ओरॅकल्स), ब्लॉकचेनमधून ऑफचेन ऍप्लिकेशन्सना माहिती पाठवतात (आउटपुट ओरॅकल्स), किंवा ऑफचेन संगणकीय कार्ये करतात (संगणकीय ओरॅकल्स) यावर आधारित आपण ओरॅकल्समध्ये फरक करू शकतो. + +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना ओरॅकल्सची गरज का आहे? {#why-do-smart-contracts-need-oracles} + +बरेच डेव्हलपर्स स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना ब्लॉकचेनवरील विशिष्ट ॲड्रेसवर चालणारा कोड म्हणून पाहतात. तथापि, [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सचा अधिक सामान्य दृष्टिकोन](/smart-contracts/) असा आहे की ते स्व-अंमलबजावणी करणारे सॉफ्टवेअर प्रोग्राम आहेत जे एकदा विशिष्ट अटी पूर्ण झाल्यावर पक्षांमधील करारांची अंमलबजावणी करण्यास सक्षम असतात - म्हणूनच 'स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स' ही संज्ञा आहे. + +परंतु इथेरियम निर्धारक असल्यामुळे, लोकांमध्ये करारांची अंमलबजावणी करण्यासाठी स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स वापरणे सोपे नाही. [निर्धारक प्रणाली](https://en.wikipedia.org/wiki/Deterministic_algorithm) अशी आहे जी प्रारंभिक स्थिती आणि विशिष्ट इनपुट दिल्यास नेहमी समान परिणाम देते, याचा अर्थ इनपुटमधून आउटपुटची गणना करण्याच्या प्रक्रियेत कोणतीही यादृच्छिकता किंवा भिन्नता नसते. + +निर्धारक अंमलबजावणी साध्य करण्यासाठी, ब्लॉकचेन _केवळ_ ब्लॉकचेनवरच संग्रहित डेटा वापरून साध्या बायनरी (खरे/खोटे) प्रश्नांवर सहमतीपर्यंत पोहोचण्यासाठी नोड्सना मर्यादित करतात. अशा प्रश्नांची उदाहरणे: + +- “खाते मालकाने (सार्वजनिक की द्वारे ओळखले जाते) या व्यवहारावर जोडलेल्या खाजगी की सह स्वाक्षरी केली होती का?” +- “या खात्यात व्यवहार कव्हर करण्यासाठी पुरेसा निधी आहे का?” +- “या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टच्या संदर्भात हा व्यवहार वैध आहे का?”, इत्यादी. + +जर ब्लॉकचेनला बाह्य स्रोतांकडून (म्हणजे, वास्तविक जगातून) माहिती मिळाली, तर निर्धारकता साध्य करणे अशक्य होईल, ज्यामुळे नोड्सना ब्लॉकचेनच्या स्थितीतील बदलांच्या वैधतेवर सहमत होण्यापासून प्रतिबंधित केले जाईल. उदाहरणार्थ, एक स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट घ्या जो पारंपारिक किंमत API मधून मिळवलेल्या सध्याच्या ETH-USD विनिमय दरावर आधारित व्यवहार कार्यान्वित करतो. हा आकडा वारंवार बदलण्याची शक्यता आहे (API नापसंत किंवा हॅक होऊ शकते याचा उल्लेख नाही), याचा अर्थ समान कॉन्ट्रॅक्ट कोड कार्यान्वित करणारे नोड्स वेगवेगळ्या निष्कर्षांवर पोहोचतील. + +इथेरियमसारख्या सार्वजनिक ब्लॉकचेनसाठी, जिथे जगभरातील हजारो नोड्स व्यवहार प्रक्रिया करत आहेत, निर्धारकता अत्यंत महत्त्वाची आहे. सत्याचा स्रोत म्हणून काम करणारी कोणतीही केंद्रीय संस्था नसल्यामुळे, समान व्यवहार लागू केल्यानंतर समान स्थितीवर पोहोचण्यासाठी नोड्सना यंत्रणेची आवश्यकता आहे. अशी केस जिथे नोड A स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टचा कोड कार्यान्वित करतो आणि परिणाम म्हणून '3' मिळवतो, तर नोड B समान व्यवहार चालवल्यानंतर '7' मिळवतो, यामुळे सहमती तुटेल आणि विकेंद्रित संगणन प्लॅटफॉर्म म्हणून इथेरियमचे मूल्य नष्ट होईल. + +हे परिदृश्य बाह्य स्रोतांकडून माहिती खेचण्यासाठी ब्लॉकचेन डिझाइन करण्यामधील समस्या देखील अधोरेखित करते. तथापि, ओरॅकल्स ऑफचेन स्रोतांकडून माहिती घेऊन आणि स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स वापरण्यासाठी ती ब्लॉकचेनवर संग्रहित करून ही समस्या सोडवतात. ऑनचेन संग्रहित माहिती अपरिवर्तनीय आणि सार्वजनिकरित्या उपलब्ध असल्यामुळे, इथेरियम नोड्स सहमती न तोडता स्थितीतील बदल संगणित करण्यासाठी ओरॅकलद्वारे आयात केलेला ऑफचेन डेटा सुरक्षितपणे वापरू शकतात. + +हे करण्यासाठी, एक ओरॅकल सामान्यतः ऑनचेन चालणाऱ्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट आणि काही ऑफचेन घटकांपासून बनलेला असतो. ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्ट इतर स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सकडून डेटासाठी विनंत्या प्राप्त करतो, ज्या तो ऑफचेन घटकाकडे (ज्याला ओरॅकल नोड म्हणतात) पाठवतो. हा ओरॅकल नोड डेटा स्रोतांना क्वेरी करू शकतो - उदाहरणार्थ, ऍप्लिकेशन प्रोग्रामिंग इंटरफेस (APIs) वापरून - आणि विनंती केलेला डेटा स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टच्या स्टोरेजमध्ये संग्रहित करण्यासाठी व्यवहार पाठवू शकतो. + +मूलतः, एक ब्लॉकचेन ओरॅकल ब्लॉकचेन आणि बाह्य पर्यावरण यांच्यातील माहितीतील अंतर भरून काढतो, ज्यामुळे “हायब्रीड स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स” तयार होतात. हायब्रीड स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट हा एक असा कॉन्ट्रॅक्ट आहे जो ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्ट कोड आणि ऑफचेन पायाभूत सुविधांच्या संयोजनावर आधारित कार्य करतो. विकेंद्रित प्रेडिक्शन मार्केट्स हे हायब्रीड स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे. इतर उदाहरणांमध्ये पीक विमा स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सचा समावेश असू शकतो जे ओरॅकल्सचा एक संच विशिष्ट हवामान घटना घडल्या आहेत हे ठरवल्यावर पेमेंट करतात. + +## ओरॅकल समस्या काय आहे? {#the-oracle-problem} + +ओरॅकल्स एक महत्त्वाची समस्या सोडवतात, परंतु काही गुंतागुंत देखील निर्माण करतात, उदा.,: + +- आपण हे कसे सत्यापित करू शकतो की इंजेक्ट केलेली माहिती योग्य स्रोतातून काढली गेली आहे किंवा तिच्यात फेरफार झालेली नाही? + +- हा डेटा नेहमी उपलब्ध आहे आणि नियमितपणे अपडेट केला जातो याची आपण खात्री कशी करू शकतो? + +तथाकथित “ओरॅकल समस्या” स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना इनपुट पाठवण्यासाठी ब्लॉकचेन ओरॅकल्स वापरण्याशी संबंधित समस्या दर्शवते. स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट योग्यरित्या कार्यान्वित होण्यासाठी ओरॅकलमधील डेटा अचूक असणे आवश्यक आहे. शिवाय, अचूक माहिती पुरवण्यासाठी ओरॅकल ऑपरेटर्सवर ‘विश्वास’ ठेवणे हे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सच्या 'विश्वासहीन' पैलूला कमी करते. + +वेगवेगळे ओरॅकल्स ओरॅकल समस्येवर वेगवेगळे उपाय देतात, ज्याचा आपण नंतर शोध घेऊ. ओरॅकल्सचे सामान्यतः ते खालील आव्हाने किती चांगल्या प्रकारे हाताळू शकतात यावर मूल्यांकन केले जाते: + +1. **अचूकता**: ओरॅकलने अवैध ऑफचेन डेटावर आधारित स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना स्थितीतील बदल सुरू करण्यास कारणीभूत ठरू नये. एका ओरॅकलने डेटाची _सत्यता_ आणि _अखंडता_ याची हमी दिली पाहिजे. सत्यता म्हणजे डेटा योग्य स्रोताकडून मिळवला गेला आहे, तर अखंडता म्हणजे ऑनचेन पाठवण्यापूर्वी डेटा अखंड राहिला (म्हणजे, बदलला गेला नाही). + +2. **उपलब्धता**: ओरॅकलने स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना कृती कार्यान्वित करण्यापासून आणि स्थितीतील बदल सुरू करण्यापासून विलंब किंवा प्रतिबंध करू नये. याचा अर्थ असा की ओरॅकलमधील डेटा व्यत्ययाशिवाय _विनंतीनुसार उपलब्ध_ असणे आवश्यक आहे. + +3. **प्रोत्साहन सुसंगतता**: ओरॅकलने ऑफचेन डेटा प्रदात्यांना स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्समध्ये अचूक माहिती सबमिट करण्यासाठी प्रोत्साहन दिले पाहिजे. प्रोत्साहन सुसंगततेमध्ये _श्रेय देण्याची क्षमता_ आणि _उत्तरदायित्व_ यांचा समावेश आहे. श्रेय देण्याची क्षमता बाह्य माहितीचा एक तुकडा त्याच्या प्रदात्याशी जोडण्याची परवानगी देते, तर उत्तरदायित्व डेटा प्रदात्यांना ते देत असलेल्या माहितीशी बांधते, जेणेकरून प्रदान केलेल्या माहितीच्या गुणवत्तेवर आधारित त्यांना पुरस्कृत किंवा दंडित केले जाऊ शकते. + +## ब्लॉकचेन ओरॅकल सेवा कशी कार्य करते? {#how-does-a-blockchain-oracle-service-work} + +### वापरकर्ते {#users} + +वापरकर्ते अशा संस्था आहेत (म्हणजे, स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स) ज्यांना विशिष्ट क्रिया पूर्ण करण्यासाठी ब्लॉकचेनच्या बाहेरील माहितीची आवश्यकता असते. ओरॅकल सेवेचा मूलभूत कार्यप्रवाह वापरकर्त्याने ओरॅकल कॉन्ट्रॅक्टला डेटा विनंती पाठवण्यापासून सुरू होतो. डेटा विनंत्या सहसा खालीलपैकी काही किंवा सर्व प्रश्नांची उत्तरे देतील: + +1. विनंती केलेल्या माहितीसाठी ऑफचेन नोड्स कोणत्या स्रोतांचा सल्ला घेऊ शकतात? + +2. रिपोर्टर्स डेटा स्रोतांकडून माहितीवर प्रक्रिया कशी करतात आणि उपयुक्त डेटा पॉइंट्स कसे काढतात? + +3. डेटा पुनर्प्राप्त करण्यासाठी किती ओरॅकल नोड्स सहभागी होऊ शकतात? + +4. ओरॅकल अहवालांमधील विसंगती कशा व्यवस्थापित केल्या पाहिजेत? + +5. सबमिशन फिल्टर करण्यासाठी आणि अहवालांना एकाच मूल्यात एकत्रित करण्यासाठी कोणती पद्धत लागू केली पाहिजे? + +### ओरॅकल कॉन्ट्रॅक्ट {#oracle-contract} + +ओरॅकल कॉन्ट्रॅक्ट हा ओरॅकल सेवेसाठी ऑनचेन घटक आहे. हे इतर कॉन्ट्रॅक्ट्सकडून डेटा विनंत्या ऐकते, ओरॅकल नोड्सना डेटा क्वेरी रिले करते आणि क्लायंट कॉन्ट्रॅक्ट्सना परत आलेला डेटा प्रसारित करते. हा कॉन्ट्रॅक्ट विनंती करणाऱ्या कॉन्ट्रॅक्टला पाठवण्यासाठी एकत्रित मूल्य तयार करण्यासाठी परत आलेल्या डेटा पॉइंट्सवर काही गणना देखील करू शकतो. + +ओरॅकल कॉन्ट्रॅक्ट काही फंक्शन्स उघड करतो जे क्लायंट कॉन्ट्रॅक्ट्स डेटा विनंती करताना कॉल करतात. नवीन क्वेरी मिळाल्यावर, स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट डेटा विनंतीच्या तपशीलांसह एक [लॉग इव्हेंट](/developers/docs/smart-contracts/anatomy/#events-and-logs) उत्सर्जित करेल. हे लॉगला सबस्क्राइब केलेल्या ऑफचेन नोड्सना सूचित करते (सहसा JSON-RPC `eth_subscribe` कमांडसारखे काहीतरी वापरून), जे लॉग इव्हेंटमध्ये परिभाषित केलेला डेटा पुनर्प्राप्त करण्यासाठी पुढे जातात. + +खाली पेड्रो कोस्टा द्वारे एक [उदाहरण ओरॅकल कॉन्ट्रॅक्ट](https://medium.com/@pedrodc/implementing-a-blockchain-oracle-on-ethereum-cedc7e26b49e) आहे. ही एक सोपी ओरॅकल सेवा आहे जी इतर स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सच्या विनंतीनुसार ऑफचेन APIs ला क्वेरी करू शकते आणि विनंती केलेली माहिती ब्लॉकचेनवर संग्रहित करू शकते: + +```solidity +pragma solidity >=0.4.21 <0.6.0; + +contract Oracle { + Request[] requests; //कॉन्ट्रॅक्टला केलेल्या विनंत्यांची यादी + uint currentId = 0; //वाढणारी विनंती आयडी + uint minQuorum = 2; //अंतिम निकाल घोषित करण्यापूर्वी प्राप्त करण्यासाठी किमान प्रतिसादांची संख्या + uint totalOracleCount = 3; // हार्डकोड केलेली ओरॅकल संख्या + + // एक सामान्य एपीआय विनंती परिभाषित करते + struct Request { + uint id; //विनंती आयडी + string urlToQuery; //API url + string attributeToFetch; //प्रतिसादामध्ये पुनर्प्राप्त करण्यासाठी json ॲट्रिब्यूट (की) + string agreedValue; //की पासून मूल्य + mapping(uint => string) answers; //ओरॅकल्सनी दिलेली उत्तरे + mapping(address => uint) quorum; //ओरॅकल्स जे उत्तराला क्वेरी करतील (1=ओरॅकलने मत दिलेले नाही, 2=ओरॅकलने मत दिलेले आहे) + } + + //ब्लॉकचेनच्या बाहेर ओरॅकलला चालना देणारी इव्हेंट + event NewRequest ( + uint id, + string urlToQuery, + string attributeToFetch + ); + + //अंतिम निकालावर एकमत झाल्यावर चालना दिली जाते + event UpdatedRequest ( + uint id, + string urlToQuery, + string attributeToFetch, + string agreedValue + ); + + function createRequest ( + string memory _urlToQuery, + string memory _attributeToFetch + ) + public + { + uint length = requests.push(Request(currentId, _urlToQuery, _attributeToFetch, "")); + Request storage r = requests[length-1]; + + // हार्डकोड केलेला ओरॅकल्स ॲड्रेस + r.quorum[address(0x6c2339b46F41a06f09CA0051ddAD54D1e582bA77)] = 1; + r.quorum[address(0xb5346CF224c02186606e5f89EACC21eC25398077)] = 1; + r.quorum[address(0xa2997F1CA363D11a0a35bB1Ac0Ff7849bc13e914)] = 1; + + //ब्लॉकचेनच्या बाहेर ओरॅकलद्वारे शोधण्यासाठी एक इव्हेंट लॉन्च करा + emit NewRequest ( + currentId, + _urlToQuery, + _attributeToFetch + ); + + //विनंती आयडी वाढवा + currentId++; + } + + //ओरॅकलद्वारे त्याचे उत्तर नोंदवण्यासाठी कॉल केले जाते + function updateRequest ( + uint _id, + string memory _valueRetrieved + ) public { + + Request storage currRequest = requests[_id]; + + //विश्वसनीय ओरॅकल्सच्या यादीत ओरॅकल आहे की नाही ते तपासा + //आणि ओरॅकलने अद्याप मत दिले नसल्यास + if(currRequest.quorum[address(msg.sender)] == 1){ + + //या ॲड्रेसने मत दिले आहे असे चिन्हांकित करणे + currRequest.quorum[msg.sender] = 2; + + //उत्तरांच्या "ॲरे" मधून पुनरावृत्ती करा जोपर्यंत एखादी जागा मोकळी होत नाही आणि पुनर्प्राप्त केलेले मूल्य जतन करा + uint tmpI = 0; + bool found = false; + while(!found) { + //पहिली रिकामी स्लॉट शोधा + if(bytes(currRequest.answers[tmpI]).length == 0){ + found = true; + currRequest.answers[tmpI] = _valueRetrieved; + } + tmpI++; + } + + uint currentQuorum = 0; + + //ओरॅकल यादीतून पुनरावृत्ती करा आणि पुरेसे ओरॅकल्स (किमान कोरम) आहेत की नाही ते तपासा + //सध्याच्या उत्तरासारखेच मत दिले आहे + for(uint i = 0; i < totalOracleCount; i++){ + bytes memory a = bytes(currRequest.answers[i]); + bytes memory b = bytes(_valueRetrieved); + + if(keccak256(a) == keccak256(b)){ + currentQuorum++; + if(currentQuorum >= minQuorum){ + currRequest.agreedValue = _valueRetrieved; + emit UpdatedRequest ( + currRequest.id, + currRequest.urlToQuery, + currRequest.attributeToFetch, + currRequest.agreedValue + ); + } + } + } + } + } +} +``` + +### ओरॅकल नोड्स {#oracle-nodes} + +ओरॅकल नोड हा ओरॅकल सेवेचा ऑफचेन घटक आहे. हे तृतीय-पक्ष सर्व्हरवर होस्ट केलेल्या APIs सारख्या बाह्य स्रोतांकडून माहिती काढते आणि स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सद्वारे वापरासाठी ऑनचेन ठेवते. ओरॅकल नोड्स ऑनचेन ओरॅकल कॉन्ट्रॅक्टमधील इव्हेंट्स ऐकतात आणि लॉगमध्ये वर्णन केलेले कार्य पूर्ण करण्यासाठी पुढे जातात. + +ओरॅकल नोड्ससाठी एक सामान्य कार्य म्हणजे API सेवेला [HTTP GET](https://www.w3schools.com/tags/ref_httpmethods.asp) विनंती पाठवणे, संबंधित डेटा काढण्यासाठी प्रतिसादाचे विश्लेषण करणे, ब्लॉकचेन-वाचनीय आउटपुटमध्ये स्वरूपन करणे आणि ओरॅकल कॉन्ट्रॅक्टला व्यवहारात समाविष्ट करून ऑनचेन पाठवणे. ओरॅकल नोडला “सत्यता पुराव्यांचा” वापर करून सबमिट केलेल्या माहितीच्या वैधतेची आणि अखंडतेची पुष्टी करणे देखील आवश्यक असू शकते, ज्याचा आपण नंतर शोध घेऊ. + +संगणकीय ओरॅकल्स गॅस खर्च आणि ब्लॉक आकाराच्या मर्यादा लक्षात घेता, ऑनचेन कार्यान्वित करणे अव्यवहार्य असलेल्या संगणकीय कार्यांसाठी ऑफचेन नोड्सवर देखील अवलंबून असतात. उदाहरणार्थ, ओरॅकल नोडला सत्यापित करता येण्याजोगा यादृच्छिक आकडा तयार करण्याचे काम दिले जाऊ शकते (उदा., ब्लॉकचेन-आधारित गेम्ससाठी). + +## ओरॅकल डिझाइन पॅटर्न्स {#oracle-design-patterns} + +ओरॅकल्स विविध प्रकारांमध्ये येतात, ज्यात _इमिडिएट-रीड_, _पब्लिश-सबस्क्राइब_, आणि _रिक्वेस्ट-रिस्पॉन्स_ यांचा समावेश आहे, ज्यात नंतरचे दोन इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्समध्ये सर्वाधिक लोकप्रिय आहेत. येथे आपण पब्लिश-सबस्क्राइब आणि रिक्वेस्ट-रिस्पॉन्स मॉडेल्सचे थोडक्यात वर्णन करतो. + +### पब्लिश-सबस्क्राइब ओरॅकल्स {#publish-subscribe-oracles} + +या प्रकारचा ओरॅकल एक “डेटा फीड” उघड करतो जो इतर कॉन्ट्रॅक्ट्स माहितीसाठी नियमितपणे वाचू शकतात. या प्रकरणातील डेटा वारंवार बदलण्याची अपेक्षा आहे, म्हणून क्लायंट कॉन्ट्रॅक्ट्सनी ओरॅकलच्या स्टोरेजमधील डेटामधील अपडेट्ससाठी ऐकले पाहिजे. एक उदाहरण म्हणजे एक ओरॅकल जो वापरकर्त्यांना नवीनतम ETH-USD किंमत माहिती प्रदान करतो. + +### रिक्वेस्ट-रिस्पॉन्स ओरॅकल्स {#request-response-oracles} + +एक रिक्वेस्ट-रिस्पॉन्स सेटअप क्लायंट कॉन्ट्रॅक्टला पब्लिश-सबस्क्राइब ओरॅकलद्वारे प्रदान केलेल्या व्यतिरिक्त अनियंत्रित डेटाची विनंती करण्याची परवानगी देतो. रिक्वेस्ट-रिस्पॉन्स ओरॅकल्स आदर्श आहेत जेव्हा डेटासेट स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टच्या स्टोरेजमध्ये संग्रहित करण्यासाठी खूप मोठा असतो, आणि/किंवा वापरकर्त्यांना कोणत्याही वेळी डेटाचा फक्त एक छोटासा भाग आवश्यक असेल. + +पब्लिश-सबस्क्राइब मॉडेल्सपेक्षा अधिक जटिल असले तरी, रिक्वेस्ट-रिस्पॉन्स ओरॅकल्स मूलतः तेच आहेत ज्याचे आपण मागील विभागात वर्णन केले आहे. ओरॅकलमध्ये एक ऑनचेन घटक असेल जो डेटा विनंती प्राप्त करतो आणि प्रक्रियेसाठी ऑफचेन नोडला पाठवतो. + +डेटा क्वेरी सुरू करणाऱ्या वापरकर्त्यांनी ऑफचेन स्रोताकडून माहिती पुनर्प्राप्त करण्याची किंमत भरली पाहिजे. विनंतीमध्ये निर्दिष्ट केलेल्या कॉलबॅक फंक्शनद्वारे प्रतिसाद परत करण्यासाठी ओरॅकल कॉन्ट्रॅक्टद्वारे झालेल्या गॅस खर्चाची भरपाई करण्यासाठी क्लायंट कॉन्ट्रॅक्टने निधी देखील प्रदान करणे आवश्यक आहे. + +## केंद्रीकृत विरुद्ध विकेंद्रित ओरॅकल्स {#types-of-oracles} + +### केंद्रीकृत ओरॅकल्स {#centralized-oracles} + +एक केंद्रीकृत ओरॅकल एकाच संस्थेद्वारे नियंत्रित केला जातो जो ऑफचेन माहिती एकत्रित करण्यासाठी आणि विनंतीनुसार ओरॅकल कॉन्ट्रॅक्टचा डेटा अपडेट करण्यासाठी जबाबदार असतो. केंद्रीकृत ओरॅकल्स कार्यक्षम आहेत कारण ते सत्याच्या एकाच स्रोतावर अवलंबून असतात. जेव्हा मालकीचे डेटासेट थेट मालकाद्वारे व्यापकपणे स्वीकारलेल्या स्वाक्षरीसह प्रकाशित केले जातात तेव्हा ते अधिक चांगले कार्य करू शकतात. तथापि, त्याचे काही तोटे देखील आहेत: + +#### कमी अचूकतेची हमी {#low-correctness-guarantees} + +केंद्रीकृत ओरॅकल्ससह, प्रदान केलेली माहिती योग्य आहे की नाही याची पुष्टी करण्याचा कोणताही मार्ग नाही. अगदी "प्रतिष्ठित" प्रदाते देखील चुकीचे वागू शकतात किंवा हॅक होऊ शकतात. जर ओरॅकल भ्रष्ट झाला, तर स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स चुकीच्या डेटाच्या आधारावर कार्यान्वित होतील. + +#### खराब उपलब्धता {#poor-availability} + +केंद्रीकृत ओरॅकल्स इतर स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना ऑफचेन डेटा नेहमी उपलब्ध करून देतील याची हमी नाही. जर प्रदात्याने सेवा बंद करण्याचा निर्णय घेतला किंवा हॅकरने ओरॅकलच्या ऑफचेन घटकावर नियंत्रण मिळवले, तर तुमच्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टला डिनायल ऑफ सर्व्हिस (DoS) हल्ल्याचा धोका आहे. + +#### खराब प्रोत्साहन सुसंगतता {#poor-incentive-compatibility} + +केंद्रीकृत ओरॅकल्समध्ये अनेकदा डेटा प्रदात्याला अचूक/अपरिवर्तित माहिती पाठवण्यासाठी खराब डिझाइन केलेले किंवा अस्तित्वात नसलेले प्रोत्साहन असते. अचूकतेसाठी ओरॅकलला पैसे देणे प्रामाणिकपणाची हमी देत नाही. स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सद्वारे नियंत्रित मूल्याच्या प्रमाणात ही समस्या अधिक मोठी होते. + +### विकेंद्रित ओरॅकल्स {#decentralized-oracles} + +विकेंद्रित ओरॅकल्स केंद्रीकृत ओरॅकल्सच्या मर्यादांवर मात करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहेत, ज्यामुळे अपयशाचे एकच बिंदू दूर होतात. विकेंद्रित ओरॅकल सेवेमध्ये पीअर-टू-पीअर नेटवर्कमधील अनेक सहभागींचा समावेश असतो जे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टला पाठवण्यापूर्वी ऑफचेन डेटावर एकमत तयार करतात. + +एक विकेंद्रित ओरॅकल (आदर्शपणे) परवानगीशिवाय, विश्वासहीन आणि केंद्रीय पक्षाच्या प्रशासनापासून मुक्त असावा; प्रत्यक्षात, ओरॅकल्समधील विकेंद्रीकरण एका स्पेक्ट्रमवर आहे. अर्ध-विकेंद्रित ओरॅकल नेटवर्क आहेत जिथे कोणीही सहभागी होऊ शकतो, परंतु एक “मालक” असतो जो ऐतिहासिक कामगिरीच्या आधारावर नोड्सना मंजूर करतो आणि काढून टाकतो. पूर्णपणे विकेंद्रित ओरॅकल नेटवर्क देखील अस्तित्वात आहेत: हे सहसा स्वतंत्र ब्लॉकचेन म्हणून चालतात आणि नोड्सचे समन्वय साधण्यासाठी आणि गैरवर्तनासाठी शिक्षा देण्यासाठी परिभाषित सहमती यंत्रणा असतात. + +विकेंद्रित ओरॅकल्स वापरण्याचे खालील फायदे आहेत: + +### उच्च अचूकतेची हमी {#high-correctness-guarantees} + +विकेंद्रित ओरॅकल्स वेगवेगळ्या दृष्टिकोनांचा वापर करून डेटाची अचूकता प्राप्त करण्याचा प्रयत्न करतात. यामध्ये परत केलेल्या माहितीची सत्यता आणि अखंडता सिद्ध करणारे पुरावे वापरणे आणि ऑफचेन डेटाच्या वैधतेवर एकत्रितपणे सहमत होण्यासाठी अनेक संस्थांची आवश्यकता असते. + +#### सत्यतेचे पुरावे {#authenticity-proofs} + +सत्यतेचे पुरावे हे क्रिप्टोग्राफिक यंत्रणा आहेत जे बाह्य स्रोतांकडून पुनर्प्राप्त केलेल्या माहितीची स्वतंत्र पडताळणी करण्यास सक्षम करतात. हे पुरावे माहितीच्या स्रोताची पडताळणी करू शकतात आणि पुनर्प्राप्तीनंतर डेटामधील संभाव्य बदलांचा शोध घेऊ शकतात. + +सत्यतेच्या पुराव्यांची उदाहरणे: + +**ट्रान्सपोर्ट लेयर सिक्युरिटी (TLS) पुरावे**: ओरॅकल नोड्स अनेकदा ट्रान्सपोर्ट लेयर सिक्युरिटी (TLS) प्रोटोकॉलवर आधारित सुरक्षित HTTP कनेक्शन वापरून बाह्य स्रोतांकडून डेटा पुनर्प्राप्त करतात. काही विकेंद्रित ओरॅकल्स TLS सत्रांची पडताळणी करण्यासाठी सत्यता पुराव्यांचा वापर करतात (म्हणजे, नोड आणि विशिष्ट सर्व्हर दरम्यान माहितीच्या देवाणघेवाणीची पुष्टी करणे) आणि सत्रातील सामग्री बदललेली नाही याची पुष्टी करतात. + +**ट्रस्टेड एक्झिक्यूशन एन्व्हायर्नमेंट (TEE) अटेस्टेशन्स**: एक [ट्रस्टेड एक्झिक्यूशन एन्व्हायर्नमेंट](https://en.wikipedia.org/wiki/Trusted_execution_environment) (TEE) हे एक सँडबॉक्स केलेले संगणकीय वातावरण आहे जे त्याच्या होस्ट सिस्टमच्या कार्यान्वयन प्रक्रियेपासून वेगळे आहे. TEEs हे सुनिश्चित करतात की संगणन वातावरणात संग्रहित/वापरलेला कोणताही ऍप्लिकेशन कोड किंवा डेटा अखंडता, गोपनीयता आणि अपरिवर्तनीयता टिकवून ठेवतो. वापरकर्ते ट्रस्टेड एक्झिक्यूशन एन्व्हायर्नमेंटमध्ये ऍप्लिकेशन इन्स्टन्स चालू आहे हे सिद्ध करण्यासाठी एक अटेस्टेशन देखील तयार करू शकतात. + +विकेंद्रित ओरॅकल्सच्या विशिष्ट वर्गांना ओरॅकल नोड ऑपरेटर्सना TEE अटेस्टेशन्स प्रदान करणे आवश्यक असते. हे वापरकर्त्याला पुष्टी देते की नोड ऑपरेटर ट्रस्टेड एक्झिक्यूशन एन्व्हायर्नमेंटमध्ये ओरॅकल क्लायंटचा इन्स्टन्स चालवत आहे. TEEs बाह्य प्रक्रियांच्या ऍप्लिकेशनच्या कोड आणि डेटामध्ये बदल करण्यापासून किंवा वाचण्यापासून प्रतिबंध करतात, त्यामुळे, ते अटेस्टेशन्स सिद्ध करतात की ओरॅकल नोडने माहिती अखंड आणि गोपनीय ठेवली आहे. + +#### माहितीची सहमती-आधारित पडताळणी {#consensus-based-validation-of-information} + +केंद्रीकृत ओरॅकल्स स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना डेटा प्रदान करताना सत्याच्या एकाच स्रोतावर अवलंबून असतात, ज्यामुळे चुकीची माहिती प्रकाशित होण्याची शक्यता निर्माण होते. विकेंद्रित ओरॅकल्स ऑफचेन माहितीची क्वेरी करण्यासाठी अनेक ओरॅकल नोड्सवर अवलंबून राहून ही समस्या सोडवतात. अनेक स्रोतांकडून डेटाची तुलना करून, विकेंद्रित ओरॅकल्स ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्ट्सना अवैध माहिती पाठवण्याचा धोका कमी करतात. + +तथापि, विकेंद्रित ओरॅकल्सना अनेक ऑफचेन स्रोतांकडून पुनर्प्राप्त केलेल्या माहितीमधील विसंगती हाताळावी लागते. माहितीमधील फरक कमी करण्यासाठी आणि ओरॅकल कॉन्ट्रॅक्टला पाठवलेला डेटा ओरॅकल नोड्सच्या सामूहिक मताचे प्रतिबिंब आहे हे सुनिश्चित करण्यासाठी, विकेंद्रित ओरॅकल्स खालील यंत्रणा वापरतात: + +##### डेटाच्या अचूकतेवर मतदान/स्टेकिंग करणे + +काही विकेंद्रित ओरॅकल नेटवर्क्स सहभागींना डेटा क्वेरींच्या उत्तरांच्या अचूकतेवर मतदान किंवा स्टेक करणे आवश्यक करतात (उदा., "2020 ची यूएस निवडणूक कोणी जिंकली?"). नेटवर्कच्या मूळ टोकनचा वापर करून. एकत्रीकरण प्रोटोकॉल नंतर मते आणि स्टेक्स एकत्रित करतो आणि बहुमताने समर्थित उत्तर वैध म्हणून घेतो. + +ज्या नोड्सची उत्तरे बहुमताच्या उत्तरापेक्षा वेगळी असतात त्यांना त्यांचे टोकन अधिक अचूक मूल्ये प्रदान करणाऱ्या इतरांना वितरित करून दंडित केले जाते. डेटा प्रदान करण्यापूर्वी नोड्सना बॉण्ड प्रदान करण्यास भाग पाडणे प्रामाणिक प्रतिसादांना प्रोत्साहन देते कारण ते तर्कसंगत आर्थिक अभिनेते मानले जातात जे परतावा जास्तीत जास्त करण्याच्या हेतूने असतात. + +स्टेकिंग/मतदान विकेंद्रित ओरॅकल्सना [सिबिल हल्ल्यांपासून](/glossary/#sybil-attack) देखील संरक्षण देते जिथे दुर्भावनापूर्ण अभिनेते सहमती प्रणालीला खेळण्यासाठी अनेक ओळखी तयार करतात. तथापि, स्टेकिंग “फ्रीलोडिंग” (ओरॅकल नोड्स इतरांकडून माहिती कॉपी करणे) आणि “आळशी पडताळणी” (ओरॅकल नोड्स स्वतः माहितीची पडताळणी न करता बहुमताचे अनुसरण करणे) प्रतिबंधित करू शकत नाही. + +##### शेलिंग पॉइंट यंत्रणा + +[शेलिंग पॉइंट](https://en.wikipedia.org/wiki/Focal_point_\(game_theory\)) ही एक गेम-थिअरी संकल्पना आहे जी गृहीत धरते की अनेक संस्था कोणत्याही संवादाच्या अनुपस्थितीत समस्येवर नेहमीच एका सामान्य समाधानाकडे वळतील. शेलिंग-पॉइंट यंत्रणा अनेकदा विकेंद्रित ओरॅकल नेटवर्क्समध्ये वापरल्या जातात जेणेकरून नोड्सना डेटा विनंत्यांच्या उत्तरांवर सहमती साधता येईल. + +यासाठी एक प्रारंभिक कल्पना [शेलिंगकॉइन](https://blog.ethereum.org/2014/03/28/schellingcoin-a-minimal-trust-universal-data-feed/) होती, जो एक प्रस्तावित डेटा फीड आहे जिथे सहभागी "स्केलर" प्रश्नांची उत्तरे (ज्या प्रश्नांची उत्तरे परिमाणाने वर्णन केली जातात, उदा., "ETH ची किंमत काय आहे?") एका ठेवीसह सबमिट करतात. 25 व्या आणि 75 व्या [पर्सेंटाइल](https://en.wikipedia.org/wiki/Percentile) दरम्यान मूल्ये प्रदान करणाऱ्या वापरकर्त्यांना पुरस्कृत केले जाते, तर ज्यांची मूल्ये मध्यक मूल्यापासून मोठ्या प्रमाणात विचलित होतात त्यांना दंडित केले जाते. + +जरी शेलिंगकॉइन आज अस्तित्वात नसले तरी, अनेक विकेंद्रित ओरॅकल्स — विशेषतः [मेकर प्रोटोकॉलचे ओरॅकल्स](https://docs.makerdao.com/smart-contract-modules/oracle-module) — ओरॅकल डेटाची अचूकता सुधारण्यासाठी शेलिंग-पॉइंट यंत्रणेचा वापर करतात. प्रत्येक मेकर ओरॅकलमध्ये नोड्सच्या (“रिलेअर्स” आणि “फीड्स”) ऑफचेन P2P नेटवर्कचा समावेश असतो जे संपार्श्विक मालमत्तेसाठी बाजारातील किमती सबमिट करतात आणि एक ऑनचेन “मीडियनाइझर” कॉन्ट्रॅक्ट जो सर्व प्रदान केलेल्या मूल्यांचा मध्यक मोजतो. एकदा निर्दिष्ट विलंब कालावधी संपला की, हे मध्यक मूल्य संबंधित मालमत्तेसाठी नवीन संदर्भ किंमत बनते. + +शेलिंग पॉइंट यंत्रणा वापरणाऱ्या ओरॅकल्सच्या इतर उदाहरणांमध्ये [चेनलिंक ऑफचेन रिपोर्टिंग](https://docs.chain.link/architecture-overview/off-chain-reporting) आणि [विटनेट](https://witnet.io/) यांचा समावेश आहे. दोन्ही प्रणालींमध्ये, पीअर-टू-पीअर नेटवर्कमधील ओरॅकल नोड्सच्या प्रतिसादांना एकाच एकत्रित मूल्यात, जसे की मध्य किंवा मध्यक, एकत्रित केले जाते. नोड्सना त्यांचे प्रतिसाद एकत्रित मूल्याशी किती प्रमाणात जुळतात किंवा त्यापासून विचलित होतात यानुसार पुरस्कृत किंवा दंडित केले जाते. + +शेलिंग पॉइंट यंत्रणा आकर्षक आहेत कारण त्या ऑनचेन फूटप्रिंट कमी करतात (फक्त एक व्यवहार पाठवण्याची आवश्यकता आहे) आणि विकेंद्रीकरणाची हमी देतात. नंतरचे शक्य आहे कारण नोड्सनी सबमिट केलेल्या प्रतिसादांच्या यादीवर स्वाक्षरी करणे आवश्यक आहे, त्याआधी ते अल्गोरिदममध्ये दिले जाते जे मध्य/मध्यक मूल्य तयार करते. + +### उपलब्धता {#availability} + +विकेंद्रित ओरॅकल सेवा स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना ऑफचेन डेटाची उच्च उपलब्धता सुनिश्चित करतात. हे ऑफचेन माहितीच्या स्रोताचे आणि माहिती ऑनचेन हस्तांतरित करण्यासाठी जबाबदार असलेल्या नोड्सचे विकेंद्रीकरण करून साध्य केले जाते. + +हे दोष-सहिष्णुता सुनिश्चित करते कारण ओरॅकल कॉन्ट्रॅक्ट इतर कॉन्ट्रॅक्ट्सकडून क्वेरी कार्यान्वित करण्यासाठी अनेक नोड्सवर (जे अनेक डेटा स्रोतांवर देखील अवलंबून असतात) अवलंबून राहू शकतो. स्रोतावर आणि नोड-ऑपरेटर स्तरावर विकेंद्रीकरण महत्त्वपूर्ण आहे—एकाच स्रोतावरून पुनर्प्राप्त केलेली माहिती देणारे ओरॅकल नोड्सचे नेटवर्क केंद्रीकृत ओरॅकलसारख्याच समस्येत सापडेल. + +स्टेक-आधारित ओरॅकल्ससाठी नोड ऑपरेटर्सना स्लॅश करणे देखील शक्य आहे जे डेटा विनंत्यांना त्वरीत प्रतिसाद देण्यात अयशस्वी ठरतात. हे ओरॅकल नोड्सना दोष-सहिष्णु पायाभूत सुविधांमध्ये गुंतवणूक करण्यास आणि वेळेवर डेटा प्रदान करण्यास लक्षणीयरीत्या प्रोत्साहन देते. + +### चांगली प्रोत्साहन सुसंगतता {#good-incentive-compatibility} + +विकेंद्रित ओरॅकल्स ओरॅकल नोड्समधील [बायझंटाइन](https://en.wikipedia.org/wiki/Byzantine_fault) वर्तन रोखण्यासाठी विविध प्रोत्साहन डिझाइन लागू करतात. विशेषतः, ते _श्रेय देण्याची क्षमता_ आणि _उत्तरदायित्व_ साध्य करतात: + +1. विकेंद्रित ओरॅकल नोड्सना डेटा विनंत्यांच्या प्रतिसादात ते प्रदान करत असलेल्या डेटावर स्वाक्षरी करणे आवश्यक असते. ही माहिती ओरॅकल नोड्सच्या ऐतिहासिक कामगिरीचे मूल्यांकन करण्यास मदत करते, जेणेकरून वापरकर्ते डेटा विनंत्या करताना अविश्वसनीय ओरॅकल नोड्स फिल्टर करू शकतात. एक उदाहरण विटनेटची [ॲल्गोरिथमिक रिप्युटेशन सिस्टीम](https://docs.witnet.io/intro/about/architecture#algorithmic-reputation-system) आहे. + +2. विकेंद्रित ओरॅकल्स—जसे आधी स्पष्ट केले आहे—नोड्सना ते सबमिट करत असलेल्या डेटाच्या सत्यावरील त्यांच्या आत्मविश्वासावर स्टेक ठेवण्याची आवश्यकता असू शकते. जर दावा खरा ठरला, तर हा स्टेक प्रामाणिक सेवेसाठी पुरस्कारांसह परत केला जाऊ शकतो. परंतु माहिती चुकीची असल्यास ते स्लॅश देखील केले जाऊ शकते, ज्यामुळे काही प्रमाणात उत्तरदायित्व मिळते. + +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्समध्ये ओरॅकल्सचे ऍप्लिकेशन्स {#applications-of-oracles-in-smart-contracts} + +इथेरियममध्ये ओरॅकल्ससाठी खालील सामान्य वापर-प्रकरणे आहेत: + +### आर्थिक डेटा पुनर्प्राप्त करणे {#retrieving-financial-data} + +[विकेंद्रित वित्त](/defi/) (DeFi) ऍप्लिकेशन्स पीअर-टू-पीअर कर्ज देणे, घेणे आणि मालमत्तेचा व्यापार करण्याची परवानगी देतात. यासाठी अनेकदा विविध आर्थिक माहिती मिळवणे आवश्यक असते, ज्यात विनिमय दर डेटा (क्रिप्टोकरन्सीचे फियाट मूल्य मोजण्यासाठी किंवा टोकन किमतींची तुलना करण्यासाठी) आणि भांडवली बाजार डेटा (सोनं किंवा यूएस डॉलरसारख्या टोकनाइज्ड मालमत्तेचे मूल्य मोजण्यासाठी) यांचा समावेश आहे. + +एक DeFi कर्ज प्रोटोकॉल, उदाहरणार्थ, संपार्श्विक म्हणून जमा केलेल्या मालमत्तेच्या (उदा., ETH) सध्याच्या बाजारातील किमतींची क्वेरी करणे आवश्यक आहे. हे कॉन्ट्रॅक्टला संपार्श्विक मालमत्तेचे मूल्य निर्धारित करण्यास आणि प्रणालीतून किती कर्ज घेऊ शकते हे ठरविण्यास अनुमती देते. + +DeFi मधील लोकप्रिय “प्राइस ओरॅकल्स” (जसे त्यांना अनेकदा म्हटले जाते) मध्ये चेनलिंक प्राइस फीड्स, कंपाऊंड प्रोटोकॉलचे [ओपन प्राइस फीड](https://compound.finance/docs/prices), युनिस्वॅपचे [टाइम-वेटेड ॲव्हरेज प्राइसेस (TWAPs)](https://docs.uniswap.org/contracts/v2/concepts/core-concepts/oracles), आणि [मेकर ओरॅकल्स](https://docs.makerdao.com/smart-contract-modules/oracle-module) यांचा समावेश आहे. + +बिल्डर्सनी त्यांच्या प्रोजेक्टमध्ये या प्राइस ओरॅकल्सना समाकलित करण्यापूर्वी त्यांच्यासोबत येणाऱ्या caveats (सावधगिरी) समजून घ्याव्यात. हा [लेख](https://blog.openzeppelin.com/secure-smart-contract-guidelines-the-dangers-of-price-oracles) उल्लेख केलेल्या कोणत्याही प्राइस ओरॅकल्सचा वापर करण्याची योजना आखताना काय विचार करावा याचे तपशीलवार विश्लेषण प्रदान करतो. + +खाली एक उदाहरण आहे की तुम्ही तुमच्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टमध्ये चेनलिंक प्राइस फीड वापरून नवीनतम ETH किंमत कशी पुनर्प्राप्त करू शकता: + +```solidity +pragma solidity ^0.6.7; + +import "@chainlink/contracts/src/v0.6/interfaces/AggregatorV3Interface.sol"; + +contract PriceConsumerV3 { + + AggregatorV3Interface internal priceFeed; + + /** + * नेटवर्क: Kovan + * ॲग्रीगेटर: ETH/USD + * ॲड्रेस: 0x9326BFA02ADD2366b30bacB125260Af641031331 + */ + constructor() public { + priceFeed = AggregatorV3Interface(0x9326BFA02ADD2366b30bacB125260Af641031331); + } + + /** + * नवीनतम किंमत परत करते + */ + function getLatestPrice() public view returns (int) { + ( + uint80 roundID, + int price, + uint startedAt, + uint timeStamp, + uint80 answeredInRound + ) = priceFeed.latestRoundData(); + return price; + } +} +``` + +### पडताळणीयोग्य यादृच्छिकता निर्माण करणे {#generating-verifiable-randomness} + +काही ब्लॉकचेन ऍप्लिकेशन्स, जसे की ब्लॉकचेन-आधारित गेम्स किंवा लॉटरी योजना, प्रभावीपणे कार्य करण्यासाठी उच्च पातळीची अप्रत्याशितता आणि यादृच्छिकता आवश्यक असते. तथापि, ब्लॉकचेनची निर्धारक अंमलबजावणी यादृच्छिकता काढून टाकते. + +मूळ दृष्टिकोन `blockhash` सारख्या स्यूडोरँडम क्रिप्टोग्राफिक फंक्शन्सचा वापर करणे होता, परंतु हे [मायनर्सद्वारे हाताळले जाऊ शकते](https://ethereum.stackexchange.com/questions/3140/risk-of-using-blockhash-other-miners-preventing-attack#:~:text=So%20while%20the%20miners%20can,to%20one%20of%20the%20players.) प्रूफ-ऑफ-वर्क अल्गोरिदम सोडवणे. तसेच, इथेरियमचे [प्रूफ-ऑफ-स्टेकवर स्विच करणे](/roadmap/merge/) म्हणजे डेव्हलपर्स आता ऑनचेन यादृच्छिकतेसाठी `blockhash` वर अवलंबून राहू शकत नाहीत. बीकन चेनची [RANDAO यंत्रणा](https://eth2book.info/altair/part2/building_blocks/randomness) त्याऐवजी यादृच्छिकतेचा पर्यायी स्रोत प्रदान करते. + +ऑफचेन यादृच्छिक मूल्य तयार करणे आणि ते ऑनचेन पाठवणे शक्य आहे, परंतु असे केल्याने वापरकर्त्यांवर उच्च विश्वासाची आवश्यकता लादली जाते. त्यांना विश्वास ठेवावा लागतो की मूल्य खरोखरच अप्रत्याशित यंत्रणेद्वारे तयार केले गेले आहे आणि ते संक्रमणामध्ये बदलले नाही. + +ऑफचेन गणनेसाठी डिझाइन केलेले ओरॅकल्स ही समस्या सोडवतात, ते ऑफचेन सुरक्षितपणे यादृच्छिक परिणाम तयार करतात जे ते प्रक्रियेच्या अप्रत्याशिततेची पुष्टी करणाऱ्या क्रिप्टोग्राफिक पुराव्यांसह ऑनचेन प्रसारित करतात. एक उदाहरण म्हणजे [चेनलिंक VRF](https://docs.chain.link/docs/chainlink-vrf/) (व्हेरिफायेबल रँडम फंक्शन), जो एक सिद्धपणे निष्पक्ष आणि छेडछाड-प्रतिरोधक यादृच्छिक संख्या जनरेटर (RNG) आहे जो अप्रत्याशित परिणामांवर अवलंबून असलेल्या ऍप्लिकेशन्ससाठी विश्वसनीय स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स तयार करण्यासाठी उपयुक्त आहे. + +### घटनांसाठी परिणाम मिळवणे {#getting-outcomes-for-events} + +ओरॅकल्ससह, वास्तविक-जगातील घटनांना प्रतिसाद देणारे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स तयार करणे सोपे आहे. ओरॅकल सेवा कॉन्ट्रॅक्ट्सना ऑफचेन घटकांद्वारे बाह्य APIs शी कनेक्ट करण्याची आणि त्या डेटा स्रोतांमधून माहिती वापरण्याची परवानगी देऊन हे शक्य करतात. उदाहरणार्थ, पूर्वी उल्लेख केलेला प्रेडिक्शन डॅप एका ओरॅकलला एका विश्वसनीय ऑफचेन स्रोताकडून (उदा., असोसिएटेड प्रेस) निवडणुकीचे निकाल परत करण्याची विनंती करू शकतो. + +वास्तविक-जगातील परिणामांवर आधारित डेटा पुनर्प्राप्त करण्यासाठी ओरॅकल्सचा वापर इतर नवीन वापर-प्रकरणांना सक्षम करतो; उदाहरणार्थ, एका विकेंद्रित विमा उत्पादनाला प्रभावीपणे कार्य करण्यासाठी हवामान, आपत्ती इत्यादींबद्दल अचूक माहितीची आवश्यकता असते. + +### स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स स्वयंचलित करणे {#automating-smart-contracts} + +स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आपोआप चालत नाहीत; त्याऐवजी, बाह्यतः मालकीचे खाते (EOA), किंवा दुसरे कॉन्ट्रॅक्ट खाते, कॉन्ट्रॅक्टचा कोड कार्यान्वित करण्यासाठी योग्य फंक्शन्स चालवणे आवश्यक आहे. बहुतेक प्रकरणांमध्ये, कॉन्ट्रॅक्टची बरीचशी फंक्शन्स सार्वजनिक असतात आणि EOAs आणि इतर कॉन्ट्रॅक्ट्सद्वारे बोलावली जाऊ शकतात. + +परंतु कॉन्ट्रॅक्टमध्ये _खाजगी फंक्शन्स_ देखील आहेत जी इतरांसाठी प्रवेशयोग्य नाहीत;, परंतु जी डॅपच्या एकूण कार्यक्षमतेसाठी महत्त्वपूर्ण आहेत. उदाहरणांमध्ये `mintERC721Token()` फंक्शन जे नियमितपणे वापरकर्त्यांसाठी नवीन NFTs मिंट करते, प्रेडिक्शन मार्केटमध्ये पेमेंट देण्यासाठी एक फंक्शन, किंवा DEX मध्ये स्टेक केलेले टोकन्स अनलॉक करण्यासाठी एक फंक्शन यांचा समावेश आहे. + +ऍप्लिकेशन सुरळीतपणे चालू ठेवण्यासाठी डेव्हलपर्सना अशा फंक्शन्सना ठराविक अंतराने चालवणे आवश्यक असेल. तथापि, यामुळे डेव्हलपर्ससाठी क्षुल्लक कामांमध्ये अधिक तास वाया जाऊ शकतात, म्हणूनच स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सची अंमलबजावणी स्वयंचलित करणे आकर्षक आहे. + +काही विकेंद्रित ओरॅकल नेटवर्क ऑटोमेशन सेवा देतात, जे ऑफचेन ओरॅकल नोड्सना वापरकर्त्याद्वारे परिभाषित केलेल्या पॅरामीटर्सनुसार स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट फंक्शन्स चालविण्याची परवानगी देतात. यासाठी सामान्यतः लक्ष्य कॉन्ट्रॅक्टला ओरॅकल सेवेसह “नोंदणी” करणे, ओरॅकल ऑपरेटरला पैसे देण्यासाठी निधी प्रदान करणे आणि कॉन्ट्रॅक्टला चालवण्यासाठीच्या अटी किंवा वेळा निर्दिष्ट करणे आवश्यक असते. + +चेनलिंकचा [कीपर नेटवर्क](https://chain.link/keepers) स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना कमीत कमी विश्वासावर आणि विकेंद्रित पद्धतीने नियमित देखभालीची कामे आउटसोर्स करण्याचे पर्याय प्रदान करते. तुमचा कॉन्ट्रॅक्ट कीपर-सुसंगत बनवण्यासाठी आणि अपकीप सेवेचा वापर करण्यासाठी अधिकृत [कीपरची माहिती](https://docs.chain.link/docs/chainlink-keepers/introduction/) वाचा. + +## ब्लॉकचेन ओरॅकल्स कसे वापरावे {#use-blockchain-oracles} + +तुमच्या इथेरियम डॅपमध्ये तुम्ही समाकलित करू शकणारे अनेक ओरॅकल ऍप्लिकेशन्स आहेत: + +**[Chainlink](https://chain.link/)** - _चेनलिंक विकेंद्रित ओरॅकल नेटवर्क्स कोणत्याही ब्लॉकचेनवर प्रगत स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना समर्थन देण्यासाठी छेडछाड-प्रतिरोधक इनपुट, आउटपुट आणि गणना प्रदान करतात._ + +**[RedStone Oracles](https://redstone.finance/)** - _रेडस्टोन हे एक विकेंद्रित मॉड्युलर ओरॅकल आहे जे गॅस-ऑप्टिमाइझ्ड डेटा फीड्स प्रदान करते. हे लिक्विड स्टेकिंग टोकन्स (LSTs), लिक्विड रीस्टेकिंग टोकन्स (LRTs), आणि बिटकॉइन स्टेकिंग डेरिव्हेटिव्ह्जसारख्या उदयोन्मुख मालमत्तेसाठी किंमत फीड्स प्रदान करण्यात माहिर आहे._ + +**[Chronicle](https://chroniclelabs.org/)** - _क्रॉनिकल खऱ्या अर्थाने स्केलेबल, किफायतशीर, विकेंद्रित आणि पडताळणीयोग्य ओरॅकल्स विकसित करून ऑनचेन डेटा हस्तांतरित करण्याच्या सध्याच्या मर्यादांवर मात करते._ + +**[Witnet](https://witnet.io/)** - _विटनेट हे एक परवानगीशिवाय, विकेंद्रित आणि सेन्सॉरशिप-प्रतिरोधक ओरॅकल आहे जे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना मजबूत क्रिप्टो-इकॉनॉमिक हमीसह वास्तविक जगातील घटनांवर प्रतिक्रिया देण्यास मदत करते._ + +**[UMA Oracle](https://uma.xyz)** - _UMA चे आशावादी ओरॅकल स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना विमा, आर्थिक डेरिव्हेटिव्ह्ज आणि प्रेडिक्शन मार्केट्ससह विविध ऍप्लिकेशन्ससाठी कोणत्याही प्रकारचा डेटा त्वरीत प्राप्त करण्याची परवानगी देते._ + +**[Tellor](https://tellor.io/)** - _टेलोर हा तुमच्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टसाठी एक पारदर्शक आणि परवानगीशिवाय ओरॅकल प्रोटोकॉल आहे, ज्यामुळे त्याला गरज असेल तेव्हा कोणताही डेटा सहजपणे मिळू शकतो._ + +**[Band Protocol](https://bandprotocol.com/)** - _बँड प्रोटोकॉल हा एक क्रॉस-चेन डेटा ओरॅकल प्लॅटफॉर्म आहे जो वास्तविक-जगातील डेटा आणि APIs ला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्समध्ये एकत्रित करतो आणि जोडतो._ + +**[Pyth Network](https://pyth.network/)** - _Pyth नेटवर्क हे एक प्रथम-पक्षीय आर्थिक ओरॅकल नेटवर्क आहे जे छेडछाड-प्रतिरोधक, विकेंद्रित आणि स्व-शाश्वत वातावरणात ऑनचेन सतत वास्तविक-जगातील डेटा प्रकाशित करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे._ + +**[API3 DAO](https://www.api3.org/)** - _API3 DAO प्रथम-पक्षीय ओरॅकल सोल्यूशन्स देत आहे जे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्ससाठी विकेंद्रित सोल्यूशनमध्ये अधिक स्रोत पारदर्शकता, सुरक्षा आणि स्केलेबिलिटी देतात._ + +**[Supra](https://supra.com/)** - क्रॉस-चेन सोल्यूशन्सचे एक अनुलंब एकात्मिक टूलकिट जे सर्व ब्लॉकचेन, सार्वजनिक (L1s आणि L2s) किंवा खाजगी (उद्यम), एकमेकांशी जोडते, विकेंद्रित ओरॅकल किंमत फीड्स प्रदान करते जे ऑनचेन आणि ऑफचेन वापरासाठी वापरले जाऊ शकतात. + +**[Gas Network](https://gas.network/)** - ब्लॉकचेनवर रिअल-टाइम गॅस किंमत डेटा प्रदान करणारा एक वितरित ओरॅकल प्लॅटफॉर्म. अग्रगण्य गॅस किंमत डेटा प्रदात्यांकडून डेटा ऑनचेन आणून, Gas Network इंटरऑपरेबिलिटीला चालना देण्यास मदत करत आहे. Gas Network इथेरियम मेननेट आणि अनेक अग्रगण्य L2 सह 35 पेक्षा जास्त चेन्ससाठी डेटाला समर्थन देते. + +## पुढील वाचन {#further-reading} + +**लेख** + +- [ब्लॉकचेन ओरॅकल म्हणजे काय?](https://chain.link/education/blockchain-oracles) — _चेनलिंक_ +- [ब्लॉकचेन ओरॅकल म्हणजे काय?](https://medium.com/better-programming/what-is-a-blockchain-oracle-f5ccab8dbd72) — _पॅट्रिक कॉलिन्स_ +- [विकेंद्रित ओरॅकल्स: एक सर्वसमावेशक आढावा](https://medium.com/fabric-ventures/decentralised-oracles-a-comprehensive-overview-d3168b9a8841) — _ज्युलियन थेवेनार्ड_ +- [इथेरियमवर ब्लॉकचेन ओरॅकल लागू करणे](https://medium.com/@pedrodc/implementing-a-blockchain-oracle-on-ethereum-cedc7e26b49e) – _पेड्रो कोस्टा_ +- [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स API कॉल्स का करू शकत नाहीत?](https://ethereum.stackexchange.com/questions/301/why-cant-contracts-make-api-calls) — _स्टॅकएक्सचेंज_ +- [तर तुम्हाला प्राइस ओरॅकल वापरायचे आहे](https://samczsun.com/so-you-want-to-use-a-price-oracle/) — _samczsun_ + +**व्हिडिओ** + +- [ओरॅकल्स आणि ब्लॉकचेन उपयोगितेचा विस्तार](https://youtu.be/BVUZpWa8vpw) — _रिअल व्हिजन फायनान्स_ + +**शिकवण्या** + +- [सॉलिडिटीमध्ये इथेरियमची सध्याची किंमत कशी मिळवायची](https://blog.chain.link/fetch-current-crypto-price-data-solidity/) — _चेनलिंक_ +- [ओरॅकल डेटा वापरणे](https://docs.chroniclelabs.org/Developers/tutorials/Remix) — _क्रॉनिकल_ + +**उदाहरणार्थ प्रकल्प** + +- [सॉलिडिटीमध्ये इथेरियमसाठी पूर्ण चेनलिंक स्टार्टर प्रोजेक्ट](https://github.com/hackbg/chainlink-fullstack) — _HackBG_ diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dart/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dart/index.md new file mode 100644 index 00000000000..485be371f0e --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dart/index.md @@ -0,0 +1,31 @@ +--- +title: "डार्ट डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम" +description: "डार्ट भाषेचा वापर करून इथेरियमसाठी डेव्हलप कसे करायचे ते शिका" +lang: mr +incomplete: true +--- + +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} + +## ट्यूटोरियल्स {#tutorials} + +- [Flutter आणि ब्लॉकचेन – हॅलो वर्ल्ड Dapp](https://www.geeksforgeeks.org/flutter-and-blockchain-hello-world-dapp/) तुम्हाला सुरुवात करण्यासाठी सर्व पायऱ्यांमधून घेऊन जाते: + 1. [Solidity](https://soliditylang.org/) मध्ये स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहिणे + 2. डार्टमध्ये यूजर इंटरफेस लिहिणे +- [Flutter सह मोबाईल dapp तयार करणे](https://medium.com/dash-community/building-a-mobile-dapp-with-flutter-be945c80315a) खूपच लहान आहे, जे अधिक चांगले असू शकते + जर तुम्हाला आधीच मूलभूत गोष्टी माहित असतील तर +- जर तुम्ही व्हिडिओ पाहून शिकण्यास प्राधान्य देत असाल, तर तुम्ही [तुमचे पहिले ब्लॉकचेन Flutter ॲप तयार करा](https://www.youtube.com/watch?v=3Eeh3pJ6PeA) पाहू शकता, जे सुमारे एक तासाचे आहे +- जर तुम्ही अधीर असाल, तर तुम्ही [Flutter आणि Dart सह Ethereum वर ब्लॉकचेन विकेंद्रित-ॲप तयार करणे](https://www.youtube.com/watch?v=jaMFEOCq_1s) ला प्राधान्य देऊ शकता, जे फक्त सुमारे वीस मिनिटांचे आहे +- [WalletConnect द्वारे Web3Modal सह Flutter ॲप्लिकेशनमध्ये MetaMask समाकलित करणे](https://www.youtube.com/watch?v=v_M2buHCpc4) - हा छोटा व्हिडिओ तुम्हाला WalletConnect द्वारे [Web3Modal](https://pub.dev/packages/web3modal_flutter) लायब्ररीसह तुमच्या Flutter ॲप्लिकेशन्समध्ये MetaMask समाकलित करण्याच्या पायऱ्यांमधून घेऊन जातो +- [Solidity आणि Flutter सह मोबाईल ब्लॉकचेन डेव्हलपर बूटकॅम्प कोर्स](https://youtube.com/playlist?list=PL4V4Unlk5luhQ26ERO6hWEbcUwHDSSmVH) - फुल स्टॅक मोबाईल ब्लॉकचेन डेव्हलपर कोर्स प्लेलिस्ट + +## इथेरियम क्लायंट्ससोबत काम करणे {#working-with-ethereum-clients} + +तुम्ही विकेंद्रित ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियमचा वापर करू शकता जे क्रिप्टोकरन्सी आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या फायद्यांचा उपयोग करतात. +इथेरियमसाठी [JSON-RPC API](/developers/docs/apis/json-rpc/) वापरण्याकरिता डार्टसाठी सध्या किमान दोन लायब्ररींची देखरेख केली जाते. + +1. [pwa.ir कडून Web3dart](https://pub.dev/packages/web3dart) +2. [darticulate.com कडून इथेरियम 5.0.0](https://pub.dev/packages/ethereum) + +अशा अतिरिक्त लायब्ररी देखील आहेत ज्या तुम्हाला विशिष्ट इथेरियम ॲड्रेस हाताळण्याची परवानगी देतात, किंवा ज्या तुम्हाला विविध क्रिप्टोकरन्सीच्या किमती मिळवू देतात. +[तुम्ही संपूर्ण यादी येथे पाहू शकता](https://pub.dev/dart/packages?q=ethereum). diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/delphi/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/delphi/index.md new file mode 100644 index 00000000000..eb955450708 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/delphi/index.md @@ -0,0 +1,56 @@ +--- +title: "डेल्फी डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम" +description: "डेल्फी प्रोग्रामिंग भाषेचा वापर करून इथेरियमसाठी कसे विकसित करावे ते शिका" +lang: mr +incomplete: true +--- + + + +डेल्फी प्रोग्रामिंग भाषेचा वापर करून इथेरियमसाठी कसे विकसित करावे ते शिका + + + +क्रिप्टोकरन्सी आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या फायद्यांचा उपयोग करणाऱ्या विकेंद्रीकृत ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियम वापरा. हे dapps विश्वासार्ह असू शकतात, याचा अर्थ असा की एकदा ते इथेरियमवर तैनात केले की, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. नवीन प्रकारचे आर्थिक ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी ते डिजिटल मालमत्ता नियंत्रित करू शकतात. ते विकेंद्रित असू शकतात, याचा अर्थ असा की कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. + +इथेरियमवर विकेंद्रीकृत ऍप्लिकेशन्स तयार करा आणि डेल्फी प्रोग्रामिंग भाषेचा वापर करून स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सशी संवाद साधा! + +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह सुरुवात करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-the-solidity-language} + +**डेल्फीला इथेरियमसोबत समाकलित करण्यासाठी तुमची पहिली पाऊले उचला** + +प्रथम अधिक मूलभूत प्राइमरची आवश्यकता आहे? [ethereum.org/learn](/learn/) किंवा [ethereum.org/developers](/developers/) पहा. + +- [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) +- [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) +- [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) +- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) + +## नवशिक्यांसाठी संदर्भ आणि लिंक्स {#beginner-references-and-links} + +**डेल्फिअरिअम लायब्ररी सादर करत आहोत** + +- [डेल्फिअरिअम म्हणजे काय?](https://github.com/svanas/delphereum/blob/master/README.md) +- [डेल्फीला स्थानिक (इन-मेमरी) ब्लॉकचेनशी कनेक्ट करणे](https://medium.com/@svanas/connecting-delphi-to-a-local-in-memory-blockchain-9a1512d6c5b0) +- [डेल्फीला इथेरियम मेननेटशी कनेक्ट करणे](https://medium.com/@svanas/connecting-delphi-to-the-ethereum-main-net-5faf1feffd83) +- [डेल्फीला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सशी कनेक्ट करणे](https://medium.com/@svanas/connecting-delphi-to-smart-contracts-3146b12803a1) + +**तुम्हाला आतासाठी सेटअप वगळून थेट सॅम्पल्सवर जायचे आहे का?** + +- [३ मिनिटांत स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट आणि डेल्फी - भाग १](https://medium.com/@svanas/a-3-minute-smart-contract-and-delphi-61d998571d) +- [३ मिनिटांत स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट आणि डेल्फी - भाग २](https://medium.com/@svanas/a-3-minute-smart-contract-and-delphi-part-2-446925faa47b) + +## मध्यम स्तरावरील लेख {#intermediate-articles} + +- [डेल्फीमध्ये इथेरियम-साईन्ड संदेश स्वाक्षरी तयार करणे](https://medium.com/@svanas/generating-an-ethereum-signed-message-signature-in-delphi-75661ce5031b) +- [डेल्फीसह ईथर हस्तांतरित करणे](https://medium.com/@svanas/transferring-ether-with-delphi-b5f24b1a98a4) +- [डेल्फीसह ERC-20 टोकन्स हस्तांतरित करणे](https://medium.com/@svanas/transferring-erc-20-tokens-with-delphi-bb44c05b295d) + +## प्रगत वापर पद्धती {#advanced-use-patterns} + +- [डेल्फी आणि इथेरियम नेम सर्व्हिस (ENS)](https://medium.com/@svanas/delphi-and-ethereum-name-service-ens-4443cd278af7) +- [क्विकनोड, इथेरियम आणि डेल्फी](https://medium.com/@svanas/quiknode-ethereum-and-delphi-f7bfc9671c23) +- [डेल्फी आणि इथेरियम डार्क फॉरेस्ट](https://svanas.medium.com/delphi-and-the-ethereum-dark-forest-5b430da3ad93) +- [डेल्फीमध्ये एका टोकनची दुसऱ्या टोकनमध्ये अदलाबदल करणे](https://svanas.medium.com/swap-one-token-for-another-in-delphi-bcb999c47f7) + +अधिक संसाधने शोधत आहात? [ethereum.org/developers](/developers/) पहा. diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dot-net/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dot-net/index.md new file mode 100644 index 00000000000..c37690848a1 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dot-net/index.md @@ -0,0 +1,86 @@ +--- +title: ".NET डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम" +description: ".NET-आधारित प्रोजेक्ट्स आणि टूलिंग वापरून इथेरियमसाठी डेव्हलप कसे करायचे ते शिका" +lang: mr +incomplete: true +--- + +.NET-आधारित प्रोजेक्ट्स आणि टूलिंग वापरून इथेरियमसाठी डेव्हलप कसे करायचे ते शिका + +क्रिप्टोकरन्सी आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या फायद्यांचा उपयोग करणाऱ्या विकेंद्रीकृत ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियम वापरा. हे dapps विश्वासार्ह असू शकतात, याचा अर्थ असा की एकदा ते इथेरियमवर तैनात केले की, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. नवीन प्रकारचे आर्थिक ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी ते डिजिटल मालमत्ता नियंत्रित करू शकतात. ते विकेंद्रित असू शकतात, याचा अर्थ असा की कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. + +मायक्रोसॉफ्ट टेक्नॉलॉजी स्टॅकमधील साधने आणि भाषा वापरून इथेरियमवर विकेंद्रित ऍप्लिकेशन्स तयार करा आणि स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सशी संवाद साधा - जे .NET फ्रेमवर्क/.NET कोअर/.NET स्टँडर्डवर VSCode आणि व्हिज्युअल स्टुडिओ सारख्या टूलिंगवर C#, व्हिज्युअल बेसिक .NET, F# ला सपोर्ट करते. Microsoft Azure ब्लॉकचेन वापरून काही मिनिटांत Azure वर इथेरियम ब्लॉकचेन तैनात करा. .NET ची आवड इथेरियममध्ये आणा! + +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह सुरुवात करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-the-solidity-language} + +**इथेरियमसोबत .NET एकत्रित करण्यासाठी तुमची पहिली पायरी उचला** + +प्रथम अधिक मूलभूत प्राइमरची आवश्यकता आहे? [ethereum.org/learn](/learn/) किंवा [ethereum.org/developers](/developers/) पहा. + +- [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) +- [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) +- [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) +- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) + +## नवशिक्यांसाठी संदर्भ आणि लिंक्स {#beginner-references-and-links} + +**Nethereum लायब्ररी आणि VS Code सॉलिडिटीची ओळख** + +- [Nethereum, सुरुवात करणे](https://docs.nethereum.com/en/latest/getting-started/) +- [VS Code सॉलिडिटी इंस्टॉल करणे](https://marketplace.visualstudio.com/items?itemName=JuanBlanco.solidity) +- [इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स तयार करण्यासाठी आणि कॉल करण्यासाठी .NET डेव्हलपरची कार्यप्रणाली](https://medium.com/coinmonks/a-net-developers-workflow-for-creating-and-calling-ethereum-smart-contracts-44714f191db2) +- [Nethereum सोबत स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सचे एकत्रीकरण](https://kauri.io/#collections/Getting%20Started/smart-contracts-integration-with-nethereum/#smart-contracts-integration-with-nethereumm) +- [Nethereum सह .NET आणि इथेरियम ब्लॉकचेन स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सला इंटरफेस करणे](https://medium.com/my-blockchain-development-daily-journey/interfacing-net-and-ethereum-blockchain-smart-contracts-with-nethereum-2fa3729ac933), [中文版](https://medium.com/my-blockchain-development-daily-journey/%E4%BD%BF%E7%94%A8nethereum%E9%80%A3%E6%8E%A5-net%E5%92%8C%E4%BB%A5%E5%A4%AA%E7%B6%B2%E5%8D%80%E5%A1%8A%E9%8F%88%E6%99%BA%E8%83%BD%E5%90%88%E7%B4%84-4a96d35ad1e1) मध्ये देखील +- [Nethereum - ब्लॉकचेनसाठी एक ओपन सोर्स .NET इंटिग्रेशन लायब्ररी](https://kauri.io/#collections/a%20hackathon%20survival%20guide/nethereum-an-open-source-.net-integration-library/) +- [Nethereum वापरून SQL डेटाबेसमध्ये इथेरियम ट्रान्झॅक्शन्स लिहिणे](https://medium.com/coinmonks/writing-ethereum-transactions-to-sql-database-using-nethereum-fd94e0e4fa36) +- [C# आणि VisualStudio वापरून इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स सहजपणे कसे तैनात करायचे ते पहा](https://koukia.ca/deploy-ethereum-smart-contracts-using-c-and-visualstudio-5be188ae928c) + +**तुम्हाला आतासाठी सेटअप वगळून थेट सॅम्पल्सवर जायचे आहे का?** + +- [Playground](http://playground.nethereum.com/) - ब्राउझरद्वारे इथेरियमशी संवाद साधा आणि Nethereum कसे वापरायचे ते शिका. + - अकाउंट बॅलन्सची चौकशी करा [C#](http://playground.nethereum.com/csharp/id/1001) [VB.NET](http://playground.nethereum.com/vb/id/2001) + - ERC20 स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट बॅलन्सची चौकशी करा [C#](http://playground.nethereum.com/csharp/id/1005) [VB.NET](http://playground.nethereum.com/vb/id/2004) + - एका अकाउंटवर ईथर ट्रान्सफर करा [C#](http://playground.nethereum.com/csharp/id/1003) [VB.NET](http://playground.nethereum.com/vb/id/2003) + - ... आणि बरेच काही! + +## मध्यम स्तरावरील लेख {#intermediate-articles} + +- [Nethereum वर्कबुक/सॅम्पल लिस्ट](http://docs.nethereum.com/en/latest/Nethereum.Workbooks/docs/) +- [तुमच्या स्वतःच्या डेव्हलपमेंट टेस्टचेन्स तैनात करा](https://github.com/Nethereum/Testchains) +- [सॉलिडिटीसाठी VSCode कोडजेन प्लगिन](https://docs.nethereum.com/en/latest/nethereum-codegen-vscodesolidity/) +- [युनिटी आणि इथेरियम: का आणि कसे](https://www.raywenderlich.com/5509-unity-and-ethereum-why-and-how) +- [इथेरियम dapps साठी ASP.NET कोअर वेब API तयार करा](https://tech-mint.com/blockchain/create-asp-net-core-web-api-for-ethereum-dapps/) +- [Nethereum Web3 वापरून सप्लाय चेन ट्रॅकिंग सिस्टीम लागू करणे](http://blog.pomiager.com/post/using-nethereum-web3-to-implement-a-supply-chain-traking-system4) +- [Nethereum ब्लॉक प्रोसेसिंग](https://nethereum.readthedocs.io/en/latest/nethereum-block-processing-detail/), [C# Playground sample](http://playground.nethereum.com/csharp/id/1025) सह +- [Nethereum वेबसॉकेट स्ट्रीमिंग](https://nethereum.readthedocs.io/en/latest/nethereum-subscriptions-streaming/) +- [Kaleido आणि Nethereum](https://kaleido.io/kaleido-and-nethereum/) +- [Quorum आणि Nethereum](https://github.com/Nethereum/Nethereum/blob/master/src/Nethereum.Quorum/README.md) + +## प्रगत वापर पद्धती {#advanced-use-patterns} + +- [Azure की व्हॉल्ट आणि Nethereum](https://github.com/Azure-Samples/bc-community-samples/tree/master/akv-nethereum) +- [Nethereum.DappHybrid](https://github.com/Nethereum/Nethereum.DappHybrid) +- [Ujo Nethereum बॅकएंड रेफरन्स आर्किटेक्चर](https://docs.nethereum.com/en/latest/nethereum-ujo-backend-sample/) + +## .NET प्रोजेक्ट्स, साधने आणि इतर मजेदार गोष्टी {#dot-net-projects-tools-and-other-fun-stuff} + +- [Nethereum Playground](http://playground.nethereum.com/) - _ब्राउझरमध्ये Nethereum कोड स्निपेट्स कंपाइल करा, तयार करा आणि चालवा_ +- [Nethereum Codegen Blazor](https://github.com/Nethereum/Nethereum.CodeGen.Blazor) - _Blazor मध्ये UI सह Nethereum कोडजेन_ +- [Nethereum Blazor](https://github.com/Nethereum/NethereumBlazor) - _एक .NET Wasm SPA लाइट ब्लॉकचेन एक्सप्लोरर आणि साधे वॉलेट_ +- [Wonka Business Rules Engine](https://docs.nethereum.com/en/latest/wonka/) - _एक बिझनेस रूल्स इंजिन (.NET प्लॅटफॉर्म आणि इथेरियम प्लॅटफॉर्म दोन्हीसाठी) जे मूळतः मेटाडेटा-चालित आहे_ +- [Nethermind](https://github.com/NethermindEth/nethermind) - _Linux, Windows, MacOS साठी एक .NET कोअर इथेरियम क्लायंट_ +- [eth-utils](https://github.com/ethereum/eth-utils/) - _इथेरियम संबंधित कोडबेससह काम करण्यासाठी युटिलिटी फंक्शन्स_ +- [TestChains](https://github.com/Nethereum/TestChains) - _जलद प्रतिसादासाठी (PoA) पूर्व-कॉन्फिगर केलेले .NET डेव्हचेन्स_ + +अधिक संसाधने शोधत आहात? [ethereum.org/developers](/developers/) पहा. + +## .NET कम्युनिटी योगदानकर्ते {#dot-net-community-contributors} + +Nethereum मध्ये, आम्ही बहुतेक [Gitter](https://gitter.im/Nethereum/Nethereum) वर असतो, जिथे प्रश्न विचारण्यासाठी/उत्तरे देण्यासाठी, मदत मिळवण्यासाठी, किंवा फक्त वेळ घालवण्यासाठी प्रत्येकाचे स्वागत आहे. तुम्ही [Nethereum GitHub repository](https://github.com/Nethereum) वर एक PR करू शकता किंवा समस्या नोंदवू शकता, किंवा आमच्या अनेक साइड/सॅम्पल प्रोजेक्ट्समधून फक्त ब्राउझ करू शकता. तुम्ही आम्हाला [Discord](https://discord.gg/jQPrR58FxX) वर देखील शोधू शकता! + +तुम्ही Nethermind साठी नवीन असाल आणि सुरुवात करण्यासाठी मदतीची आवश्यकता असेल, तर आमच्या [Discord](http://discord.gg/PaCMRFdvWT) मध्ये सामील व्हा. तुमच्या प्रश्नांची उत्तरे देण्यासाठी आमचे डेव्हलपर्स उपलब्ध आहेत. [Nethermind GitHub repository](https://github.com/NethermindEth/nethermind) वर PR ओपन करण्यास किंवा कोणत्याही समस्या मांडण्यास संकोच करू नका. + +## इतर एकत्रित याद्या {#other-aggregated-lists} + +[अधिकृत Nethereum साइट](https://nethereum.com/) +[अधिकृत Nethermind साइट](https://nethermind.io/) diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/elixir/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/elixir/index.md new file mode 100644 index 00000000000..8ef0e2c4d38 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/elixir/index.md @@ -0,0 +1,55 @@ +--- +title: "इलिक्सिर डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम" +description: "इलिक्सिर-आधारित प्रोजेक्ट्स आणि टूलिंगचा वापर करून इथेरियमसाठी कसे डेव्हलप करायचे ते शिका." +lang: mr +incomplete: false +--- + +इलिक्सिर-आधारित प्रोजेक्ट्स आणि टूलिंगचा वापर करून इथेरियमसाठी डेव्हलप कसे करायचे ते शिका. + +क्रिप्टोकरन्सी आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या फायद्यांचा उपयोग करणाऱ्या विकेंद्रीकृत ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियम वापरा. हे dapps विश्वासहीन असू शकतात, म्हणजेच एकदा ते इथेरियमवर तैनात झाल्यावर, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. ते नवीन प्रकारचे आर्थिक ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी डिजिटल मालमत्तांवर नियंत्रण ठेवू शकतात. ते विकेंद्रित असू शकतात, याचा अर्थ असा की कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. + +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} + +**इलिक्सिरला इथेरियमसोबत समाकलित करण्यासाठी तुमची पहिली पावले उचला** + +प्रथम अधिक मूलभूत प्राइमरची आवश्यकता आहे? [ethereum.org/learn](/learn/) किंवा [ethereum.org/developers](/developers/) पहा. + +- [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) +- [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) +- [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) +- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) + +## नवशिक्यांसाठी लेख {#beginner-articles} + +- [अखेरीस इथेरियम खाती समजून घेणे](https://dev.to/q9/finally-understanding-ethereum-accounts-1kpe) +- [Ethers — इलिक्सिरसाठी एक फर्स्ट-क्लास इथेरियम वेब3 लायब्ररी](https://medium.com/@alisinabh/announcing-ethers-a-first-class-ethereum-web3-library-for-elixir-1d64e9409122) + +## मध्यम स्तरावरील लेख {#intermediate-articles} + +- [इलिक्सिरसह रॉ इथेरियम कॉन्ट्रॅक्ट व्यवहारांवर कसे साइन करावे](https://kohlerjp.medium.com/how-to-sign-raw-ethereum-contract-transactions-with-elixir-f8822bcc813b) +- [इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि इलिक्सिर](https://medium.com/agile-alpha/ethereum-smart-contracts-and-elixir-c7c4b239ddb4) + +## इलिक्सिर प्रोजेक्ट्स आणि टूल्स {#elixir-projects-and-tools} + +### सक्रिय {#active} + +- [block_keys](https://github.com/ExWeb3/block_keys) - _इलिक्सिरमध्ये BIP32 आणि BIP44 अंमलबजावणी (डिटरमिनिस्टिक वॉलेट्ससाठी मल्टी-अकाउंट हायरार्की)_ +- [ethereumex](https://github.com/mana-ethereum/ethereumex) - _इथेरियम ब्लॉकचेनसाठी इलिक्सिर JSON-RPC क्लायंट_ +- [ethers](https://github.com/ExWeb3/elixir_ethers) - _इलिक्सिरचा वापर करून इथेरियमवर स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सशी संवाद साधण्यासाठी एक सर्वसमावेशक Web3 लायब्ररी_ +- [ethers_kms](https://github.com/ExWeb3/elixir_ethers_kms) - _Ethers साठी एक KMS सायनर लायब्ररी (AWS KMS सह व्यवहारांवर साइन करा)_ +- [ex_abi](https://github.com/poanetwork/ex_abi) - _इलिक्सिरमध्ये इथेरियम ABI पार्सर/डीकोडर/एन्कोडर अंमलबजावणी_ +- [ex_keccak](https://github.com/ExWeb3/ex_keccak) - _NIF द्वारे तयार केलेल्या tiny-keccak Rust crate चा वापर करून Keccak SHA3-256 हॅशची गणना करण्यासाठी इलिक्सिर लायब्ररी_ +- [ex_rlp](https://github.com/mana-ethereum/ex_rlp) - _इथेरियमच्या RLP (रिकर्सिव्ह लेंथ प्रीफिक्स) एन्कोडिंगची इलिक्सिर अंमलबजावणी_ + +### संग्रहित / आता देखरेख केली जात नाही {#archived--no-longer-maintained} + +- [eth](https://hex.pm/packages/eth) - _इलिक्सिरसाठी इथेरियम युटिलिटीज_ +- [exw3](https://github.com/hswick/exw3) - _इलिक्सिरसाठी उच्च-स्तरीय इथेरियम RPC क्लायंट_ +- [mana](https://github.com/mana-ethereum/mana) - _इलिक्सिरमध्ये लिहिलेली इथेरियम फुल नोड अंमलबजावणी_ + +अधिक संसाधने शोधत आहात? [आमचे डेव्हलपरचे होम](/developers/) पहा. + +## इलिक्सिर समुदाय योगदानकर्ते {#elixir-community-contributors} + +[इलिक्सिरचे स्लॅक #ethereum चॅनल](https://elixir-lang.slack.com/archives/C5RPZ3RJL) हे वेगाने वाढणाऱ्या समुदायाचे यजमान आहे आणि वरीलपैकी कोणत्याही प्रोजेक्ट्स आणि संबंधित विषयांवरील चर्चेसाठी समर्पित संसाधन आहे. diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/golang/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/golang/index.md new file mode 100644 index 00000000000..5ddc617bcb9 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/golang/index.md @@ -0,0 +1,84 @@ +--- +title: "Go डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम" +description: "Go-आधारित प्रकल्प आणि टूलिंग वापरून इथेरियमसाठी डेव्हलप कसे करायचे ते शिका" +lang: mr +incomplete: true +--- + +Go-आधारित प्रकल्प आणि टूलिंग वापरून इथेरियमसाठी डेव्हलप कसे करायचे ते शिका + +विकेंद्रित ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियमचा वापर करा. हे dapps विश्वासार्ह असू शकतात, याचा अर्थ असा की एकदा ते इथेरियमवर तैनात केले की, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. ते विकेंद्रित आहेत, याचा अर्थ ते पीअर-टू-पीअर नेटवर्कवर चालतात आणि अपयशासाठी कोणताही एक बिंदू नाही. कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि त्यांना सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. नवीन प्रकारचे ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी ते डिजिटल मालमत्ता नियंत्रित करू शकतात. + +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} + +**Go ला इथेरियमसोबत एकत्रित करण्यासाठी तुमची पहिली पावले उचला** + +प्रथम अधिक मूलभूत प्राइमरची आवश्यकता आहे? [ethereum.org/learn](/learn/) किंवा [ethereum.org/developers](/developers/) पहा. + +- [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) +- [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) +- [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) +- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) +- [कॉन्ट्रॅक्ट ट्यूटोरियल](https://github.com/ethereum/go-ethereum/wiki/Contract-Tutorial) + +## नवशिक्यांसाठी लेख आणि पुस्तके {#beginner-articles-and-books} + +- [Geth सह प्रारंभ करणे](https://medium.com/@tzhenghao/getting-started-with-geth-c1a30b8d6458) +- [इथेरियमशी कनेक्ट होण्यासाठी Golang वापरा](https://www.youtube.com/watch?v=-7uChuO_VzM) +- [Golang वापरून इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स उपयोजित करा](https://www.youtube.com/watch?v=pytGqQmDslE) +- [Go मध्ये इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सची चाचणी आणि उपयोजन करण्यासाठी चरण-दर-चरण मार्गदर्शक](https://hackernoon.com/a-step-by-step-guide-to-testing-and-deploying-ethereum-smart-contracts-in-go-9fc34b178d78) +- [ई-पुस्तक: Go सह इथेरियम डेव्हलपमेंट](https://goethereumbook.org/) - _Go सह इथेरियम ॲप्लिकेशन्स विकसित करा_ + +## मध्यम स्तरावरील लेख आणि दस्तऐवज {#intermediate-articles-and-docs} + +- [Go इथेरियम डॉक्युमेंटेशन](https://geth.ethereum.org/docs/) - _अधिकृत इथेरियम Golang साठी डॉक्युमेंटेशन_ +- [Erigon प्रोग्रामरचे मार्गदर्शक](https://github.com/ledgerwatch/erigon/blob/devel/docs/programmers_guide/guide.md) - _स्टेट ट्री, मल्टी-प्रूफ आणि व्यवहार प्रक्रियेसह सचित्र मार्गदर्शक_ +- [Erigon आणि स्टेटलेस इथेरियम](https://youtu.be/3-Mn7OckSus?t=394) - _2020 इथेरियम समुदाय परिषद (EthCC 3)_ +- [Erigon: इथेरियम क्लायंट ऑप्टिमाइझ करणे](https://www.youtube.com/watch?v=CSpc1vZQW2Q) - _2018 Devcon 4_ +- [Go इथेरियम GoDoc](https://godoc.org/github.com/ethereum/go-ethereum) +- [Geth सह Go मध्ये dapp तयार करणे](https://kauri.io/#collections/A%20Hackathon%20Survival%20Guide/creating-a-dapp-in-go-with-geth/) +- [Golang आणि Geth सह इथेरियम खाजगी नेटवर्कवर काम करणे](https://myhsts.org/tutorial-learn-how-to-work-with-ethereum-private-network-with-golang-with-geth.php) +- [Go सह इथेरियमवर सॉलिडिटी कॉन्ट्रॅक्ट्सची युनिट टेस्टिंग](https://medium.com/coinmonks/unit-testing-solidity-contracts-on-ethereum-with-go-3cc924091281) +- [Geth चा लायब्ररी म्हणून वापर करण्यासाठी त्वरित संदर्भ](https://medium.com/coinmonks/web3-go-part-1-31c68c68e20e) + +## प्रगत वापर पद्धती {#advanced-use-patterns} + +- [GETH सिम्युलेटेड बॅकएंड](https://kauri.io/#collections/An%20ethereum%20test%20toolkit%20in%20Go/the-geth-simulated-backend/#_top) +- [इथेरियम आणि Quorum वापरून ब्लॉकचेन-ॲज-अ-सर्व्हिस ॲप्स](https://blockchain.dcwebmakers.com/blockchain-as-a-service-apps-using-ethereum-and-quorum.html) +- [इथेरियम ब्लॉकचेन ॲप्लिकेशन्समध्ये डिस्ट्रिब्युटेड स्टोरेज IPFS आणि Swarm](https://blockchain.dcwebmakers.com/work-with-distributed-storage-ipfs-and-swarm-in-ethereum.html) +- [मोबाईल क्लायंट: लायब्ररी आणि इनप्रोक इथेरियम नोड्स](https://github.com/ethereum/go-ethereum/wiki/Mobile-Clients:-Libraries-and-Inproc-Ethereum-Nodes) +- [नेटिव्ह dapps: इथेरियम कॉन्ट्रॅक्ट्ससाठी Go बाइंडिंग्ज](https://github.com/ethereum/go-ethereum/wiki/Native-DApps:-Go-bindings-to-Ethereum-contracts) + +## Go प्रकल्प आणि साधने {#go-projects-and-tools} + +- [Geth / Go इथेरियम](https://github.com/ethereum/go-ethereum) - _इथेरियम प्रोटोकॉलची अधिकृत Go अंमलबजावणी_ +- [Go इथेरियम कोड विश्लेषण](https://github.com/ZtesoftCS/go-ethereum-code-analysis) - _Go इथेरियम सोर्स कोडचे पुनरावलोकन आणि विश्लेषण_ +- [Erigon](https://github.com/ledgerwatch/erigon) - _Go इथेरियमचे जलद डेरिव्हेटिव्ह, आर्काइव्ह नोड्सवर लक्ष केंद्रित करून_ +- [Golem](https://github.com/golemfactory/golem) - _Golem संगणकीय शक्तीसाठी जागतिक बाजारपेठ तयार करत आहे_ +- [Quorum](https://github.com/jpmorganchase/quorum) - _डेटा गोपनीयतेला समर्थन देणारी इथेरियमची परवानगी असलेली अंमलबजावणी_ +- [Prysm](https://github.com/prysmaticlabs/prysm) - _इथेरियम 'Serenity' 2.0 Go अंमलबजावणी_ +- [Eth ट्विट](https://github.com/yep/eth-tweet) - _विकेंद्रित ट्विटर: इथेरियम ब्लॉकचेनवर चालणारी एक मायक्रोब्लॉगिंग सेवा_ +- [प्लाझ्मा MVP Golang](https://github.com/kyokan/plasma) — _मिनिमम व्हायबल प्लाझ्मा स्पेसिफिकेशनची Golang अंमलबजावणी आणि विस्तार_ +- [ओपन इथेरियम मायनिंग पूल](https://github.com/sammy007/open-ethereum-pool) - _एक ओपन सोर्स इथेरियम मायनिंग पूल_ +- [इथेरियम HD वॉलेट](https://github.com/miguelmota/go-ethereum-hdwallet) - _Go मध्ये इथेरियम HD वॉलेट डेरिव्हेशन्स_ +- [Multi Geth](https://github.com/multi-geth/multi-geth) - _अनेक प्रकारच्या इथेरियम नेटवर्क्ससाठी समर्थन_ +- [Geth लाइट क्लायंट](https://github.com/zsfelfoldi/go-ethereum/wiki/Geth-Light-Client) - _लाइट इथेरियम सबप्रोटोकॉलची Geth अंमलबजावणी_ +- [इथेरियम Golang SDK](https://github.com/everFinance/goether) - _Golang मध्ये एक साधी इथेरियम वॉलेट अंमलबजावणी आणि युटिलिटीज_ +- [Covalent Golang SDK](https://github.com/covalenthq/covalent-api-sdk-go) - _200+ ब्लॉकचेनसाठी Go SDK द्वारे कार्यक्षम ब्लॉकचेन डेटा ॲक्सेस_ + +अधिक संसाधने शोधत आहात? [ethereum.org/developers](/developers/) पहा + +## Go समुदाय योगदानकर्ते {#go-community-contributors} + +- [Geth डिस्कॉर्ड](https://discordapp.com/invite/nthXNEv) +- [Geth गिटर](https://gitter.im/ethereum/go-ethereum) +- [Gophers स्लॅक](https://invite.slack.golangbridge.org/) - [#इथेरियम चॅनल](https://gophers.slack.com/messages/C9HP1S9V2) +- [StackExchange - इथेरियम](https://ethereum.stackexchange.com/) +- [Multi Geth गिटर](https://gitter.im/ethoxy/multi-geth) +- [इथेरियम गिटर](https://gitter.im/ethereum/home) +- [Geth लाइट क्लायंट गिटर](https://gitter.im/ethereum/light-client) + +## इतर एकत्रित याद्या {#other-aggregated-lists} + +- [Awesome इथेरियम](https://github.com/btomashvili/awesome-ethereum) +- [Consensys: इथेरियम डेव्हलपर साधनांची एक निश्चित सूची](https://media.consensys.net/an-definitive-list-of-ethereum-developer-tools-2159ce865974) | [GitHub सोर्स](https://github.com/ConsenSys/ethereum-developer-tools-list) diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/index.md new file mode 100644 index 00000000000..6d596210725 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/index.md @@ -0,0 +1,33 @@ +--- +title: "प्रोग्रामिंग भाषा" +description: "JavaScript, Python, Go, Rust आणि बरेच काही यासह विविध प्रोग्रामिंग भाषांसाठी इथेरियम विकास संसाधने शोधा." +lang: mr +--- + +एक सामान्य गैरसमज असा आहे की इथेरियमवर तयार करण्यासाठी डेव्हलपर्सना [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स](/developers/docs/smart-contracts/) लिहावेच लागतील. हे खोटे आहे. +इथेरियम नेटवर्क आणि समुदायाच्या सुंदरतेपैकी एक म्हणजे तुम्ही जवळजवळ कोणत्याही प्रोग्रामिंग भाषेत [सहभागी](/community/) होऊ शकता. + +इथेरियम आणि त्याचा समुदाय ओपन सोर्सचा स्वीकार करतात. तुम्हाला विविध भाषांमध्ये समुदाय प्रकल्प - क्लायंट अंमलबजावणी, APIs, विकास फ्रेमवर्क, चाचणी साधने - सापडतील. + +## तुमची भाषा निवडा {#data} + +प्रकल्प, संसाधने आणि व्हर्च्युअल समुदाय शोधण्यासाठी तुमच्या आवडीची प्रोग्रामिंग भाषा निवडा: + +- [डार्ट डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम](/developers/docs/programming-languages/dart/) +- [डेल्फी डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम](/developers/docs/programming-languages/delphi/) +- [.NET डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम](/developers/docs/programming-languages/dot-net/) +- [एलिक्सिर डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम](/developers/docs/programming-languages/elixir/) +- [गो डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम](/developers/docs/programming-languages/golang/) +- [जावा डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम](/developers/docs/programming-languages/java/) +- [JavaScript डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम](/developers/docs/programming-languages/javascript/) +- [पायथॉन डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम](/developers/docs/programming-languages/python/) +- [रुबी डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम](/developers/docs/programming-languages/ruby/) +- [रस्ट डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम](/developers/docs/programming-languages/rust/) + +### माझ्या भाषेला सपोर्ट नसल्यास काय करावे {#other-lang} + +तुम्हाला अतिरिक्त प्रोग्रामिंग भाषेसाठी संसाधनांशी लिंक करायचे असल्यास किंवा व्हर्च्युअल समुदायाकडे निर्देश करायचे असल्यास तुम्ही [एक इश्यू उघडून](https://github.com/ethereum/ethereum-org-website/issues/new/choose) नवीन पेजची विनंती करू शकता. + +तुम्हाला सध्या असमर्थित भाषा वापरून ब्लॉकचेनशी संवाद साधण्यासाठी कोड लिहायचा असल्यास +तुम्ही इथेरियम नेटवर्कशी कनेक्ट होण्यासाठी [JSON-RPC इंटरफेस](/developers/docs/apis/json-rpc/) वापरू शकता. TCP/IP वापरू शकणारी कोणतीही प्रोग्रामिंग +भाषा हा इंटरफेस वापरू शकते. diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/java/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/java/index.md new file mode 100644 index 00000000000..7579a274f21 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/java/index.md @@ -0,0 +1,64 @@ +--- +title: "जावा डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम" +description: "जावा-आधारित प्रकल्प आणि टूलिंग वापरून इथेरियमसाठी कसे डेव्हलप करावे हे शिका" +lang: mr +incomplete: true +--- + +जावा-आधारित प्रकल्प आणि टूलिंग वापरून इथेरियमसाठी कसे डेव्हलप करावे हे शिका + +क्रिप्टोकरन्सी आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या फायद्यांचा उपयोग करणाऱ्या विकेंद्रीकृत ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियम वापरा. हे dapps विश्वासार्ह असू शकतात, याचा अर्थ असा की एकदा ते इथेरियमवर तैनात केले की, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. नवीन प्रकारचे आर्थिक ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी ते डिजिटल मालमत्ता नियंत्रित करू शकतात. ते विकेंद्रित असू शकतात, याचा अर्थ असा की कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. + +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} + +**जावाला इथेरियमसोबत एकत्रित करण्यासाठी तुमची पहिली पावले उचला** + +प्रथम अधिक मूलभूत प्राइमरची आवश्यकता आहे? [ethereum.org/learn](/learn/) किंवा [ethereum.org/developers.](/developers/) पहा + +- [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) +- [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) +- [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) +- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) + +## इथेरियम क्लायंट्ससोबत काम करणे {#working-with-ethereum-clients} + +दोन अग्रगण्य जावा इथेरियम क्लायंट, [Web3J](https://github.com/web3j/web3j) आणि हायपरलेजर बेसू कसे वापरावे हे शिका + +- [जावा, इक्लिप्स आणि Web3J सह इथेरियम क्लायंटशी कनेक्ट करणे](https://kauri.io/article/b9eb647c47a546bc95693acc0be72546/connecting-to-an-ethereum-client-with-java-eclipse-and-web3j) +- [जावा आणि Web3j सह इथेरियम खाते व्यवस्थापित करणे](https://kauri.io/article/925d923e12c543da9a0a3e617be963b4/manage-an-ethereum-account-with-java-and-web3j) +- [तुमच्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टमधून जावा रॅपर तयार करणे](https://kauri.io/article/84475132317d4d6a84a2c42eb9348e4b/generate-a-java-wrapper-from-your-smart-contract) +- [इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टसोबत संवाद साधणे](https://kauri.io/article/14dc434d11ef4ee18bf7d57f079e246e/interacting-with-an-ethereum-smart-contract-in-java) +- [इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट इव्हेंट्ससाठी ऐकणे](https://kauri.io/article/760f495423db42f988d17b8c145b0874/listening-for-ethereum-smart-contract-events-in-java) +- [बेसू (पँथिऑन) वापरणे, लिनक्ससह जावा इथेरियम क्लायंट](https://kauri.io/article/276dd27f1458443295eea58403fd6965/using-pantheon-the-java-ethereum-client-with-linux) +- [जावा इंटिग्रेशन टेस्टमध्ये हायपरलेजर बेसू (पँथिऑन) नोड चालवणे](https://kauri.io/article/7dc3ecc391e54f7b8cbf4e5fa0caf780/running-a-pantheon-node-in-java-integration-tests) +- [Web3j चीट शीट](https://kauri.io/web3j-cheat-sheet-\(java-ethereum\)/5dfa1ea941ac3d0001ce1d90/c) + +EVM-आधारित ब्लॉकचेनशी संवाद साधण्यासाठी [ethers-kt](https://github.com/Kr1ptal/ethers-kt), एक असिंक, उच्च-कार्यक्षमता असलेली कोटलिन लायब्ररी, कशी वापरावी हे शिका. JVM आणि अँड्रॉइड प्लॅटफॉर्मला लक्ष्य करते. + +- [ERC20 टोकन्स हस्तांतरित करा](https://github.com/Kr1ptal/ethers-kt/blob/master/examples/src/main/kotlin/io/ethers/examples/abi/TransferERC20.kt) +- [इव्हेंट लिसनिंगसह UniswapV2 स्वॅप](https://github.com/Kr1ptal/ethers-kt/blob/master/examples/src/main/kotlin/io/ethers/examples/tokenswapwitheventlistening/TokenSwapWithEventListening.kt) +- [ETH / ERC20 बॅलन्स ट्रॅकर](https://github.com/Kr1ptal/ethers-kt/blob/master/examples/src/main/kotlin/io/ethers/examples/balancetracker/BalanceTracker.kt) + +## मध्यम स्तरावरील लेख {#intermediate-articles} + +- [IPFS सह जावा ऍप्लिकेशनमध्ये स्टोरेज व्यवस्थापित करणे](https://kauri.io/article/3e8494f4f56f48c4bb77f1f925c6d926/managing-storage-in-a-java-application-with-ipfs) +- [Web3j सह जावामध्ये ERC20 टोकन्स व्यवस्थापित करणे](https://kauri.io/article/d13e911bbf624108b1d5718175a5e0a0/manage-erc20-tokens-in-java-with-web3j) +- [Web3j ट्रान्झॅक्शन व्यवस्थापक](https://kauri.io/article/4cb780bb4d0846438d11885a25b6d7e7/web3j-transaction-managers) + +## प्रगत वापर पद्धती {#advanced-use-patterns} + +- [जावा स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट डेटा कॅशे तयार करण्यासाठी Eventeum वापरणे](https://kauri.io/article/fe81ee9612eb4e5a9ab72790ef24283d/using-eventeum-to-build-a-java-smart-contract-data-cache) + +## जावा प्रकल्प आणि साधने {#java-projects-and-tools} + +- [Web3J (इथेरियम क्लायंट्सशी संवाद साधण्यासाठी लायब्ररी)](https://github.com/web3j/web3j) +- [ethers-kt (EVM-आधारित ब्लॉकचेनसाठी असिंक, उच्च-कार्यक्षमता असलेली कोटलिन/जावा/अँड्रॉइड लायब्ररी.)](https://github.com/Kr1ptal/ethers-kt) +- [Eventeum (इव्हेंट लिसनर)](https://github.com/ConsenSys/eventeum) +- [Mahuta (IPFS डेव्ह टूल्स)](https://github.com/ConsenSys/mahuta) + +अधिक संसाधने शोधत आहात? [ethereum.org/developers.](/developers/) तपासा. + +## जावा समुदाय योगदानकर्ते {#java-community-contributors} + +- [IO Builders](https://io.builders) +- [Kauri](https://kauri.io) diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/javascript/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/javascript/index.md new file mode 100644 index 00000000000..710d85d832a --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/javascript/index.md @@ -0,0 +1,72 @@ +--- +title: "JavaScript डेव्हलपर्ससाठी Ethereum" +description: "JavaScript-आधारित प्रकल्प आणि टूलिंग वापरून Ethereum साठी कसे डेव्हलप करावे ते शिका." +lang: mr +--- + +Ethereum इकोसिस्टममधील सर्वात लोकप्रिय भाषांपैकी JavaScript ही एक आहे. खरं तर, शक्य तितके Ethereum JavaScript वर आणण्यासाठी समर्पित एक [टीम](https://github.com/ethereumjs) आहे. + +[स्टॅकच्या सर्व स्तरांवर](/developers/docs/ethereum-stack/) JavaScript (किंवा तत्सम काही) लिहिण्याच्या संधी आहेत. + +## Ethereum सह संवाद साधा {#interact-with-ethereum} + +### JavaScript API लायब्ररीज {#javascript-api-libraries} + +तुम्हाला ब्लॉकचेनची क्वेरी करण्यासाठी, व्यवहार पाठवण्यासाठी आणि बरेच काही करण्यासाठी JavaScript लिहायचे असल्यास, हे करण्याचा सर्वात सोयीस्कर मार्ग म्हणजे [JavaScript API लायब्ररी](/developers/docs/apis/javascript/) वापरणे. हे APIs डेव्हलपर्सना [Ethereum नेटवर्कमधील नोड्ससोबत](/developers/docs/nodes-and-clients/) सहजपणे संवाद साधण्याची परवानगी देतात. + +तुम्ही Ethereum वरील स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सशी संवाद साधण्यासाठी या लायब्ररींचा वापर करू शकता, त्यामुळे असे dapp तयार करणे शक्य आहे जिथे तुम्ही आधीपासून अस्तित्वात असलेल्या कॉन्ट्रॅक्ट्सशी संवाद साधण्यासाठी फक्त JavaScript वापरता. + +**पहा** + +- [Web3.js](https://web3js.readthedocs.io) +- [Ethers.js](https://ethers.org) – _यामध्ये JavaScript आणि TypeScript मधील Ethereum वॉलेट अंमलबजावणी आणि युटिलिटीजचा समावेश आहे._ +- [viem](https://viem.sh) – _Ethereum साठी एक TypeScript इंटरफेस जो Ethereum सह संवाद साधण्यासाठी लो-लेव्हल स्टेटलेस प्रिमिटीव्ह प्रदान करतो._ +- [Drift](https://ryangoree.github.io/drift/) – _बिल्ट-इन कॅशिंग, हुक्स आणि टेस्ट मॉक्स असलेली एक TypeScript मेटा-लायब्ररी जी वेब3 लायब्ररीजमध्ये सहज Ethereum डेव्हलपमेंटसाठी आहे._ + +### स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स {#smart-contracts} + +तुम्ही JavaScript डेव्हलपर असाल आणि तुम्हाला तुमचा स्वतःचा स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहायचा असेल, तर तुम्ही [Solidity](https://solidity.readthedocs.io) शी परिचित होऊ शकता. ही सर्वात लोकप्रिय स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट भाषा आहे आणि ती सिंटॅक्टिकली JavaScript सारखी आहे, ज्यामुळे ती शिकायला सोपी जाऊ शकते. + +[स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स](/developers/docs/smart-contracts/) बद्दल अधिक. + +## प्रोटोकॉल समजून घ्या {#understand-the-protocol} + +### Ethereum व्हर्च्युअल मशीन {#the-ethereum-virtual-machine} + +[Ethereum च्या व्हर्च्युअल मशीनची](/developers/docs/evm/) एक JavaScript अंमलबजावणी आहे. हे नवीनतम फोर्क नियमांना समर्थन देते. फोर्क नियम म्हणजे नियोजित अपग्रेड्सच्या परिणामी EVM मध्ये केलेले बदल. + +हे विविध JavaScript पॅकेजेसमध्ये विभागलेले आहे जे तुम्ही अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यासाठी तपासू शकता: + +- खाती +- ब्लॉक +- ब्लॉकचेन स्वतः +- व्यवहार +- आणि बरेच काही... + +यामुळे तुम्हाला "एखाद्या अकाउंटची डेटा स्ट्रक्चर काय आहे?" यासारख्या गोष्टी समजायला मदत होईल. + +तुम्हाला कोड वाचायला आवडत असेल, तर आमचे डॉक्स वाचण्याऐवजी हे JavaScript एक उत्तम पर्याय असू शकते. + +**EVM पहा** +[`@ethereumjs/evm`](https://github.com/ethereumjs/ethereumjs-monorepo/tree/master/packages/evm) + +### नोड्स आणि क्लायंट्स {#nodes-and-clients} + +एक Ethereumjs क्लायंट सक्रिय डेव्हलपमेंटमध्ये आहे जो तुम्हाला Ethereum क्लायंट कसे काम करतात हे तुम्हाला समजणाऱ्या भाषेत; JavaScript मध्ये खोलवर पाहू देतो! + +**क्लायंट पहा** +[`@ethereumjs/client`](https://github.com/ethereumjs/ethereumjs-monorepo/tree/master/packages/client) + +## इतर प्रकल्प {#other-projects} + +Ethereum JavaScript च्या जगात अजूनही बऱ्याच गोष्टी चालू आहेत, ज्यात खालील गोष्टींचा समावेश आहे: + +- वॉलेट युटिलिटीजच्या लायब्ररीज. +- Ethereum कीज उत्पन्न करण्यासाठी, आयात करण्यासाठी आणि निर्यात करण्यासाठी साधने. +- `merkle-patricia-tree` ची एक अंमलबजावणी – Ethereum यलो पेपरमध्ये वर्णन केलेली एक डेटा स्ट्रक्चर. + +[EthereumJS रेपो](https://github.com/ethereumjs) वर तुम्हाला सर्वात जास्त आवड असलेल्या गोष्टीत खोलवर जा + +## पुढील वाचन {#further-reading} + +_तुम्हाला मदत केलेल्या सामुदायिक संसाधनाबद्दल माहिती आहे का?_ हे पृष्ठ संपादित करा आणि ते जोडा!_ diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/python/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/python/index.md new file mode 100644 index 00000000000..3f677dc15bb --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/python/index.md @@ -0,0 +1,99 @@ +--- +title: "पायथॉन डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम" +description: "पायथॉन-आधारित प्रकल्प आणि टूलिंग वापरून इथेरियमसाठी कसे विकसित करायचे ते शिका" +lang: mr +incomplete: true +--- + +पायथॉन-आधारित प्रकल्प आणि टूलिंग वापरून इथेरियमसाठी कसे विकसित करायचे ते शिका + +क्रिप्टोकरन्सी आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या फायद्यांचा उपयोग करणाऱ्या विकेंद्रीकृत ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियम वापरा. हे dapps विश्वासार्ह असू शकतात, याचा अर्थ असा की एकदा ते इथेरियमवर तैनात केले की, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. नवीन प्रकारचे आर्थिक ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी ते डिजिटल मालमत्ता नियंत्रित करू शकतात. ते विकेंद्रित असू शकतात, याचा अर्थ असा की कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. + +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} + +**पायथॉनला इथेरियमसोबत एकत्रित करण्यासाठी तुमची पहिली पाऊले उचला** + +प्रथम अधिक मूलभूत प्राइमरची आवश्यकता आहे? [ethereum.org/learn](/learn/) किंवा [ethereum.org/developers](/developers/) पहा. + +- [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) +- [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) +- [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) +- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) +- [ब्लॉकचेनमधील पायथॉनची स्थिती 2023 अहवाल](https://tradingstrategy.ai/blog/the-state-of-python-in-blockchain-in-2023) + +## नवशिक्यांसाठी लेख {#beginner-articles} + +- [web3.py आढावा](https://web3py.readthedocs.io/en/latest/overview.html) +- [इथेरियम पायथॉन इकोसिस्टम टूर](https://snakecharmers.ethereum.org/python-ecosystem/) +- [इथेरियमसाठी (पायथॉन) डेव्हलपरचे मार्गदर्शक](https://snakecharmers.ethereum.org/a-developers-guide-to-ethereum-pt-1/) +- [पारितोषिक-योग्य: एक इथेरियम पायथॉन हॅकेथॉन मार्गदर्शक](https://snakecharmers.ethereum.org/prize-worthy/) +- [वायपरसह स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सची ओळख](https://kauri.io/#collections/Getting%20Started/an-introduction-to-smart-contracts-with-vyper/) +- [पायथॉन फ्लास्क वापरून इथेरियम कॉन्ट्रॅक्ट कसा विकसित करायचा?](https://medium.com/coinmonks/how-to-develop-ethereum-contract-using-python-flask-9758fe65976e) +- [Web3.py ची ओळख · पायथॉन डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम](https://www.dappuniversity.com/articles/web3-py-intro) +- [पायथॉन आणि web3.py वापरून स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट फंक्शन कसे कॉल करायचे](https://stackoverflow.com/questions/57580702/how-to-call-a-smart-contract-function-using-python-and-web3-py) + +## मध्यम स्तरावरील लेख {#intermediate-articles} + +- [web3.py चे मित्र: Ape ची ओळख](https://snakecharmers.ethereum.org/intro-to-ape/) +- [पायथॉन प्रोग्रामर्ससाठी Dapp विकास](https://levelup.gitconnected.com/dapps-development-for-python-developers-f52b32b54f28) +- [पायथॉन इथेरियम इंटरफेस तयार करणे: भाग 1](https://hackernoon.com/creating-a-python-ethereum-interface-part-1-4d2e47ea0f4d) +- [पायथॉनमधील इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स: एक सर्वसमावेशक(अंदाजे) मार्गदर्शक](https://hackernoon.com/ethereum-smart-contracts-in-python-a-comprehensive-ish-guide-771b03990988) + +## प्रगत वापर पद्धती {#advanced-use-patterns} + +- [web3.py पद्धती: रिअल-टाइम इव्हेंट सबस्क्रिप्शन्स](https://snakecharmers.ethereum.org/subscriptions/) +- [web3.py पद्धती: WebSocketProvider](https://snakecharmers.ethereum.org/websocketprovider/) +- [पायथॉन वापरून इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट संकलित करणे, तैनात करणे आणि कॉल करणे](https://yohanes.gultom.id/2018/11/28/compiling-deploying-and-calling-ethereum-smartcontract-using-python/) +- [Slither सह सॉलिडिटी स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सचे विश्लेषण करा](https://kauri.io/#collections/DevOps/analyze-solidity-smart-contracts-with-slither/#analyze-solidity-smart-contracts-with-slither) +- [ब्लॉकचेन फिनटेक ट्युटोरियल: पायथॉनसह कर्ज देणे आणि घेणे](https://blog.chain.link/blockchain-fintech-defi-tutorial-lending-borrowing-python/) + +## संग्रहित लेख + +- [पायथॉन आणि Brownie सह तुमचा स्वतःचा ERC20 टोकन तैनात करा](https://betterprogramming.pub/python-blockchain-token-deployment-tutorial-create-an-erc20-77a5fd2e1a58) +- [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स तैनात करण्यासाठी Brownie आणि पायथॉन वापरणे](https://dev.to/patrickalphac/using-brownie-for-to-deploy-smart-contracts-1kkp) +- [Brownie सह OpenSea वर NFTs तयार करणे](https://www.freecodecamp.org/news/how-to-make-an-nft-and-render-on-opensea-marketplace/) + +## पायथॉन प्रकल्प आणि साधने {#python-projects-and-tools} + +### सक्रिय: {#active} + +- [Web3.py](https://github.com/ethereum/web3.py) - _इथेरियमशी संवाद साधण्यासाठी पायथॉन लायब्ररी_ +- [Vyper](https://github.com/ethereum/vyper/) - _EVM साठी पायथॉनिक स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट भाषा_ +- [Ape](https://github.com/ApeWorX/ape) - _Pythonistas, डेटा सायंटिस्ट आणि सुरक्षा व्यावसायिकांसाठी स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट डेव्हलपमेंट टूल_ +- [py-evm](https://github.com/ethereum/py-evm) - _इथेरियम व्हर्च्युअल मशीनची अंमलबजावणी_ +- [eth-tester](https://github.com/ethereum/eth-tester) - _इथेरियम-आधारित ॲप्लिकेशन्सची चाचणी करण्यासाठीची साधने_ +- [eth-utils](https://github.com/ethereum/eth-utils/) - _इथेरियम संबंधित कोडबेससह काम करण्यासाठी युटिलिटी फंक्शन्स_ +- [py-solc-x](https://pypi.org/project/py-solc-x/) - _0.5.x समर्थनासह solc सॉलिडिटी कंपाइलरभोवती पायथॉन रॅपर_ +- [pymaker](https://github.com/makerdao/pymaker) - _मेकर कॉन्ट्रॅक्ट्ससाठी पायथॉन API_ +- [siwe](https://github.com/signinwithethereum/siwe-py) - _पायथॉनसाठी इथेरियमसह साइन इन करा (siwe)_ +- [इथेरियम इंटिग्रेशन्ससाठी Web3 DeFi](https://github.com/tradingstrategy-ai/web3-ethereum-defi) - _ERC-20, Uniswap आणि इतर लोकप्रिय प्रकल्पांसाठी तयार इंटिग्रेशन्स असलेले एक पायथॉन पॅकेज_ +- [Wake](https://getwake.io) - _कॉन्ट्रॅक्ट टेस्टिंग, फझिंग, डिप्लॉयमेंट, व्हल्नरेबिलिटी स्कॅनिंग आणि कोड नेव्हिगेशनसाठी ऑल-इन-वन पायथॉन फ्रेमवर्क (लँग्वेज सर्व्हर - [सॉलिडिटीसाठी साधने](https://marketplace.visualstudio.com/items?itemName=AckeeBlockchain.tools-for-solidity))_ + +### संग्रहित / आता देखरेख केली जात नाही: {#archived--no-longer-maintained} + +- [Trinity](https://github.com/ethereum/trinity) - _इथेरियम पायथॉन क्लायंट_ +- [Mamba](https://github.com/arjunaskykok/mamba) - _वायपर भाषेत लिहिलेले स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स लिहिण्यासाठी, संकलित करण्यासाठी आणि तैनात करण्यासाठी फ्रेमवर्क_ +- [Brownie](https://github.com/eth-brownie/brownie) - _इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स तैनात करणे, त्यांची चाचणी करणे आणि त्यांच्याशी संवाद साधण्यासाठी पायथॉन फ्रेमवर्क_ +- [pydevp2p](https://github.com/ethereum/pydevp2p) - _इथेरियम P2P स्टॅकची अंमलबजावणी_ +- [py-wasm](https://github.com/ethereum/py-wasm) - _वेब असेंब्ली इंटरप्रिटरची पायथॉन अंमलबजावणी_ + +अधिक संसाधने शोधत आहात? [ethereum.org/developers](/developers/) पहा. + +## पायथॉन टूलिंग वापरणारे प्रकल्प {#projects-using-python-tooling} + +खालील इथेरियम-आधारित प्रकल्प या पृष्ठावर नमूद केलेली साधने वापरतात. संबंधित ओपन-सोर्स रिपॉझिटरीज उदाहरण कोड आणि सर्वोत्तम पद्धतींसाठी एक चांगला संदर्भ म्हणून काम करतात. + +- [Yearn Finance](https://yearn.finance/) आणि [Yearn Vault Contracts रिपॉझिटरी](https://github.com/yearn/yearn-vaults) +- [Curve](https://www.curve.finance/) आणि [Curve स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स रिपॉझिटरी](https://github.com/curvefi/curve-contract) +- [BadgerDAO](https://badger.com/) आणि [Brownie टूलचेन वापरणारे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स](https://github.com/Badger-Finance/badger-system) +- [Sushi](https://sushi.com/) [त्यांच्या वेस्टिंग कॉन्ट्रॅक्ट्सच्या व्यवस्थापन आणि तैनातीमध्ये पायथॉन](https://github.com/sushiswap/sushi-vesting-protocols) वापरते +- [Alpha Finance](https://alphafinance.io/), जे Alpha Homora मुळे प्रसिद्ध आहे, [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सची चाचणी आणि तैनातीसाठी Brownie](https://github.com/AlphaFinanceLab/alpha-staking-contract) वापरते + +## पायथॉन समुदाय चर्चा {#python-community-contributors} + +- Web3.py आणि इतर पायथॉन फ्रेमवर्क चर्चेसाठी [इथेरियम पायथॉन कम्युनिटी डिस्कॉर्ड](https://discord.gg/9zk7snTfWe) +- वायपर स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट प्रोग्रामिंग चर्चेसाठी [वायपर डिस्कॉर्ड](https://discord.gg/SdvKC79cJk) + +## इतर एकत्रित याद्या {#other-aggregated-lists} + +वायपर विकीमध्ये [वायपरसाठी संसाधनांची एक अविश्वसनीय यादी](https://github.com/vyperlang/vyper/wiki/Vyper-tools-and-resources) आहे \ No newline at end of file diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/ruby/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/ruby/index.md new file mode 100644 index 00000000000..4ddfe1b9845 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/ruby/index.md @@ -0,0 +1,60 @@ +--- +title: "Ruby डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम" +description: "Ruby-आधारित प्रकल्प आणि टूलिंग वापरून इथेरियमसाठी कसे विकसित करायचे ते शिका." +lang: mr +incomplete: false +--- + +Ruby-आधारित प्रकल्प आणि टूलिंग वापरून इथेरियमसाठी कसे विकसित करायचे ते शिका. + +क्रिप्टोकरन्सी आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या फायद्यांचा उपयोग करणाऱ्या विकेंद्रीकृत ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियम वापरा. हे dapps विश्वासहीन असू शकतात, म्हणजेच एकदा ते इथेरियमवर तैनात झाल्यावर, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. ते नवीन प्रकारचे आर्थिक ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी डिजिटल मालमत्तांवर नियंत्रण ठेवू शकतात. ते विकेंद्रित असू शकतात, याचा अर्थ असा की कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. + +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} + +**Ruby ला इथेरियमसोबत समाकलित करण्यासाठी तुमची पहिली पावले उचला** + +प्रथम अधिक मूलभूत प्राइमरची आवश्यकता आहे? [ethereum.org/learn](/learn/) किंवा [ethereum.org/developers](/developers/) पहा. + +- [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) +- [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) +- [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) +- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) + +## नवशिक्यांसाठी लेख {#beginner-articles} + +- [अखेरीस इथेरियम खाती समजून घेणे](https://dev.to/q9/finally-understanding-ethereum-accounts-1kpe) +- [शेवटी मेटामास्कसह रेल वापरकर्त्यांना प्रमाणीकृत करणे](https://dev.to/q9/finally-authenticating-rails-users-with-metamask-3fj) +- [Ruby वापरून इथेरियम नेटवर्कशी कसे कनेक्ट करावे](https://www.quicknode.com/guides/web3-sdks/how-to-connect-to-the-ethereum-network-using-ruby) +- [Ruby मध्ये नवीन इथेरियम ॲड्रेस कसा तयार करायचा](https://www.quicknode.com/guides/web3-sdks/how-to-generate-a-new-ethereum-address-in-ruby) + +## मध्यम स्तरावरील लेख {#intermediate-articles} + +- [Ruby सह ब्लॉकचेन ॲप](https://www.nopio.com/blog/blockchain-app-ruby/) +- [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट कार्यान्वित करण्यासाठी, इथेरियमशी कनेक्ट केलेले Ruby वापरा](https://titanwolf.org/Network/Articles/Article?AID=87285822-9b25-49d5-ba2a-7ad95fff7ef9) + +## Ruby प्रकल्प आणि साधने {#ruby-projects-and-tools} + +### सक्रिय {#active} + +- [eth.rb](https://github.com/q9f/eth.rb) - _इथेरियम खाती, संदेश आणि व्यवहार हाताळण्यासाठी Ruby लायब्ररी आणि RPC-क्लायंट_ +- [keccak.rb](https://github.com/q9f/keccak.rb) - _इथेरियमद्वारे वापरलेला Keccak (SHA3) हॅश_ +- [siwe-ruby](https://github.com/signinwithethereum/siwe-ruby) - _साइन-इन विथ इथेरियमची Ruby अंमलबजावणी_ +- [siwe-rails](https://github.com/signinwithethereum/siwe-rails) - _रेल्स जेम जे SIWE लोकल साइन इन रूट्स जोडते_ +- [siwe-rails-examples](https://github.com/signinwithethereum/siwe-rails-examples) - _कस्टम कंट्रोलरसह Ruby on Rails वापरून SIWE उदाहरण_ +- [omniauth-siwe](https://github.com/signinwithethereum/omniauth-siwe) - _साइन इन विथ इथेरियम (SIWE) साठी OmniAuth स्ट्रॅटेजी_ +- [omniauth-nft](https://github.com/valthon/omniauth-nft) - _NFT मालकीद्वारे प्रमाणीकरणासाठी OmniAuth स्ट्रॅटेजी_ +- [ethereum-on-rails](https://github.com/q9f/ethereum-on-rails) - _इथेरियम ऑन रेल्स टेम्पलेट जे मेटामास्कला Ruby on Rails शी कनेक्ट करण्याची परवानगी देते_ + +### संग्रहित / आता देखरेख केली जात नाही {#archived--no-longer-maintained} + +- [web3-eth](https://github.com/spikewilliams/vtada-ethereum) - _Ruby सह इथेरियम नोडच्या RPC पद्धतींना कॉल करणे_ +- [ethereum_tree](https://github.com/longhoangwkm/ethereum_tree) - _BIP32 मानकानुसार हायरार्किकल डिटरमिनिस्टिक वॉलेटमधून ETH ॲड्रेस तयार करण्यासाठी Ruby लायब्ररी_ +- [etherlite](https://github.com/budacom/etherlite) - _Ruby on Rails साठी इथेरियम इंटिग्रेशन_ +- [ethereum.rb](https://github.com/EthWorks/ethereum.rb) - _व्यवहार पाठवण्यासाठी, कॉन्ट्रॅक्ट तयार करण्यासाठी आणि त्यांच्याशी संवाद साधण्यासाठी JSON-RPC इंटरफेस वापरणारा Ruby इथेरियम क्लायंट तसेच इथेरियम नोडसोबत काम करण्यासाठी उपयुक्त टूलकिट_ +- [omniauth-ethereum.rb](https://github.com/q9f/omniauth-ethereum.rb) - _OmniAuth साठी इथेरियम प्रोव्हायडर स्ट्रॅटेजी लागू करते_ + +अधिक संसाधने शोधत आहात? [आमचे डेव्हलपरचे होम](/developers/) पहा. + +## Ruby समुदाय योगदानकर्ते {#ruby-community-contributors} + +[इथेरियम Ruby टेलिग्राम ग्रुप](https://t.me/ruby_eth) हा वेगाने वाढणाऱ्या समुदायाचे यजमान आहे आणि वरीलपैकी कोणत्याही प्रकल्पांवर आणि संबंधित विषयांवर चर्चा करण्यासाठी एक समर्पित संसाधन आहे. diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/rust/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/rust/index.md new file mode 100644 index 00000000000..7b2cda54b42 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/rust/index.md @@ -0,0 +1,65 @@ +--- +title: "रस्ट डेव्हलपर्ससाठी इथेरियम" +description: "रस्ट-आधारित प्रकल्प आणि टूलिंग वापरून इथेरियमसाठी कसे विकसित करायचे ते शिका" +lang: mr +incomplete: true +--- + +रस्ट-आधारित प्रकल्प आणि टूलिंग वापरून इथेरियमसाठी कसे विकसित करायचे ते शिका + +क्रिप्टोकरन्सी आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या फायद्यांचा उपयोग करणाऱ्या विकेंद्रीकृत ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियम वापरा. हे dapps विश्वासार्ह असू शकतात, याचा अर्थ असा की एकदा ते इथेरियमवर तैनात केले की, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. नवीन प्रकारचे आर्थिक ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी ते डिजिटल मालमत्ता नियंत्रित करू शकतात. ते विकेंद्रित असू शकतात, याचा अर्थ असा की कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. + +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} + +**इथेरियमसह रस्टला एकत्रित करण्यासाठी तुमची पहिली पावले उचला** + +प्रथम अधिक मूलभूत प्राइमरची आवश्यकता आहे? [ethereum.org/learn](/learn/) किंवा [ethereum.org/developers](/developers/) पहा. + +- [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) +- [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) +- [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) +- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) + +## नवशिक्यांसाठी लेख {#beginner-articles} + +- [रस्ट इथेरियम क्लायंट](https://openethereum.github.io/) \* **लक्षात घ्या की ओपनइथेरियम [नापसंत केले आहे](https://medium.com/openethereum/gnosis-joins-erigon-formerly-turbo-geth-to-release-next-gen-ethereum-client-c6708dd06dd) आणि आता ते देखरेख केले जात नाही.** ते सावधगिरीने वापरा आणि शक्यतो दुसऱ्या क्लायंट अंमलबजावणीवर स्विच करा. +- [रस्ट वापरून इथेरियमला व्यवहार पाठवणे](https://kauri.io/#collections/A%20Hackathon%20Survival%20Guide/sending-ethereum-transactions-with-rust/) +- [कोवानसाठी रस्ट Wasm मध्ये कॉन्ट्रॅक्ट कसे लिहायचे यावर एक चरण-दर-चरण ट्युटोरियल](https://github.com/paritytech/pwasm-tutorial) + +## मध्यम स्तरावरील लेख {#intermediate-articles} + +## प्रगत वापर पद्धती {#advanced-use-patterns} + +- [इथेरियम-सारख्या नेटवर्कशी संवाद साधण्यासाठी pwasm_ethereum एक्सटर्न्स लायब्ररी](https://github.com/openethereum/pwasm-ethereum) + +- [जावास्क्रिप्ट आणि रस्ट वापरून एक विकेंद्रित चॅट तयार करा](https://medium.com/perlin-network/build-a-decentralized-chat-using-javascript-rust-webassembly-c775f8484b52) + +- [Vue.js आणि रस्ट वापरून एक विकेंद्रित टूडू ॲप तयार करा](https://medium.com/@jjmace01/build-a-decentralized-todo-app-using-vue-js-rust-webassembly-5381a1895beb) + +- [रस्टमध्ये एक ब्लॉकचेन तयार करा](https://blog.logrocket.com/how-to-build-a-blockchain-in-rust/) + +## रस्ट प्रकल्प आणि साधने {#rust-projects-and-tools} + +- [pwasm-ethereum](https://github.com/paritytech/pwasm-ethereum) - _इथेरियम-सारख्या नेटवर्कशी संवाद साधण्यासाठी एक्सटर्न्सचा संग्रह_ +- [Lighthouse](https://github.com/sigp/lighthouse) - _जलद इथेरियम कन्सेन्सस लेयर क्लायंट_ +- [Ethereum WebAssembly](https://ewasm.readthedocs.io/en/mkdocs/) - _WebAssembly च्या एका निश्चित उपसंचाचा वापर करून इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट एक्झिक्यूशन लेयरची प्रस्तावित पुनर्रचना_ +- [oasis_std](https://docs.rs/oasis-std/latest/oasis_std/index.html) - _OASIS API संदर्भ_ +- [Solaris](https://github.com/paritytech/sol-rs) - _मूळ Parity Client EVM वापरून सॉलिडिटी स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स युनिट टेस्ट हार्नेस._ +- [SputnikVM](https://github.com/rust-blockchain/evm) - _रस्ट इथेरियम व्हर्च्युअल मशीन अंमलबजावणी_ +- [Wavelet](https://wavelet.perlin.net/docs/smart-contracts) - _रस्टमध्ये वेव्हलेट स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट_ +- [Foundry](https://github.com/foundry-rs/foundry) - _इथेरियम ॲप्लिकेशन विकासासाठी टूलकिट_ +- [Alloy](https://alloy.rs) - _इथेरियम आणि इतर EVM-आधारित चेन्सशी संवाद साधण्यासाठी उच्च-कार्यक्षमता, चांगल्या प्रकारे चाचणी केलेल्या आणि दस्तऐवजीकरण केलेल्या लायब्ररीज._ +- [Ethers_rs](https://github.com/gakonst/ethers-rs) - _इथेरियम लायब्ररी आणि वॉलेट अंमलबजावणी_ +- [SewUp](https://github.com/second-state/SewUp) - _रस्टसह तुमचा इथेरियम वेबअसेम्बली कॉन्ट्रॅक्ट तयार करण्यात आणि सामान्य बॅकएंडमध्ये विकसित करण्याप्रमाणेच मदत करणारी एक लायब्ररी_ +- [Substreams](https://github.com/streamingfast/substreams) - _समांतर ब्लॉकचेन डेटा अनुक्रमणिका तंत्रज्ञान_ +- [Reth](https://github.com/paradigmxyz/reth) Reth (रस्ट इथेरियमचे संक्षिप्त रूप) ही एक नवीन इथेरियम फुल-नोड अंमलबजावणी आहे +- [Awesome Ethereum Rust](https://github.com/Vid201/awesome-ethereum-rust) - _इथेरियम इकोसिस्टममधील रस्टमध्ये लिहिलेल्या प्रकल्पांचा एक निवडक संग्रह_ + +अधिक संसाधने शोधत आहात? [ethereum.org/developers.](/developers/) तपासा. + +## रस्ट समुदाय योगदानकर्ते {#rust-community-contributors} + +- [इथेरियम WebAssembly](https://gitter.im/ewasm/Lobby) +- [Oasis Gitter](https://gitter.im/Oasis-official/Lobby) +- [Parity Gitter](https://gitter.im/paritytech/parity) +- [Enigma](https://discord.gg/SJK32GY) diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/index.md new file mode 100644 index 00000000000..7edd1ca3440 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/index.md @@ -0,0 +1,113 @@ +--- +title: "स्केलिंग" +description: "इथेरियम समुदायाकडून सध्या विकसित केल्या जात असलेल्या विविध स्केलिंग पर्यायांचा परिचय." +lang: mr +sidebarDepth: 3 +--- + +## स्केलिंगचा आढावा {#scaling-overview} + +इथेरियम वापरणाऱ्या लोकांची संख्या वाढल्याने, ब्लॉकचेन क्षमतेच्या काही मर्यादांवर पोहोचला आहे. यामुळे नेटवर्क वापरण्याचा खर्च वाढला आहे, ज्यामुळे "स्केलिंग सोल्यूशन्सची" गरज निर्माण झाली आहे. अनेक सोल्यूशन्सवर संशोधन, चाचणी आणि अंमलबजावणी केली जात आहे, जे समान उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी वेगवेगळे दृष्टिकोन वापरतात. + +स्केलेबिलिटीचे मुख्य उद्दिष्ट विकेंद्रीकरण किंवा सुरक्षिततेशी तडजोड न करता व्यवहाराचा वेग (जलद अंतिमता) आणि व्यवहार थ्रुपुट (प्रति सेकंद अधिक व्यवहार) वाढवणे आहे. लेयर 1 इथेरियम ब्लॉकचेनवर, जास्त मागणीमुळे व्यवहार मंद होतात आणि [गॅस किमती](/developers/docs/gas/) अव्यवहार्य होतात. वेग आणि थ्रुपुटच्या बाबतीत नेटवर्कची क्षमता वाढवणे हे इथेरियमच्या अर्थपूर्ण आणि मोठ्या प्रमाणावर अवलंब करण्यासाठी मूलभूत आहे. + +वेग आणि थ्रुपुट महत्त्वाचे असले तरी, ही उद्दिष्ट्ये साध्य करणारी स्केलिंग सोल्यूशन्स विकेंद्रित आणि सुरक्षित राहणे आवश्यक आहे. नोड ऑपरेटर्ससाठी प्रवेशाचा अडथळा कमी ठेवणे हे केंद्रीकृत आणि असुरक्षित संगणकीय शक्तीच्या प्रगतीला प्रतिबंध करण्यासाठी महत्त्वाचे आहे. + +संकल्पनात्मकदृष्ट्या, आम्ही प्रथम स्केलिंगला ऑनचेन स्केलिंग किंवा ऑफचेन स्केलिंग म्हणून वर्गीकृत करतो. + +## पूर्वतयारी {#prerequisites} + +तुम्हाला सर्व मूलभूत विषयांची चांगली समज असायला हवी. स्केलिंग सोल्यूशन्सची अंमलबजावणी करणे प्रगत आहे कारण तंत्रज्ञान कमी युद्ध-परीक्षित आहे, आणि त्यावर संशोधन आणि विकास चालू आहे. + +## ऑनचेन स्केलिंग {#onchain-scaling} + +ऑनचेन स्केलिंगसाठी इथेरियम प्रोटोकॉलमध्ये (लेयर 1 [मेननेट](/glossary/#mainnet)) बदल आवश्यक आहेत. बऱ्याच काळापासून, ब्लॉकचेनचे शार्डिंग करणे इथेरियमला ​​स्केल करेल अशी अपेक्षा होती. यामध्ये व्हॅलिडेटर्सच्या उपसंचाद्वारे सत्यापित करण्यासाठी ब्लॉकचेनला वेगळ्या तुकड्यांमध्ये (शार्ड्स) विभागणे समाविष्ट होते. तथापि, लेयर-2 रोलअप्सद्वारे स्केलिंग हे प्राथमिक स्केलिंग तंत्र म्हणून स्वीकारले गेले आहे. याला इथेरियम ब्लॉक्सना जोडलेल्या डेटाच्या एका नवीन स्वस्त स्वरूपाच्या जोडणीमुळे समर्थन मिळते, जे विशेषतः वापरकर्त्यांसाठी रोलअप स्वस्त करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे. + +### Sharding {#sharding} + +शार्डिंग ही डेटाबेस विभाजित करण्याची प्रक्रिया आहे. व्हॅलिडेटर्सचे उपसंच संपूर्ण इथेरियमचा मागोवा ठेवण्याऐवजी वैयक्तिक शार्ड्ससाठी जबाबदार असतील. शार्डिंग बऱ्याच काळापासून इथेरियम [रोडमॅप](/roadmap/) वर होते, आणि एकेकाळी द मर्जच्या आधी प्रूफ-ऑफ-स्टेकवर पाठवण्याचा हेतू होता. तथापि, [लेयर 2 रोलअप्स](#layer-2-scaling) चा जलद विकास आणि [डँकशार्डिंग](/roadmap/danksharding) चा शोध (इथेरियम ब्लॉक्समध्ये रोलअप डेटाचे ब्लॉब्स जोडणे जे व्हॅलिडेटर्सद्वारे अत्यंत कार्यक्षमतेने सत्यापित केले जाऊ शकतात) यामुळे इथेरियम समुदायाने शार्डिंगद्वारे स्केलिंग करण्याऐवजी रोलअप-केंद्रित स्केलिंगला पसंती दिली आहे. यामुळे इथेरियमचे कन्सेंसस लॉजिक सोपे ठेवण्यास देखील मदत होईल. + +## ऑफचेन स्केलिंग {#offchain-scaling} + +ऑफचेन सोल्यूशन्स लेयर 1 मेननेटपासून स्वतंत्रपणे लागू केली जातात - त्यांना विद्यमान इथेरियम प्रोटोकॉलमध्ये कोणत्याही बदलांची आवश्यकता नाही. काही सोल्यूशन्स, ज्यांना "लेयर 2" सोल्यूशन्स म्हणून ओळखले जाते, त्यांची सुरक्षा थेट लेयर 1 इथेरियम कन्सेंससपासून प्राप्त करतात, जसे की [ऑप्टिमिस्टिक रोलअप્સ](/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/), [झिरो-नॉलेज रोलअप્સ](/developers/docs/scaling/zk-rollups/) किंवा [स्टेट चॅनेल्स](/developers/docs/scaling/state-channels/). इतर सोल्यूशन्समध्ये विविध स्वरूपातील नवीन चेन्स तयार करणे समाविष्ट आहे जे मेननेटपासून स्वतंत्रपणे त्यांची सुरक्षा प्राप्त करतात, जसे की [साईडचेन्स](#sidechains), [व्हॅलिडियम्स](#validium), किंवा [प्लाझ्मा चेन्स](#plasma). हे सोल्यूशन्स मेननेटशी संवाद साधतात परंतु विविध उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी त्यांची सुरक्षा वेगळ्या प्रकारे प्राप्त करतात. + +### लेयर 2 स्केलिंग {#layer-2-scaling} + +ऑफचेन सोल्यूशन्सची ही श्रेणी मेननेट इथेरियममधून आपली सुरक्षा मिळवते. + +लेयर 2 ही तुमच्या ॲप्लिकेशनला इथेरियम मेननेट (लेयर 1) बाहेर व्यवहार हाताळून स्केल करण्यास मदत करण्यासाठी डिझाइन केलेल्या सोल्यूशन्ससाठी एक एकत्रित संज्ञा आहे, जी मेननेटच्या मजबूत विकेंद्रित सुरक्षा मॉडेलचा फायदा घेते. जेव्हा नेटवर्क व्यस्त असते तेव्हा व्यवहाराचा वेग कमी होतो, ज्यामुळे काही विशिष्ट प्रकारच्या डॅप्ससाठी वापरकर्त्याचा अनुभव खराब होतो. आणि जसे नेटवर्क व्यस्त होते, तसे व्यवहार पाठवणारे एकमेकांवर मात करण्याचे ध्येय ठेवत असल्याने गॅसच्या किमती वाढतात. यामुळे इथेरियम वापरणे खूप महाग होऊ शकते. + +बहुतेक लेयर 2 सोल्यूशन्स सर्व्हर किंवा सर्व्हरच्या क्लस्टरभोवती केंद्रित असतात, ज्यापैकी प्रत्येकाला नोड, व्हॅलिडेटर, ऑपरेटर, सिक्वेन्सर, ब्लॉक प्रोड्यूसर किंवा तत्सम संज्ञा म्हणून संबोधले जाऊ शकते. अंमलबजावणीवर अवलंबून, हे लेयर 2 नोड्स त्यांचा वापर करणारे व्यक्ती, व्यवसाय किंवा संस्था, किंवा तृतीय-पक्ष ऑपरेटर, किंवा व्यक्तींच्या मोठ्या गटाद्वारे (मेननेट प्रमाणेच) चालवले जाऊ शकतात. सर्वसाधारणपणे, व्यवहार थेट लेयर 1 (मेननेट) वर सबमिट करण्याऐवजी या लेयर 2 नोड्सवर सबमिट केले जातात. काही सोल्यूशन्ससाठी, लेयर 2 इन्स्टन्स त्यांना लेयर 1 वर अँकर करण्यापूर्वी गटांमध्ये बॅच करतो, त्यानंतर ते लेयर 1 द्वारे सुरक्षित केले जातात आणि बदलले जाऊ शकत नाहीत. हे कसे केले जाते याचे तपशील वेगवेगळ्या लेयर 2 तंत्रज्ञान आणि अंमलबजावणींमध्ये लक्षणीयरीत्या भिन्न असतात. + +एक विशिष्ट लेयर 2 इन्स्टन्स अनेक ॲप्लिकेशन्ससाठी खुला आणि शेअर केलेला असू शकतो, किंवा एका प्रोजेक्टद्वारे तैनात केला जाऊ शकतो आणि फक्त त्यांच्या ॲप्लिकेशनला सपोर्ट करण्यासाठी समर्पित असू शकतो. + +#### लेयर 2 ची गरज का आहे? {#why-is-layer-2-needed} + +- प्रति सेकंद वाढलेले व्यवहार वापरकर्त्याचा अनुभव मोठ्या प्रमाणात सुधारतात आणि मेननेट इथेरियमवरील नेटवर्कची गर्दी कमी करतात. +- व्यवहार मेननेट इथेरियमवर एकाच व्यवहारामध्ये रोल अप केले जातात, ज्यामुळे वापरकर्त्यांसाठी गॅस शुल्क कमी होते आणि इथेरियम सर्वत्र लोकांसाठी अधिक समावेशक आणि सुलभ बनते. +- स्केलेबिलिटीमधील कोणतेही अपडेट विकेंद्रीकरण किंवा सुरक्षिततेच्या खर्चावर नसावेत – लेयर 2 इथेरियमच्या वर तयार केले आहे. +- मोठ्या प्रमाणावर मालमत्तेसह काम करताना स्वतःची कार्यक्षमता आणणारे ॲप्लिकेशन-विशिष्ट लेयर 2 नेटवर्क्स आहेत. + +[लेयर 2 बद्दल अधिक](/layer-2/). + +#### रोलअप्स {#rollups} + +रोलअप्स लेयर 1 च्या बाहेर व्यवहार अंमलबजावणी करतात आणि नंतर डेटा लेयर 1 वर पोस्ट केला जातो जेथे कन्सेंसस गाठला जातो. व्यवहाराचा डेटा लेयर 1 ब्लॉक्समध्ये समाविष्ट केल्यामुळे, हे रोलअप्सला मूळ इथेरियम सुरक्षेने सुरक्षित ठेवण्याची परवानगी देते. + +वेगवेगळ्या सुरक्षा मॉडेल्ससह दोन प्रकारचे रोलअप आहेत: + +- **ऑप्टिमिस्टिक रोलअप્સ**: व्यवहार डिफॉल्टनुसार वैध आहेत असे गृहीत धरते आणि आव्हान आल्यास केवळ [**फ्रॉड प्रूफ**](/glossary/#fraud-proof) द्वारे गणना चालवते. [ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्सबद्दल अधिक](/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/). +- **झिरो-नॉलेज रोलअप्स**: ऑफचेन गणना चालवते आणि चेनला [**व्हॅलिडिटी प्रूफ**](/glossary/#validity-proof) सबमिट करते. [झिरो-नॉलेज रोलअप્સबद्दल अधिक](/developers/docs/scaling/zk-rollups/). + +#### स्टेट चॅनेल्स {#channels} + +स्टेट चॅनेल सहभागींना ऑफचेन जलद आणि मुक्तपणे व्यवहार करण्यास सक्षम करण्यासाठी मल्टीसिग कॉन्ट्रॅक्ट्सचा वापर करतात, नंतर मेननेटसह अंतिमता निश्चित करतात. यामुळे नेटवर्कमधील गर्दी, शुल्क आणि विलंब कमी होतो. सध्या चॅनेलचे दोन प्रकार आहेत: स्टेट चॅनेल आणि पेमेंट चॅनेल. + +[स्टेट चॅनेल्स](/developers/docs/scaling/state-channels/) बद्दल अधिक जाणून घ्या. + +### साईडचेन्स {#sidechains} + +साईडचेन ही एक स्वतंत्र EVM-सुसंगत ब्लॉकचेन आहे जी मेननेटच्या समांतर चालते. हे टू-वे ब्रिजेसद्वारे इथेरियमशी सुसंगत आहेत आणि कन्सेंसस आणि ब्लॉक पॅरामीटर्सच्या स्वतःच्या निवडलेल्या नियमांनुसार चालतात. + +[साईडचेन्स](/developers/docs/scaling/sidechains/) बद्दल अधिक जाणून घ्या. + +### प्लाझ्मा {#plasma} + +प्लाझ्मा चेन ही एक वेगळी ब्लॉकचेन आहे जी मुख्य इथेरियम चेनला जोडलेली आहे आणि विवादांवर निर्णय घेण्यासाठी फ्रॉड प्रूफ्सचा ([ऑप्टिमिस्टिक रोलअप્સ](/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/) प्रमाणे) वापर करते. + +[प्लाझ्मा](/developers/docs/scaling/plasma/) बद्दल अधिक जाणून घ्या. + +### व्हॅलिडियम {#validium} + +व्हॅलिडियम चेन झिरो-नॉलेज रोलअप્સसारखे व्हॅलिडिटी प्रूफ वापरते परंतु डेटा मुख्य लेयर 1 इथेरियम चेनवर संग्रहित केला जात नाही. यामुळे प्रति व्हॅलिडियम चेन प्रति सेकंद 10k व्यवहार होऊ शकतात आणि अनेक चेन्स समांतर चालवल्या जाऊ शकतात. + +[व्हॅलिडियम](/developers/docs/scaling/validium/) बद्दल अधिक जाणून घ्या. + +## इतक्या सगळ्या स्केलिंग सोल्यूशन्सची गरज का आहे? {#why-do-we-need-these} + +- अनेक सोल्यूशन्स नेटवर्कच्या कोणत्याही एका भागावरील एकूण गर्दी कमी करण्यास मदत करू शकतात आणि अयशस्वी होण्याचे एकल बिंदू देखील टाळू शकतात. +- संपूर्ण हे त्याच्या भागांच्या बेरजेपेक्षा मोठे आहे. वेगवेगळी सोल्यूशन्स अस्तित्वात असू शकतात आणि सुसंवादाने कार्य करू शकतात, ज्यामुळे भविष्यातील व्यवहार गती आणि थ्रुपुटवर घातांकीय परिणाम होऊ शकतो. +- सर्व सोल्यूशन्सना थेट इथेरियम कन्सेंसस अल्गोरिदम वापरण्याची आवश्यकता नसते, आणि पर्याय असे फायदे देऊ शकतात जे अन्यथा मिळवणे कठीण असते. + +## तुम्ही पाहून शिकणारे आहात का? {#visual-learner} + + + +_लक्षात घ्या की व्हिडिओमधील स्पष्टीकरण सर्व ऑफचेन स्केलिंग सोल्यूशन्ससाठी "लेयर 2" हा शब्द वापरते, तर आम्ही "लेयर 2" ला एक ऑफचेन सोल्यूशन म्हणून वेगळे करतो जे लेयर 1 मेननेट कन्सेंससद्वारे आपली सुरक्षा मिळवते._ + + + +## पुढील वाचन {#further-reading} + +- [एक रोलअप-केंद्रित इथेरियम रोडमॅप](https://ethereum-magicians.org/t/a-rollup-centric-ethereum-roadmap/4698) _विटालिक बुटेरिन_ +- [इथेरियमसाठी लेयर 2 स्केलिंग सोल्यूशन्सवर अद्ययावत विश्लेषण](https://www.l2beat.com/) +- [इथेरियम लेयर 2 स्केलिंग सोल्यूशन्सचे मूल्यांकन: एक तुलनात्मक फ्रेमवर्क](https://medium.com/matter-labs/evaluating-ethereum-l2-scaling-solutions-a-comparison-framework-b6b2f410f955) +- [रोलअप्ससाठी एक अपूर्ण मार्गदर्शक](https://vitalik.eth.limo/general/2021/01/05/rollup.html) +- [इथेरियम-चालित ZK-रोलअप्स: जागतिक विजेते](https://hackmd.io/@canti/rkUT0BD8K) +- [ऑप्टिमिस्टिक रोलअप્સ विरुद्ध ZK रोलअप્સ](https://limechain.tech/blog/optimistic-rollups-vs-zk-rollups/) +- [उच्च स्केलेबिलिटीसाठी रोलअप્સ + डेटा शार्ड्स हे एकमेव शाश्वत उपाय का आहेत](https://polynya.medium.com/why-rollups-data-shards-are-the-only-sustainable-solution-for-high-scalability-c9aabd6fbb48) +- [कोणत्या प्रकारचे लेयर 3 अर्थपूर्ण आहेत?](https://vitalik.eth.limo/general/2022/09/17/layer_3.html) +- [डेटा उपलब्धता किंवा: रोलअप्स कसे काळजी करणे सोडून Ethereum वर प्रेम करायला शिकले](https://web.archive.org/web/20250515194659/https://web.archive.org/web/20241108192208/https://research.2077.xyz/data-availability-or-how-rollups-learned-to-stop-worrying-and-love-ethereum) +- [इथेरियम रोलअप्ससाठी व्यावहारिक मार्गदर्शक](https://web.archive.org/web/20241108192208/https://research.2077.xyz/the-practical-guide-to-ethereum-rollups) + +_तुम्हाला मदत केलेल्या सामुदायिक संसाधनाबद्दल माहिती आहे का?_ हे पृष्ठ संपादित करा आणि ते जोडा!_ diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/index.md new file mode 100644 index 00000000000..1050de83a6b --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/index.md @@ -0,0 +1,265 @@ +--- +title: "आशावादी रोलअप्स" +description: "आशावादी रोलअप्सची ओळख—इथेरियम समुदायाद्वारे वापरले जाणारे एक स्केलिंग सोल्यूशन." +lang: mr +--- + +आशावादी रोलअप्स हे लेयर 2 (L2) प्रोटोकॉल आहेत जे इथेरियमच्या बेस लेयरचा थ्रुपुट वाढवण्यासाठी डिझाइन केलेले आहेत. ते ऑफचेन व्यवहार प्रक्रिया करून मुख्य इथेरियम चेनवरील गणना कमी करतात, ज्यामुळे प्रक्रिया गतीमध्ये लक्षणीय सुधारणा होते. [साइडचेन्स](/developers/docs/scaling/sidechains/) सारख्या इतर स्केलिंग सोल्यूशन्सच्या विपरीत, आशावादी रोलअप्स ऑनचेन व्यवहाराचे परिणाम प्रकाशित करून मेननेटमधून सुरक्षा मिळवतात, किंवा [प्लाझ्मा चेन्स](/developers/docs/scaling/plasma/), जे फ्रॉड प्रूफसह इथेरियमवर व्यवहार सत्यापित करतात, परंतु व्यवहार डेटा इतरत्र संग्रहित करतात. + +इथेरियम वापरताना गणना हा एक हळू आणि महागडा भाग असल्याने, आशावादी रोलअप्स स्केलेबिलिटीमध्ये 10-100x पर्यंत सुधारणा देऊ शकतात. आशावादी रोलअप्स `calldata` म्हणून किंवा [blobs](/roadmap/danksharding/) मध्ये इथेरियमवर व्यवहार लिहितात, ज्यामुळे वापरकर्त्यांसाठी गॅस खर्च कमी होतो. + +## पूर्वतयारी {#prerequisites} + +तुम्ही आमचे [इथेरियम स्केलिंग](/developers/docs/scaling/) आणि [लेयर 2](/layer-2/) वरील पृष्ठे वाचलेली आणि समजून घेतलेली असावीत. + +## आशावादी रोलअप म्हणजे काय? {#what-is-an-optimistic-rollup} + +आशावादी रोलअप हा इथेरियमला स्केल करण्याचा एक दृष्टीकोन आहे ज्यामध्ये गणना आणि स्टेट स्टोरेज ऑफचेन हलवणे समाविष्ट आहे. आशावादी रोलअप्स इथेरियमच्या बाहेर व्यवहार कार्यान्वित करतात, परंतु व्यवहार डेटा मेननेटवर `calldata` म्हणून किंवा [blobs](/roadmap/danksharding/) मध्ये पोस्ट करतात. + +आशावादी रोलअप ऑपरेटर इथेरियमवर सादर करण्यापूर्वी एकाधिक ऑफचेन व्यवहारांना मोठ्या बॅचमध्ये एकत्र बंडल करतात. या दृष्टिकोनामुळे प्रत्येक बॅचमधील एकाधिक व्यवहारांवर निश्चित खर्च पसरवणे शक्य होते, ज्यामुळे अंतिम वापरकर्त्यांसाठी शुल्क कमी होते. आशावादी रोलअप्स इथेरियमवर पोस्ट केलेल्या डेटाचे प्रमाण कमी करण्यासाठी कॉम्प्रेशन तंत्रांचा देखील वापर करतात. + +आशावादी रोलअप्सना "आशावादी" मानले जाते कारण ते ऑफचेन व्यवहार वैध आहेत असे गृहीत धरतात आणि ऑनचेन पोस्ट केलेल्या व्यवहार बॅचसाठी वैधतेचे पुरावे प्रकाशित करत नाहीत. हे आशावादी रोलअप्सना [झिरो-नॉलेज रोलअप्स](/developers/docs/scaling/zk-rollups) पासून वेगळे करते जे ऑफचेन व्यवहारांसाठी क्रिप्टोग्राफिक [वैधतेचे पुरावे](/glossary/#validity-proof) प्रकाशित करतात. + +त्याऐवजी आशावादी रोलअप्स अशा प्रकरणांचा शोध घेण्यासाठी फ्रॉड-प्रूफिंग योजनेवर अवलंबून असतात जिथे व्यवहारांची गणना योग्यरित्या केली जात नाही. इथेरियमवर रोलअप बॅच सबमिट केल्यानंतर, एक वेळ विंडो असते (ज्याला चॅलेंज पीरियड म्हणतात) ज्या दरम्यान कोणीही [फ्रॉड प्रूफ](/glossary/#fraud-proof) मोजून रोलअप व्यवहाराच्या परिणामांना आव्हान देऊ शकते. + +जर फ्रॉड प्रूफ यशस्वी झाला, तर रोलअप प्रोटोकॉल व्यवहार (व्यवहार) पुन्हा कार्यान्वित करतो आणि त्यानुसार रोलअपची स्टेट अपडेट करतो. यशस्वी फ्रॉड प्रूफचा दुसरा परिणाम म्हणजे चुकीच्या पद्धतीने कार्यान्वित केलेला व्यवहार ब्लॉकवर समाविष्ट करण्यासाठी जबाबदार असलेल्या सिक्वेन्सरला दंड मिळतो. + +जर चॅलेंज कालावधी संपल्यानंतर रोलअप बॅचला आव्हान दिले गेले नाही (म्हणजे, सर्व व्यवहार योग्यरित्या कार्यान्वित झाले), तर ते वैध मानले जाते आणि इथेरियमवर स्वीकारले जाते. इतर लोक एका अपुष्ट रोलअप ब्लॉकवर तयार करणे सुरू ठेवू शकतात, परंतु एका चेतावणीसह: पूर्वी प्रकाशित झालेल्या चुकीच्या पद्धतीने कार्यान्वित केलेल्या व्यवहारावर आधारित असल्यास व्यवहाराचे परिणाम उलट केले जातील. + +## आशावादी रोलअप्स इथेरियमसोबत कसे संवाद साधतात? {#optimistic-rollups-and-Ethereum} + +आशावादी रोलअप्स हे [ऑफचेन स्केलिंग सोल्यूशन्स](/developers/docs/scaling/#offchain-scaling) आहेत जे इथेरियमच्या वर चालण्यासाठी तयार केले आहेत. प्रत्येक आशावादी रोलअप इथेरियम नेटवर्कवर तैनात केलेल्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टच्या सेटद्वारे व्यवस्थापित केला जातो. आशावादी रोलअप्स मुख्य इथेरियम चेनच्या बाहेर व्यवहार प्रक्रिया करतात, परंतु ऑफचेन व्यवहार (बॅचमध्ये) ऑनचेन रोलअप कॉन्ट्रॅक्टवर पोस्ट करतात. इथेरियम ब्लॉकचेनप्रमाणेच, हे व्यवहार रेकॉर्ड अपरिवर्तनीय आहे आणि "आशावादी रोलअप चेन" तयार करते. + +आशावादी रोलअपच्या आर्किटेक्चरमध्ये खालील भाग समाविष्ट आहेत: + +**ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्ट्स**: आशावादी रोलअपचे कार्य इथेरियमवर चालणाऱ्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सद्वारे नियंत्रित केले जाते. यामध्ये रोलअप ब्लॉक्स संग्रहित करणारे, रोलअपवरील स्टेट अपडेट्सचे निरीक्षण करणारे आणि वापरकर्त्याच्या ठेवींचा मागोवा घेणारे कॉन्ट्रॅक्ट्स समाविष्ट आहेत. या अर्थाने, इथेरियम आशावादी रोलअपसाठी बेस लेयर किंवा "लेयर 1" म्हणून काम करते. + +**ऑफचेन व्हर्च्युअल मशीन (VM)**: जरी आशावादी रोलअप प्रोटोकॉल व्यवस्थापित करणारे कॉन्ट्रॅक्ट्स इथेरियमवर चालतात, तरी रोलअप प्रोटोकॉल [इथेरियम व्हर्च्युअल मशीन](/developers/docs/evm/) पेक्षा वेगळ्या दुसऱ्या व्हर्च्युअल मशीनवर गणना आणि स्टेट स्टोरेज करतो. ऑफचेन VM हे असे ठिकाण आहे जिथे ॲप्लिकेशन्स राहतात आणि स्टेट बदल कार्यान्वित केले जातात; ते आशावादी रोलअपसाठी अप्पर लेयर किंवा "लेयर 2" म्हणून काम करते. + +आशावादी रोलअप्स EVM साठी लिहिलेल्या किंवा संकलित केलेल्या प्रोग्राम्स चालवण्यासाठी डिझाइन केलेले असल्याने, ऑफचेन VM मध्ये अनेक EVM डिझाइन स्पेक्स समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, ऑनचेनवर मोजलेले फ्रॉड प्रूफ इथेरियम नेटवर्कला ऑफचेन VM मध्ये मोजलेल्या स्टेट बदलांची वैधता लागू करण्याची परवानगी देतात. + +आशावादी रोलअप्सना 'हायब्रिड स्केलिंग सोल्यूशन्स' असे म्हटले जाते कारण, जरी ते स्वतंत्र प्रोटोकॉल म्हणून अस्तित्वात असले तरी, त्यांचे सुरक्षा गुणधर्म इथेरियममधून मिळवले जातात. इतर गोष्टींबरोबरच, इथेरियम रोलअपच्या ऑफचेन गणनेची अचूकता आणि गणनेमागील डेटाची उपलब्धता याची हमी देते. हे आशावादी रोलअप्सना शुद्ध ऑफचेन स्केलिंग प्रोटोकॉलपेक्षा (उदा., [साइडचेन्स](/developers/docs/scaling/sidechains/)) अधिक सुरक्षित बनवते जे सुरक्षेसाठी इथेरियमवर अवलंबून नाहीत. + +आशावादी रोलअप्स खालील गोष्टींसाठी मुख्य इथेरियम प्रोटोकॉलवर अवलंबून असतात: + +### डेटा उपलब्धता {#data-availability} + +उल्लेख केल्याप्रमाणे, आशावादी रोलअप्स व्यवहार डेटा इथेरियमवर `calldata` किंवा [blobs](/roadmap/danksharding/) म्हणून पोस्ट करतात. रोलअप चेनची अंमलबजावणी सादर केलेल्या व्यवहारांवर आधारित असल्याने, कोणीही ही माहिती—इथेरियमच्या बेस लेयरवर आधारित—रोलअपची स्टेट कार्यान्वित करण्यासाठी आणि स्टेट संक्रमणांच्या अचूकतेची पडताळणी करण्यासाठी वापरू शकतो. + +[डेटा उपलब्धता](/developers/docs/data-availability/) महत्त्वपूर्ण आहे कारण स्टेट डेटामध्ये प्रवेशाशिवाय, आव्हानकर्ते अवैध रोलअप ऑपरेशन्सना विवादित करण्यासाठी फ्रॉड प्रूफ तयार करू शकत नाहीत. इथेरियम डेटा उपलब्धता प्रदान केल्यामुळे, रोलअप ऑपरेटर्सना दुर्भावनापूर्ण कृत्ये (उदा. अवैध ब्लॉक्स सादर करणे) करून सुटण्याचा धोका कमी होतो. + +### सेन्सॉरशिप प्रतिरोध {#censorship-resistance} + +आशावादी रोलअप्स सेन्सॉरशिप प्रतिरोधासाठी इथेरियमवर देखील अवलंबून असतात. आशावादी रोलअपमध्ये एक केंद्रीकृत संस्था (ऑपरेटर) व्यवहार प्रक्रिया करण्यासाठी आणि इथेरियमवर रोलअप ब्लॉक्स सादर करण्यासाठी जबाबदार असते. याचे काही परिणाम आहेत: + +- रोलअप ऑपरेटर्स पूर्णपणे ऑफलाइन जाऊन किंवा काही विशिष्ट व्यवहार असलेले ब्लॉक्स तयार करण्यास नकार देऊन वापरकर्त्यांना सेन्सॉर करू शकतात. + +- रोलअप ऑपरेटर्स मालकीच्या मर्केल प्रूफसाठी आवश्यक असलेला स्टेट डेटा रोखून वापरकर्त्यांना रोलअप कॉन्ट्रॅक्टमध्ये जमा केलेले फंड काढण्यापासून रोखू शकतात. स्टेट डेटा रोखल्याने रोलअपची स्टेट वापरकर्त्यांपासून लपवली जाऊ शकते आणि त्यांना रोलअपशी संवाद साधण्यापासून रोखले जाऊ शकते. + +आशावादी रोलअप्स ऑपरेटर्सना इथेरियमवर स्टेट अपडेट्सशी संबंधित डेटा प्रकाशित करण्यास भाग पाडून ही समस्या सोडवतात. ऑनचेनवर रोलअप डेटा प्रकाशित करण्याचे खालील फायदे आहेत: + +- जर एखादा आशावादी रोलअप ऑपरेटर ऑफलाइन गेला किंवा व्यवहार बॅच तयार करणे थांबवले, तर दुसरा नोड उपलब्ध डेटा वापरून रोलअपची शेवटची स्टेट पुन्हा तयार करू शकतो आणि ब्लॉक उत्पादन सुरू ठेवू शकतो. + +- वापरकर्ते निधीच्या मालकीचे पुरावे देण्यासाठी मर्केल प्रूफ तयार करण्यासाठी व्यवहार डेटा वापरू शकतात आणि रोलअपमधून त्यांची मालमत्ता काढू शकतात. + +- वापरकर्ते त्यांचे व्यवहार सिक्वेन्सरऐवजी L1 वर देखील सबमिट करू शकतात, अशा परिस्थितीत सिक्वेन्सरला वैध ब्लॉक्स तयार करणे सुरू ठेवण्यासाठी एका विशिष्ट वेळेच्या मर्यादेत व्यवहार समाविष्ट करावा लागतो. + +### सेटलमेंट {#settlement} + +आशावादी रोलअप्सच्या संदर्भात इथेरियमची दुसरी भूमिका सेटलमेंट लेयरची आहे. एक सेटलमेंट लेयर संपूर्ण ब्लॉकचेन इकोसिस्टमला अँकर करते, सुरक्षा स्थापित करते, आणि जर दुसऱ्या चेनवर (या प्रकरणात आशावादी रोलअप्स) विवाद उद्भवला ज्यासाठी लवादाची आवश्यकता आहे तर वस्तुनिष्ठ अंतिमता प्रदान करते. + +इथेरियम मेननेट आशावादी रोलअप्सना फ्रॉड प्रूफ सत्यापित करण्यासाठी आणि विवाद सोडवण्यासाठी एक केंद्र प्रदान करते. शिवाय, रोलअपवर केलेले व्यवहार केवळ _नंतर_ अंतिम होतात जेव्हा रोलअप ब्लॉक इथेरियमवर स्वीकारला जातो. एकदा रोलअप व्यवहार इथेरियमच्या बेस लेयरवर वचनबद्ध झाल्यावर, तो मागे घेतला जाऊ शकत नाही (चेन पुनर्रचनेच्या अत्यंत असंभव प्रकरणात वगळता). + +## आशावादी रोलअप्स कसे काम करतात? {#how-optimistic-rollups-work} + +### व्यवहार अंमलबजावणी आणि एकत्रीकरण {#transaction-execution-and-aggregation} + +वापरकर्ते “ऑपरेटर्स” कडे व्यवहार सादर करतात, जे आशावादी रोलअपवर व्यवहार प्रक्रिया करण्यासाठी जबाबदार नोड्स आहेत. “व्हॅलिडेटर” किंवा “ॲग्रिगेटर” म्हणूनही ओळखले जाणारे, ऑपरेटर व्यवहार एकत्र करतो, अंतर्निहित डेटा कॉम्प्रेस करतो आणि इथेरियमवर ब्लॉक प्रकाशित करतो. + +[प्रूफ-ऑफ-स्टेक सिस्टीम](/developers/docs/consensus-mechanisms/pos/) प्रमाणेच, कोणीही व्हॅलिडेटर बनू शकत असले तरी, आशावादी रोलअप व्हॅलिडेटर्सनी ब्लॉक्स तयार करण्यापूर्वी एक बॉण्ड प्रदान करणे आवश्यक आहे. जर व्हॅलिडेटरने अवैध ब्लॉक पोस्ट केला किंवा जुन्या-पण-अवैध ब्लॉकवर तयार केला (जरी त्यांचा ब्लॉक वैध असला तरी) तर हा बॉण्ड स्लॅश केला जाऊ शकतो. याप्रकारे आशावादी रोलअप्स व्हॅलिडेटर्स प्रामाणिकपणे वागतील याची खात्री करण्यासाठी क्रिप्टोकॉनॉमिक प्रोत्साहनांचा वापर करतात. + +आशावादी रोलअप चेनवरील इतर व्हॅलिडेटर्सकडून रोलअपच्या स्टेटच्या त्यांच्या प्रतीचा वापर करून सादर केलेले व्यवहार कार्यान्वित करण्याची अपेक्षा केली जाते. जर व्हॅलिडेटरची अंतिम स्टेट ऑपरेटरच्या प्रस्तावित स्टेटपेक्षा वेगळी असेल, तर ते आव्हान सुरू करू शकतात आणि फ्रॉड प्रूफ मोजू शकतात. + +काही आशावादी रोलअप्स परवानगीविरहित व्हॅलिडेटर सिस्टीम सोडून देऊ शकतात आणि चेन कार्यान्वित करण्यासाठी एकाच “सिक्वेन्सर”चा वापर करू शकतात. व्हॅलिडेटरप्रमाणे, सिक्वेन्सर व्यवहार प्रक्रिया करतो, रोलअप ब्लॉक्स तयार करतो आणि रोलअप व्यवहार L1 चेन (इथेरियम) वर सादर करतो. + +सिक्वेन्सर नियमित रोलअप ऑपरेटरपेक्षा वेगळा आहे कारण त्यांचे व्यवहारांच्या क्रमावर जास्त नियंत्रण असते. तसेच, सिक्वेन्सरला रोलअप चेनमध्ये प्राधान्याने प्रवेश असतो आणि ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टवर व्यवहार सादर करण्यासाठी अधिकृत असलेली एकमेव संस्था आहे. सिक्वेन्सर नसलेल्या नोड्स किंवा नियमित वापरकर्त्यांकडून आलेले व्यवहार एका वेगळ्या इनबॉक्समध्ये रांगेत ठेवले जातात, जोपर्यंत सिक्वेन्सर त्यांना नवीन बॅचमध्ये समाविष्ट करत नाही. + +#### इथेरियमवर रोलअप ब्लॉक्स सादर करणे {#submitting-blocks-to-ethereum} + +उल्लेख केल्याप्रमाणे, आशावादी रोलअपचा ऑपरेटर ऑफचेन व्यवहारांना बॅचमध्ये बंडल करतो आणि नोटरीकरणासाठी इथेरियमकडे पाठवतो. या प्रक्रियेत व्यवहार-संबंधित डेटा कॉम्प्रेस करणे आणि तो इथेरियमवर `calldata` म्हणून किंवा ब्लॉब्समध्ये प्रकाशित करणे समाविष्ट आहे. + +`calldata` हे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टमधील एक न बदलता येणारे, न-टिकाऊ क्षेत्र आहे जे बहुतेक [मेमरी](/developers/docs/smart-contracts/anatomy/#memory) सारखे वागते. `calldata` ब्लॉकचेनच्या [इतिहास लॉग](https://docs.soliditylang.org/en/latest/introduction-to-smart-contracts.html?highlight=memory#logs) चा भाग म्हणून ऑनचेन टिकून राहतो, तरी तो इथेरियमच्या स्टेटचा भाग म्हणून संग्रहित केला जात नाही. कारण `calldata` इथेरियमच्या स्टेटच्या कोणत्याही भागाला स्पर्श करत नाही, त्यामुळे ऑनचेन डेटा संग्रहित करण्यासाठी तो स्टेटपेक्षा स्वस्त आहे. + +`calldata` कीवर्डचा वापर सॉलिडिटीमध्ये अंमलबजावणीच्या वेळी स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट फंक्शनला वितर्क पास करण्यासाठी देखील केला जातो. `calldata` व्यवहारादरम्यान कॉल होत असलेल्या फंक्शनची ओळख पटवते आणि बाइट्सच्या अनियंत्रित क्रमाच्या स्वरूपात फंक्शनचे इनपुट धारण करते. + +आशावादी रोलअप्सच्या संदर्भात, `calldata` चा वापर कॉम्प्रेस केलेला व्यवहार डेटा ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टवर पाठवण्यासाठी केला जातो. रोलअप ऑपरेटर रोलअप कॉन्ट्रॅक्टमध्ये आवश्यक फंक्शन कॉल करून आणि कॉम्प्रेस केलेला डेटा फंक्शन वितर्क म्हणून पास करून नवीन बॅच जोडतो. `calldata` वापरल्याने वापरकर्त्यांचे शुल्क कमी होते कारण रोलअप्सना लागणारा बहुतेक खर्च ऑनचेन डेटा संग्रहित करण्यापासून येतो. + +ही संकल्पना कशी कार्य करते हे दाखवण्यासाठी रोलअप बॅच सबमिशनचे [एक उदाहरण](https://eth.blockscout.com/tx/0x9102bfce17c58b5fc1c974c24b6bb7a924fb5fbd7c4cd2f675911c27422a5591) येथे आहे. सिक्वेन्सरने `appendSequencerBatch()` पद्धत सुरू केली आणि `calldata` वापरून कॉम्प्रेस केलेला व्यवहार डेटा इनपुट म्हणून पास केला. + +काही रोलअप्स आता इथेरियमवर व्यवहारांच्या बॅच पोस्ट करण्यासाठी ब्लॉब्स वापरतात. + +ब्लॉब्स न बदलता येणारे आणि न टिकणारे आहेत (`calldata` प्रमाणेच) परंतु ~18 दिवसांनंतर इतिहासातून काढले जातात. ब्लॉब्सबद्दल अधिक माहितीसाठी, [Danksharding](/roadmap/danksharding) पहा. + +### स्टेट कमिटमेंट्स {#state-commitments} + +कोणत्याही वेळी, आशावादी रोलअपची स्टेट (खाती, शिल्लक, कॉन्ट्रॅक्ट कोड, इ.) [मर्केल ट्री](/whitepaper/#merkle-trees) म्हणून आयोजित केले जाते ज्याला "स्टेट ट्री" म्हणतात. या मर्केल ट्रीचे मूळ (स्टेट रूट), जे रोलअपच्या नवीनतम स्टेटचा संदर्भ देते, हॅश केले जाते आणि रोलअप कॉन्ट्रॅक्टमध्ये संग्रहित केले जाते. चेनवरील प्रत्येक स्टेट संक्रमण नवीन रोलअप स्टेट तयार करते, ज्यासाठी ऑपरेटर नवीन स्टेट रूट मोजून वचनबद्ध करतो. + +ऑपरेटरला बॅच पोस्ट करताना जुने स्टेट रूट्स आणि नवीन स्टेट रूट्स दोन्ही सादर करणे आवश्यक आहे. जर जुना स्टेट रूट ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टमधील विद्यमान स्टेट रूटशी जुळत असेल, तर नंतरचा स्टेट रूट टाकून दिला जातो आणि त्याच्या जागी नवीन स्टेट रूट ठेवला जातो. + +रोलअप ऑपरेटरला व्यवहार बॅचसाठी मर्केल रूट देखील वचनबद्ध करणे आवश्यक आहे. हे कोणालाही [मर्केल प्रूफ](/developers/tutorials/merkle-proofs-for-offline-data-integrity/) सादर करून बॅचमध्ये (L1 वर) व्यवहार समाविष्ट असल्याचे सिद्ध करण्यास अनुमती देते. + +स्टेट कमिटमेंट्स, विशेषतः स्टेट रूट्स, आशावादी रोलअपमध्ये स्टेट बदलांची अचूकता सिद्ध करण्यासाठी आवश्यक आहेत. रोलअप कॉन्ट्रॅक्ट ऑपरेटर्सकडून नवीन स्टेट रूट्स पोस्ट केल्यावर लगेच स्वीकारतो, परंतु नंतर अवैध स्टेट रूट्स हटवून रोलअपला त्याच्या योग्य स्टेटवर पुनर्संचयित करू शकतो. + +### फ्रॉड प्रूफिंग {#fraud-proving} + +स्पष्ट केल्याप्रमाणे, आशावादी रोलअप्स कोणालाही वैधतेचे पुरावे न देता ब्लॉक्स प्रकाशित करण्याची परवानगी देतात. तथापि, चेन सुरक्षित राहील याची खात्री करण्यासाठी, आशावादी रोलअप्स एक वेळ विंडो निर्दिष्ट करतात ज्या दरम्यान कोणीही स्टेट संक्रमणास विवादित करू शकतो. म्हणून, रोलअप ब्लॉक्सना “असर्शन्स” म्हटले जाते कारण कोणीही त्यांच्या वैधतेला विवादित करू शकतो. + +जर कोणी असर्शनला विवादित केले, तर रोलअप प्रोटोकॉल फ्रॉड प्रूफची गणना सुरू करेल. प्रत्येक प्रकारचा फ्रॉड प्रूफ परस्परसंवादी असतो—दुसऱ्या व्यक्तीला आव्हान देण्यापूर्वी कोणीतरी असर्शन पोस्ट करणे आवश्यक आहे. फरक यात आहे की फ्रॉड प्रूफ मोजण्यासाठी किती फेऱ्यांच्या परस्परसंवादाची आवश्यकता आहे. + +सिंगल-राउंड इंटरॅक्टिव्ह प्रूफिंग योजना अवैध असर्शन्स शोधण्यासाठी L1 वर विवादित व्यवहार पुन्हा चालवतात. रोलअप प्रोटोकॉल L1 (इथेरियम) वर विवादित व्यवहाराच्या पुन्हा अंमलबजावणीचे अनुकरण व्हेरिफायर कॉन्ट्रॅक्ट वापरून करतो, ज्यामध्ये मोजलेला स्टेट रूट आव्हान कोण जिंकतो हे ठरवते. जर आव्हानकर्त्याचा रोलअपच्या योग्य स्टेटबद्दलचा दावा योग्य असेल, तर ऑपरेटरला त्यांचा बॉण्ड स्लॅश करून दंडित केले जाते. + +तथापि, फ्रॉड शोधण्यासाठी L1 वर व्यवहार पुन्हा कार्यान्वित करण्यासाठी वैयक्तिक व्यवहारांसाठी स्टेट कमिटमेंट्स प्रकाशित करणे आवश्यक आहे आणि रोलअप्सनी ऑनचेनवर प्रकाशित करावयाच्या डेटाचे प्रमाण वाढवते. व्यवहार पुन्हा चालवण्यामुळे लक्षणीय गॅस खर्च देखील येतो. या कारणास्तव, आशावादी रोलअप्स मल्टी-राउंड इंटरॅक्टिव्ह प्रूफिंगवर स्विच करत आहेत, जे समान उद्दिष्ट (म्हणजे, अवैध रोलअप ऑपरेशन्स शोधणे) अधिक कार्यक्षमतेने साध्य करते. + +#### मल्टी-राउंड इंटरॅक्टिव्ह प्रूफिंग {#multi-round-interactive-proving} + +मल्टी-राउंड इंटरॅक्टिव्ह प्रूफिंगमध्ये असर्टर आणि चॅलेंजर यांच्यात एक बॅक-अँड-फोर्थ प्रोटोकॉल समाविष्ट असतो ज्यावर L1 व्हेरिफायर कॉन्ट्रॅक्टद्वारे देखरेख ठेवली जाते, जो शेवटी खोट्या पक्षाचा निर्णय घेतो. L2 नोडने असर्शनला आव्हान दिल्यानंतर, असर्टरला विवादित असर्शन दोन समान भागांमध्ये विभागणे आवश्यक आहे. या प्रकरणात प्रत्येक वैयक्तिक असर्शनमध्ये दुसऱ्या इतकेच गणनेचे टप्पे असतील. + +चॅलेंजर नंतर कोणत्या असर्शनला आव्हान द्यायचे आहे ते निवडेल. विभाजनाची प्रक्रिया (“बायसेक्शन प्रोटोकॉल” म्हणतात) तोपर्यंत सुरू राहते जोपर्यंत दोन्ही पक्ष अंमलबजावणीच्या _एकाच_ टप्प्याबद्दलच्या असर्शनवर विवाद करत नाहीत. या टप्प्यावर, L1 कॉन्ट्रॅक्ट फसवणूक करणाऱ्या पक्षाला पकडण्यासाठी निर्देशांचे (आणि त्याच्या परिणामाचे) मूल्यांकन करून विवाद सोडवेल. + +असर्शन करणाऱ्याला विवादित सिंगल-स्टेप गणनेची वैधता सत्यापित करणारा “वन-स्टेप प्रूफ” प्रदान करणे आवश्यक आहे. जर असर्शन करणारा वन-स्टेप प्रूफ प्रदान करण्यात अयशस्वी झाला, किंवा L1 व्हेरिफायरने प्रूफ अवैध मानला, तर ते आव्हान गमावतात. + +या प्रकारच्या फ्रॉड प्रूफबद्दल काही नोट्स: + +1. मल्टी-राउंड इंटरॅक्टिव्ह फ्रॉड प्रूफिंग कार्यक्षम मानले जाते कारण ते विवाद लवादामध्ये L1 चेनला करावे लागणारे काम कमी करते. संपूर्ण व्यवहार पुन्हा चालवण्याऐवजी, L1 चेनला फक्त रोलअपच्या अंमलबजावणीमधील एकच टप्पा पुन्हा कार्यान्वित करण्याची आवश्यकता असते. + +2. बायसेक्शन प्रोटोकॉल ऑनचेनवर पोस्ट केलेल्या डेटाचे प्रमाण कमी करतात (प्रत्येक व्यवहारासाठी स्टेट कमिट प्रकाशित करण्याची आवश्यकता नाही). तसेच, आशावादी रोलअप व्यवहार इथेरियमच्या गॅस मर्यादेद्वारे मर्यादित नाहीत. याउलट, व्यवहार पुन्हा कार्यान्वित करणारे आशावादी रोलअप्सना खात्री करावी लागते की L2 व्यवहाराची गॅस मर्यादा कमी आहे जेणेकरून त्याची अंमलबजावणी एकाच इथेरियम व्यवहारात अनुकरण करता येईल. + +3. दुर्भावनापूर्ण असर्टरच्या बॉण्डचा काही भाग चॅलेंजरला दिला जातो, तर दुसरा भाग बर्न केला जातो. बर्निंगमुळे व्हॅलिडेटर्समधील संगनमत टाळले जाते; जर दोन व्हॅलिडेटर्स बनावट आव्हाने सुरू करण्यासाठी संगनमत करत असतील, तरीही ते संपूर्ण स्टेकचा एक मोठा भाग गमावतील. + +4. मल्टी-राउंड इंटरॅक्टिव्ह प्रूफिंगसाठी दोन्ही पक्षांना (असर्शन करणारा आणि आव्हानकर्ता) निर्दिष्ट वेळेच्या विंडोमध्ये हालचाल करणे आवश्यक आहे. वेळेची मर्यादा संपण्यापूर्वी कारवाई करण्यात अयशस्वी झाल्यास डिफॉल्टिंग पक्ष आव्हान गमावतो. + +#### आशावादी रोलअप्ससाठी फ्रॉड प्रूफ का महत्त्वाचे आहेत {#fraud-proof-benefits} + +फ्रॉड प्रूफ महत्त्वाचे आहेत कारण ते आशावादी रोलअप्समध्ये _ट्रस्टलेस फायनॅलिटी_ सुलभ करतात. ट्रस्टलेस फायनॅलिटी हा आशावादी रोलअप्सचा एक गुण आहे जो हमी देतो की एखादा व्यवहार—जोपर्यंत तो वैध आहे—अखेरीस पुष्टी केली जाईल. + +दुर्भावनापूर्ण नोड्स खोटे आव्हान सुरू करून वैध रोलअप ब्लॉकच्या पुष्टीकरणास विलंब करण्याचा प्रयत्न करू शकतात. तथापि, फ्रॉड प्रूफ अखेरीस रोलअप ब्लॉकची वैधता सिद्ध करतील आणि त्याची पुष्टी करतील. + +हे आशावादी रोलअप्सच्या दुसऱ्या सुरक्षा गुणधर्माशी संबंधित आहे: चेनची वैधता _एका_ प्रामाणिक नोडच्या अस्तित्वावर अवलंबून आहे. प्रामाणिक नोड वैध दावे पोस्ट करून किंवा अवैध दावे विवादित करून चेन योग्यरित्या पुढे नेऊ शकतो. काहीही असले तरी, प्रामाणिक नोडशी विवाद करणारे दुर्भावनापूर्ण नोड्स फ्रॉड प्रूफिंग प्रक्रियेदरम्यान त्यांचे स्टेक गमावतील. + +### L1/L2 इंटरऑपरेबिलिटी {#l1-l2-interoperability} + +आशावादी रोलअप्स इथेरियम मेननेटसोबतच्या आंतरकार्यक्षमतेसाठी डिझाइन केलेले आहेत आणि वापरकर्त्यांना L1 आणि L2 दरम्यान संदेश आणि अनियंत्रित डेटा पास करण्याची परवानगी देतात. ते EVM शी देखील सुसंगत आहेत, त्यामुळे तुम्ही विद्यमान [dapps](/developers/docs/dapps/) आशावादी रोलअप्सवर पोर्ट करू शकता किंवा इथेरियम डेव्हलपमेंट टूल्स वापरून नवीन dapps तयार करू शकता. + +#### १. मालमत्ता हस्तांतरण {#asset-movement} + +##### रोलअपमध्ये प्रवेश करणे + +आशावादी रोलअप वापरण्यासाठी, वापरकर्ते L1 वरील रोलअपच्या [ब्रिज](/developers/docs/bridges/) कॉन्ट्रॅक्टमध्ये ETH, ERC-20 टोकन आणि इतर स्वीकारलेली मालमत्ता जमा करतात. ब्रिज कॉन्ट्रॅक्ट व्यवहार L2 वर रिले करेल, जिथे समतुल्य मालमत्ता तयार केली जाईल आणि आशावादी रोलअपवर वापरकर्त्याच्या निवडलेल्या पत्त्यावर पाठवली जाईल. + +वापरकर्त्याने तयार केलेले व्यवहार (जसे की L1 > L2 ठेव) सामान्यतः सिक्वेन्सर त्यांना रोलअप कॉन्ट्रॅक्टवर पुन्हा सादर करेपर्यंत रांगेत ठेवले जातात. तथापि, सेन्सॉरशिप प्रतिरोध टिकवून ठेवण्यासाठी, आशावादी रोलअप्स वापरकर्त्यांना व्यवहार थेट ऑनचेन रोलअप कॉन्ट्रॅक्टवर सादर करण्याची परवानगी देतात, जर तो परवानगी दिलेल्या कमाल वेळेपेक्षा जास्त विलंबित झाला असेल. + +काही आशावादी रोलअप्स सिक्वेन्सरला वापरकर्त्यांना सेन्सॉर करण्यापासून रोखण्यासाठी अधिक सरळ दृष्टिकोन स्वीकारतात. येथे, एक ब्लॉक रोलअप चेनवर प्रक्रिया केलेल्या व्यवहारांव्यतिरिक्त मागील ब्लॉकपासून L1 कॉन्ट्रॅक्टवर सादर केलेल्या सर्व व्यवहारांद्वारे (उदा., ठेवी) परिभाषित केला जातो. जर सिक्वेन्सरने L1 व्यवहाराकडे दुर्लक्ष केले, तर तो (सिद्ध करण्यायोग्य) चुकीचा स्टेट रूट प्रकाशित करेल; म्हणून, सिक्वेन्सर L1 वर पोस्ट केल्यावर वापरकर्त्याने तयार केलेले संदेश विलंबित करू शकत नाहीत. + +##### रोलअपमधून बाहेर पडणे + +आशावादी रोलअपमधून इथेरियममध्ये पैसे काढणे फ्रॉड प्रूफिंग योजनेमुळे अधिक कठीण आहे. जर एखादा वापरकर्ता L1 वर एस्क्रो केलेले फंड काढण्यासाठी L2 > L1 व्यवहार सुरू करतो, तर त्यांना आव्हान कालावधी—अंदाजे सात दिवस चालणारा—संपेपर्यंत थांबावे लागेल. तरीसुद्धा, पैसे काढण्याची प्रक्रिया स्वतःच बरीच सरळ आहे. + +L2 रोलअपवर पैसे काढण्याची विनंती सुरू झाल्यानंतर, व्यवहार पुढील बॅचमध्ये समाविष्ट केला जातो, तर रोलअपवरील वापरकर्त्याची मालमत्ता बर्न केली जाते. एकदा बॅच इथेरियमवर प्रकाशित झाल्यावर, वापरकर्ता ब्लॉकवर त्यांच्या बाहेर पडण्याच्या व्यवहाराचा समावेश सत्यापित करणारा मर्केल प्रूफ मोजू शकतो. नंतर L1 वर व्यवहार अंतिम करण्यासाठी आणि मेननेटवर फंड काढण्यासाठी विलंब कालावधीत प्रतीक्षा करावी लागते. + +इथेरियममध्ये फंड काढण्यापूर्वी एक आठवडा थांबणे टाळण्यासाठी, आशावादी रोलअप वापरकर्ते **लिक्विडिटी प्रोव्हायडर** (LP) वापरू शकतात. लिक्विडिटी प्रोव्हायडर प्रलंबित L2 काढण्याच्या मालकीची जबाबदारी घेतो आणि वापरकर्त्याला L1 वर (एका शुल्काच्या बदल्यात) पैसे देतो. + +लिक्विडिटी प्रोव्हायडर्स फंड्स जारी करण्यापूर्वी वापरकर्त्याच्या पैसे काढण्याच्या विनंतीची वैधता तपासू शकतात (चेन स्वतः कार्यान्वित करून). या प्रकारे त्यांना आश्वासन मिळते की व्यवहार अखेरीस पुष्टी केला जाईल (म्हणजे, ट्रस्टलेस फायनॅलिटी). + +#### २. EVM सुसंगतता {#evm-compatibility} + +डेव्हलपर्ससाठी, आशावादी रोलअप्सचा फायदा त्यांची सुसंगतता—किंवा, अधिक चांगले म्हणजे, [इथेरियम व्हर्च्युअल मशीन (EVM)](/developers/docs/evm/) शी समानता—आहे. EVM-सुसंगत रोलअप्स [इथेरियम यलो पेपर](https://ethereum.github.io/yellowpaper/paper.pdf) मधील वैशिष्ट्यांचे पालन करतात आणि बाइटकोड स्तरावर EVM ला समर्थन देतात. + +आशावादी रोलअप्समध्ये EVM-सुसंगततेचे खालील फायदे आहेत: + +i. डेव्हलपर्स इथेरियमवरील विद्यमान स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आशावादी रोलअप चेन्सवर कोडबेसमध्ये मोठ्या प्रमाणात बदल न करता स्थलांतरित करू शकतात. हे L2 वर इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट तैनात करताना डेव्हलपमेंट टीम्सचा वेळ वाचवू शकते. + +ii. आशावादी रोलअप्स वापरणारे डेव्हलपर्स आणि प्रोजेक्ट टीम्स इथेरियमच्या पायाभूत सुविधांचा फायदा घेऊ शकतात. यामध्ये प्रोग्रामिंग भाषा, कोड लायब्ररी, टेस्टिंग टूल्स, क्लायंट सॉफ्टवेअर, डिप्लॉयमेंट इन्फ्रास्ट्रक्चर इत्यादींचा समावेश आहे. + +विद्यमान टूलिंग वापरणे महत्त्वाचे आहे कारण ही साधने अनेक वर्षांपासून मोठ्या प्रमाणात ऑडिट, डीबग आणि सुधारित केली गेली आहेत. हे इथेरियम डेव्हलपर्सना संपूर्ण नवीन डेव्हलपमेंट स्टॅकसह कसे तयार करायचे हे शिकण्याची गरज देखील दूर करते. + +#### ३. क्रॉस-चेन कॉन्ट्रॅक्ट कॉल्स {#cross-chain-contract-calls} + +वापरकर्ते (बाह्य मालकीची खाती) रोलअप कॉन्ट्रॅक्टवर व्यवहार सबमिट करून किंवा सिक्वेन्सर किंवा व्हॅलिडेटरकडून ते करून घेऊन L2 कॉन्ट्रॅक्ट्सशी संवाद साधतात. आशावादी रोलअप्स इथेरियमवरील कॉन्ट्रॅक्ट खात्यांना संदेश रिले करण्यासाठी आणि L1 आणि L2 दरम्यान डेटा पास करण्यासाठी ब्रिजिंग कॉन्ट्रॅक्ट्स वापरून L2 कॉन्ट्रॅक्ट्सशी संवाद साधण्याची परवानगी देतात. याचा अर्थ असा की तुम्ही इथेरियम मेननेटवर L1 कॉन्ट्रॅक्ट प्रोग्राम करू शकता जो L2 आशावादी रोलअपवरील कॉन्ट्रॅक्ट्सशी संबंधित फंक्शन्सना कॉल करू शकतो. + +क्रॉस-चेन कॉन्ट्रॅक्ट कॉल्स असिंक्रोनसपणे होतात—म्हणजे कॉल प्रथम सुरू केला जातो, नंतर नंतरच्या वेळी कार्यान्वित केला जातो. हे इथेरियमवरील दोन कॉन्ट्रॅक्ट्समधील कॉल्सपेक्षा वेगळे आहे, जिथे कॉल लगेच परिणाम देतो. + +क्रॉस-चेन कॉन्ट्रॅक्ट कॉलचे एक उदाहरण म्हणजे आधी वर्णन केलेली टोकन ठेव. L1 वरील एक कॉन्ट्रॅक्ट वापरकर्त्याचे टोकन एस्क्रो करतो आणि रोलअपवर समान प्रमाणात टोकन मिंट करण्यासाठी जोडलेल्या L2 कॉन्ट्रॅक्टला संदेश पाठवतो. + +क्रॉस-चेन संदेश कॉल्समुळे कॉन्ट्रॅक्ट अंमलबजावणी होत असल्याने, पाठवणाऱ्याला सामान्यतः गणनेसाठी [गॅस खर्च](/developers/docs/gas/) भरावा लागतो. लक्ष्य चेनवर व्यवहार अयशस्वी होण्यापासून रोखण्यासाठी उच्च गॅस मर्यादा सेट करणे उचित आहे. टोकन ब्रिजिंग परिस्थिती हे एक चांगले उदाहरण आहे; जर व्यवहाराची L1 बाजू (टोकन जमा करणे) काम करते, परंतु L2 बाजू (नवीन टोकन मिंट करणे) कमी गॅसमुळे अयशस्वी होते, तर ठेव अपरिवर्तनीय बनते. + +शेवटी, आपण हे लक्षात घेतले पाहिजे की कॉन्ट्रॅक्ट्समधील L2 > L1 संदेश कॉल्सना विलंबाचा हिशोब द्यावा लागतो (L1 > L2 कॉल्स सामान्यतः काही मिनिटांनंतर कार्यान्वित केले जातात). हे असे आहे कारण आशावादी रोलअपमधून मेननेटवर पाठवलेले संदेश चॅलेंज विंडो संपेपर्यंत कार्यान्वित केले जाऊ शकत नाहीत. + +## आशावादी रोलअप शुल्क कसे कार्य करते? {#how-do-optimistic-rollup-fees-work} + +आशावादी रोलअप्स इथेरियमप्रमाणेच गॅस फी योजना वापरतात, जे दर्शवते की वापरकर्ते प्रत्येक व्यवहारासाठी किती पैसे देतात. आशावादी रोलअप्सवर आकारले जाणारे शुल्क खालील घटकांवर अवलंबून असते: + +1. **स्टेट राइट**: आशावादी रोलअप्स व्यवहार डेटा आणि ब्लॉक हेडर्स (मागील ब्लॉक हेडर हॅश, स्टेट रूट, बॅच रूट यांचा समावेश असलेले) इथेरियमवर `blob` किंवा "बायनरी लार्ज ऑब्जेक्ट" म्हणून प्रकाशित करतात. [EIP-4844](https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-4844) ने ऑनचेनवर डेटा समाविष्ट करण्यासाठी एक किफायतशीर उपाय सादर केला. `blob` हे एक नवीन व्यवहार क्षेत्र आहे जे रोलअप्सना कॉम्प्रेस केलेला स्टेट संक्रमण डेटा इथेरियम L1 वर पोस्ट करण्याची परवानगी देते. `calldata` च्या विपरीत, जे कायमस्वरूपी ऑनचेन राहते, ब्लॉब्स अल्पायुषी असतात आणि [4096 युगांनंतर](https://github.com/ethereum/consensus-specs/blob/81f3ea8322aff6b9fb15132d050f8f98b16bdba4/configs/mainnet.yaml#L147) (अंदाजे 18 दिवस) क्लायंटमधून छाटले जाऊ शकतात. कॉम्प्रेस केलेल्या व्यवहारांच्या बॅचेस पोस्ट करण्यासाठी ब्लॉब्स वापरून, आशावादी रोलअप्स L1 वर व्यवहार लिहिण्याचा खर्च लक्षणीयरीत्या कमी करू शकतात. + +2. **ब्लॉब गॅस वापरला**: ब्लॉब-वाहून नेणारे व्यवहार [EIP-1559](https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-1559) द्वारे सादर केलेल्या डायनॅमिक फी यंत्रणेसारखी यंत्रणा वापरतात. टाइप-3 व्यवहारांसाठी गॅस फी ब्लॉब्ससाठी बेस फी विचारात घेते, जी नेटवर्कद्वारे ब्लॉब-स्पेस मागणी आणि पाठवल्या जाणाऱ्या व्यवहाराच्या ब्लॉब-स्पेस वापराच्या आधारावर निर्धारित केली जाते. + +3. **L2 ऑपरेटर शुल्क**: ही रक्कम रोलअप नोड्सना व्यवहार प्रक्रिया करताना झालेल्या संगणकीय खर्चाची भरपाई म्हणून दिली जाते, जसे की इथेरियमवरील गॅस फी. रोलअप नोड्स कमी व्यवहार शुल्क आकारतात कारण L2s ची प्रक्रिया क्षमता जास्त असते आणि त्यांना नेटवर्क गर्दीचा सामना करावा लागत नाही ज्यामुळे इथेरियमवरील व्हॅलिडेटर्सना जास्त शुल्कासह व्यवहारांना प्राधान्य द्यावे लागते. + +आशावादी रोलअप्स वापरकर्त्यांसाठी शुल्क कमी करण्यासाठी अनेक यंत्रणा लागू करतात, ज्यात व्यवहार बॅचिंग करणे आणि डेटा प्रकाशन खर्च कमी करण्यासाठी `calldata` कॉम्प्रेस करणे समाविष्ट आहे. इथेरियम-आधारित आशावादी रोलअप्स वापरण्यासाठी किती खर्च येतो याच्या रिअल-टाइम विहंगावलोकनासाठी तुम्ही [L2 शुल्क ट्रॅकर](https://l2fees.info/) तपासू शकता. + +## आशावादी रोलअप्स इथेरियमला कसे स्केल करतात? {#scaling-ethereum-with-optimistic-rollups} + +स्पष्ट केल्याप्रमाणे, आशावादी रोलअप्स डेटा उपलब्धतेची हमी देण्यासाठी इथेरियमवर कॉम्प्रेस केलेला व्यवहार डेटा प्रकाशित करतात. आशावादी रोलअप्ससह इथेरियमवर थ्रुपुट स्केल करण्यासाठी ऑनचेनवर प्रकाशित डेटा कॉम्प्रेस करण्याची क्षमता महत्त्वपूर्ण आहे. + +मुख्य इथेरियम चेन ब्लॉक्स किती डेटा ठेवू शकतात यावर मर्यादा घालते, जी गॅस युनिट्समध्ये दर्शविली जाते ([सरासरी ब्लॉक आकार](/developers/docs/blocks/#block-size) 15 दशलक्ष गॅस आहे). हे प्रत्येक व्यवहार किती गॅस वापरू शकतो यावर मर्यादा घालते, तरीही याचा अर्थ असा आहे की आपण व्यवहार-संबंधित डेटा कमी करून प्रति ब्लॉक प्रक्रिया केलेल्या व्यवहारांची संख्या वाढवू शकतो— थेट स्केलेबिलिटी सुधारते. + +आशावादी रोलअप्स व्यवहार डेटा कॉम्प्रेशन साध्य करण्यासाठी आणि TPS दर सुधारण्यासाठी अनेक तंत्रांचा वापर करतात. उदाहरणार्थ, हा [लेख](https://vitalik.eth.limo/general/2021/01/05/rollup.html) मेननेटवर एक मूलभूत वापरकर्ता व्यवहार (ईथर पाठवणे) किती डेटा तयार करतो आणि रोलअपवर तोच व्यवहार किती डेटा तयार करतो याची तुलना करतो: + +| पॅरामीटर | इथेरियम (L1) | रोलअप (L2) | +| --------- | ---------------------------------------------------- | ------------------------------------ | +| नॉन्स | ~3 | 0 | +| गॅसप्राइस | ~8 | 0-0.5 | +| गॅस | 3 | 0-0.5 | +| ते | 21 | 4 | +| मूल्य | 9 | ~3 | +| सही | ~68 (2 + 33 + 33) | ~0.5 | +| कडून | 0 (सिग पासून वसूल) | 4 | +| **एकूण** | **~112 बाइट्स** | **~12 बाइट्स** | + +या आकडेवारीवर काही ढोबळ गणना केल्यास आशावादी रोलअपने मिळवलेल्या स्केलेबिलिटी सुधारणा दर्शविण्यात मदत होऊ शकते: + +1. प्रत्येक ब्लॉकसाठी लक्ष्य आकार 15 दशलक्ष गॅस आहे आणि एक बाइट डेटा सत्यापित करण्यासाठी 16 गॅस खर्च येतो. सरासरी ब्लॉक आकाराला 16 गॅसने भागल्यास (15,000,000/16) सरासरी ब्लॉकमध्ये **937,500 बाइट्स डेटा** ठेवता येतो. +2. जर मूलभूत रोलअप व्यवहार 12 बाइट्स वापरत असेल, तर सरासरी इथेरियम ब्लॉक **78,125 रोलअप व्यवहार** (937,500/12) किंवा **39 रोलअप बॅच** (जर प्रत्येक बॅचमध्ये सरासरी 2,000 व्यवहार असतील) प्रक्रिया करू शकतो. +3. जर इथेरियमवर दर 15 सेकंदांनी एक नवीन ब्लॉक तयार केला गेला, तर रोलअपची प्रक्रिया गती अंदाजे **प्रति सेकंद 5,208 व्यवहार** असेल. हे इथेरियम ब्लॉक किती मूलभूत रोलअप व्यवहार ठेवू शकतो (**78,125**) याला सरासरी ब्लॉक वेळेने (**15 सेकंद**) भागून केले जाते. + +हा एक बऱ्यापैकी आशावादी अंदाज आहे, कारण आशावादी रोलअप व्यवहार इथेरियमवर संपूर्ण ब्लॉकचा समावेश करू शकत नाहीत. तथापि, ते आशावादी रोलअप्स इथेरियम वापरकर्त्यांना किती स्केलेबिलिटी लाभ देऊ शकतात याची ढोबळ कल्पना देऊ शकते (सध्याची अंमलबजावणी 2,000 TPS पर्यंत ऑफर करते). + +इथेरियमवर [डेटा शार्डिंग](/roadmap/danksharding/) सुरू केल्याने आशावादी रोलअप्समध्ये स्केलेबिलिटी सुधारण्याची अपेक्षा आहे. रोलअप व्यवहारांना इतर नॉन-रोलअप व्यवहारांसह ब्लॉकस्पेस शेअर करावी लागत असल्याने, त्यांची प्रक्रिया क्षमता मुख्य इथेरियम चेनवरील डेटा थ्रुपुटद्वारे मर्यादित आहे. डँकशार्डिंग महागड्या, कायमस्वरूपी `CALLDATA` ऐवजी स्वस्त, तात्पुरत्या "ब्लॉब" स्टोरेजचा वापर करून प्रति ब्लॉक डेटा प्रकाशित करण्यासाठी L2 चेन्ससाठी उपलब्ध जागा वाढवेल. + +### आशावादी रोलअप्सचे फायदे आणि तोटे {#optimistic-rollups-pros-and-cons} + +| फायदे | बाधक | +| ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | +| सुरक्षितता किंवा विश्वासार्हतेशी तडजोड न करता स्केलेबिलिटीमध्ये प्रचंड सुधारणा देते. | संभाव्य फसवणुकीच्या आव्हानांमुळे व्यवहार अंतिम होण्यास विलंब. | +| व्यवहार डेटा लेयर 1 चेनवर संग्रहित केला जातो, ज्यामुळे पारदर्शकता, सुरक्षा, सेन्सॉरशिप-प्रतिरोध आणि विकेंद्रीकरण सुधारते. | केंद्रीकृत रोलअप ऑपरेटर (सिक्वेन्सर) व्यवहाराच्या क्रमावर प्रभाव टाकू शकतात. | +| फ्रॉड प्रूफिंग विश्वासार्ह अंतिमतेची हमी देते आणि प्रामाणिक अल्पसंख्याकांना चेन सुरक्षित करण्याची परवानगी देते. | जर प्रामाणिक नोड्स नसतील तर एक दुर्भावनापूर्ण ऑपरेटर अवैध ब्लॉक्स आणि स्टेट कमिटमेंट्स पोस्ट करून निधी चोरू शकतो. | +| फ्रॉड प्रूफ मोजणे नियमित L2 नोडसाठी खुले आहे, वैधता प्रूफ (ZK-रोलअप्समध्ये वापरले जाते) च्या विपरीत ज्यांना विशेष हार्डवेअरची आवश्यकता असते. | सुरक्षा मॉडेल कमीतकमी एका प्रामाणिक नोडवर अवलंबून असते जो रोलअप व्यवहार कार्यान्वित करतो आणि अवैध स्टेट संक्रमणांना आव्हान देण्यासाठी फ्रॉड प्रूफ सादर करतो. | +| रोलअप्सना "विश्वासार्ह सजीवतेचा" फायदा होतो (कोणीही व्यवहार कार्यान्वित करून आणि दावे पोस्ट करून चेन पुढे नेण्यास भाग पाडू शकतो) | वापरकर्त्यांना इथेरियमवर निधी परत काढण्यापूर्वी एक आठवड्याचा आव्हान कालावधी संपण्याची प्रतीक्षा करावी लागते. | +| आशावादी रोलअप्स चेनवरील सुरक्षा वाढवण्यासाठी चांगल्या प्रकारे डिझाइन केलेल्या क्रिप्टोकॉनॉमिक प्रोत्साहनांवर अवलंबून असतात. | रोलअप्सना सर्व व्यवहार डेटा ऑनचेनवर पोस्ट करावा लागतो, ज्यामुळे खर्च वाढू शकतो. | +| EVM आणि सॉलिडिटीसह सुसंगतता डेव्हलपर्सना इथेरियम-नेटिव्ह स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स रोलअप्सवर पोर्ट करण्याची किंवा नवीन dapps तयार करण्यासाठी विद्यमान टूलिंग वापरण्याची परवानगी देते. | | + +### आशावादी रोलअप्सचे एक दृष्य स्पष्टीकरण {#optimistic-video} + +तुम्ही पाहून शिकणारे आहात का? फायनेमॅटिक्सला आशावादी रोलअप्सचे स्पष्टीकरण देताना पहा: + + + +## आशावादी रोलअप्सवर पुढील वाचन + +- [आशावादी रोलअप्स कसे काम करतात (संपूर्ण मार्गदर्शक)](https://www.alchemy.com/overviews/optimistic-rollups) +- [ब्लॉकचेन रोलअप म्हणजे काय? एक तांत्रिक ओळख](https://www.ethereum-ecosystem.com/blog/what-is-a-blockchain-rollup-a-technical-introduction) +- [आर्बिट्रमसाठी आवश्यक मार्गदर्शक](https://www.bankless.com/the-essential-guide-to-arbitrum) +- [इथेरियम रोलअप्ससाठी व्यावहारिक मार्गदर्शक](https://web.archive.org/web/20241108192208/https://research.2077.xyz/the-practical-guide-to-ethereum-rollups) +- [इथेरियम L2s मधील फ्रॉड प्रूफची स्थिती](https://web.archive.org/web/20241124154627/https://research.2077.xyz/the-state-of-fraud-proofs-in-ethereum-l2s) +- [ऑप्टिमिझमचा रोलअप खरोखर कसा काम करतो?](https://www.paradigm.xyz/2021/01/how-does-optimism-s-rollup-really-work) +- [OVM डीप डाइव्ह](https://medium.com/ethereum-optimism/ovm-deep-dive-a300d1085f52) +- [ऑप्टिमिस्टिक व्हर्च्युअल मशीन म्हणजे काय?](https://www.alchemy.com/overviews/optimistic-virtual-machine) diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/plasma/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/plasma/index.md new file mode 100644 index 00000000000..6a16af6ebf4 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/plasma/index.md @@ -0,0 +1,176 @@ +--- +title: "प्लाझ्मा चेन्स" +description: "इथेरियम समुदायाद्वारे सध्या वापरले जाणारे स्केलिंग सोल्यूशन म्हणून प्लाझ्मा चेन्सची ओळख." +lang: mr +incomplete: true +sidebarDepth: 3 +--- + +प्लाझ्मा चेन ही इथेरियम मेननेटशी जोडलेली एक वेगळी ब्लॉकचेन आहे, परंतु ती ब्लॉक व्हॅलिडेशनसाठी स्वतःच्या यंत्रणेसह ऑफचेन व्यवहार कार्यान्वित करते. प्लाझ्मा चेन्सना कधीकधी "चाइल्ड" चेन्स म्हटले जाते, जे मूलत: इथेरियम मेननेटच्या लहान प्रती आहेत. प्लाझ्मा चेन्स विवादांचे निराकरण करण्यासाठी [फ्रॉड प्रूफ](/glossary/#fraud-proof) (जसे की [ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स](/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/)) वापरतात. + +मर्कल ट्रीज या चेन्सचा एक अंतहीन स्टॅक तयार करण्यास सक्षम करतात जे मूळ चेन्सवरून (इथेरियम मेननेटसह) बँडविड्थ ऑफलोड करण्यासाठी काम करू शकतात. तथापि, या चेन्स इथेरियमकडून (फ्रॉड प्रूफद्वारे) काही प्रमाणात सुरक्षा मिळवत असल्या तरी, त्यांच्या सुरक्षा आणि कार्यक्षमतेवर अनेक डिझाइन मर्यादांचा परिणाम होतो. + +## पूर्वतयारी {#prerequisites} + +तुम्हाला सर्व मूलभूत विषयांची चांगली समज आणि [इथेरियम स्केलिंग](/developers/docs/scaling/) ची उच्च-स्तरीय समज असणे आवश्यक आहे. + +## प्लाझ्मा म्हणजे काय? + +प्लाझ्मा हे इथेरियमसारख्या सार्वजनिक ब्लॉकचेनमध्ये स्केलेबिलिटी सुधारण्यासाठी एक फ्रेमवर्क आहे. मूळ [प्लाझ्मा व्हाइटपेपर](http://plasma.io/plasma.pdf) मध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे, प्लाझ्मा चेन्स दुसर्‍या ब्लॉकचेनवर (ज्याला "रूट चेन" म्हणतात) तयार केल्या जातात. प्रत्येक "चाइल्ड चेन" रूट चेनपासून विस्तारते आणि सामान्यतः मूळ चेनवर तैनात केलेल्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टद्वारे व्यवस्थापित केली जाते. + +प्लाझ्मा कॉन्ट्रॅक्ट, इतर गोष्टींबरोबरच, वापरकर्त्यांना इथेरियम मेननेट आणि प्लाझ्मा चेन दरम्यान मालमत्ता हलविण्यास अनुमती देणारा [ब्रिज](/developers/docs/bridges/) म्हणून कार्य करतो. जरी हे त्यांना [साइडचेन्स](/developers/docs/scaling/sidechains/) सारखे बनवते, तरी प्लाझ्मा चेन्सना काही प्रमाणात इथेरियम मेननेटच्या सुरक्षेचा फायदा होतो. हे साइडचेन्सच्या विपरीत आहे जे केवळ त्यांच्या सुरक्षेसाठी जबाबदार असतात. + +## प्लाझ्मा कसे कार्य करते? + +प्लाझ्मा फ्रेमवर्कचे मूलभूत घटक आहेत: + +### ऑफचेन कम्प्युटेशन {#offchain-computation} + +इथेरियमचा सध्याचा प्रोसेसिंग वेग प्रति सेकंद ~ 15-20 व्यवहारांपर्यंत मर्यादित आहे, ज्यामुळे अधिक वापरकर्त्यांना हाताळण्यासाठी स्केलिंगची अल्प-मुदतीची शक्यता कमी होते. ही समस्या मुख्यत्वे अस्तित्वात आहे कारण इथेरियमच्या [कन्सेन्सस मेकॅनिझम](/developers/docs/consensus-mechanisms/) ला ब्लॉकचेनच्या स्थितीत प्रत्येक अपडेट सत्यापित करण्यासाठी अनेक पीअर-टू-पीअर नोड्सची आवश्यकता असते. + +इथेरियमचा कन्सेन्सस मेकॅनिझम सुरक्षेसाठी आवश्यक असला तरी, तो प्रत्येक वापराच्या बाबतीत लागू होऊ शकत नाही. उदाहरणार्थ, अॅलिसला बॉबला एका कप कॉफीसाठी केलेल्या दैनंदिन पेमेंटची संपूर्ण इथेरियम नेटवर्कद्वारे पडताळणी करण्याची आवश्यकता नाही, कारण दोन्ही पक्षांमध्ये काही विश्वास असतो. + +प्लाझ्मा असे गृहीत धरते की इथेरियम मेननेटला सर्व व्यवहार सत्यापित करण्याची आवश्यकता नाही. त्याऐवजी, आम्ही मेननेटच्या बाहेर व्यवहार प्रक्रिया करू शकतो, ज्यामुळे नोड्सना प्रत्येक व्यवहार प्रमाणित करण्यापासून मुक्तता मिळते. + +ऑफचेन कम्प्युटेशन आवश्यक आहे कारण प्लाझ्मा चेन्स वेग आणि खर्चासाठी ऑप्टिमाइझ करू शकतात. उदाहरणार्थ, प्लाझ्मा चेन व्यवहारांची क्रमवारी आणि अंमलबजावणी व्यवस्थापित करण्यासाठी एकाच "ऑपरेटर" चा वापर करू शकते - आणि बहुतेकदा करते. फक्त एकच संस्था व्यवहार सत्यापित करत असल्याने, प्लाझ्मा चेनवरील प्रक्रिया वेळ इथेरियम मेननेटपेक्षा वेगवान असतो. + +### स्टेट कमिटमेंट्स {#state-commitments} + +प्लाझ्मा ऑफचेन व्यवहार कार्यान्वित करत असताना, ते मुख्य इथेरियम एक्झिक्यूशन लेयरवर सेटल केले जातात—अन्यथा, प्लाझ्मा चेन्स इथेरियमच्या सुरक्षा हमींचा लाभ घेऊ शकत नाहीत. परंतु प्लाझ्मा चेनची स्थिती न जाणता ऑफचेन व्यवहार अंतिम केल्याने सुरक्षा मॉडेल मोडले जाईल आणि अवैध व्यवहारांचा प्रसार होईल. यामुळेच ऑपरेटर, प्लाझ्मा चेनवर ब्लॉक्स तयार करण्यासाठी जबाबदार असलेली संस्था, वेळोवेळी इथेरियमवर "स्टेट कमिटमेंट्स" प्रकाशित करणे आवश्यक आहे. + +[कमिटमेंट स्कीम](https://en.wikipedia.org/wiki/Commitment_scheme) हे एक क्रिप्टोग्राफिक तंत्र आहे जे एखाद्या मूल्यासाठी किंवा विधानासाठी वचनबद्ध होण्यासाठी वापरले जाते, ते दुसऱ्या पक्षाला उघड न करता. कमिटमेंट्स या अर्थाने "बंधनकारक" आहेत की एकदा तुम्ही त्यासाठी वचनबद्ध झाल्यावर तुम्ही ते मूल्य किंवा विधान बदलू शकत नाही. प्लाझ्मा मधील स्टेट कमिटमेंट्स "मर्कल रूट्स" ([मर्कल ट्री](/whitepaper/#merkle-trees) पासून घेतलेले) चे स्वरूप घेतात, जे ऑपरेटर इथेरियम चेनवरील प्लाझ्मा कॉन्ट्रॅक्टला ठराविक अंतराने पाठवतो. + +मर्कल रूट्स हे क्रिप्टोग्राफिक प्रिमिटिव्ह आहेत जे मोठ्या प्रमाणात माहिती संकुचित करण्यास सक्षम करतात. एक मर्कल रूट (या प्रकरणात "ब्लॉक रूट" असेही म्हटले जाते) एका ब्लॉकमधील सर्व व्यवहारांचे प्रतिनिधित्व करू शकते. मर्कल रूट्समुळे डेटाचा एक लहान तुकडा मोठ्या डेटासेटचा भाग आहे हे सत्यापित करणे सोपे होते. उदाहरणार्थ, एखादा वापरकर्ता विशिष्ट ब्लॉकमध्ये व्यवहाराचा समावेश सिद्ध करण्यासाठी [मर्कल प्रूफ](/developers/tutorials/merkle-proofs-for-offline-data-integrity/#main-content) तयार करू शकतो. + +ऑफचेनच्या स्थितीबद्दल इथेरियमला माहिती देण्यासाठी मर्कल रूट्स महत्त्वाचे आहेत. तुम्ही मर्कल रूट्सला "सेव्ह पॉइंट्स" म्हणून विचार करू शकता: ऑपरेटर म्हणत आहे, "ही प्लाझ्मा चेनची x वेळेतील स्थिती आहे, आणि हा पुरावा म्हणून मर्कल रूट आहे." ऑपरेटर मर्कल रूटसह प्लाझ्मा चेनच्या _सध्याच्या स्थितीसाठी_ वचनबद्ध आहे, म्हणूनच याला "स्टेट कमिटमेंट" म्हटले जाते. + +### एंट्रीज आणि एग्झिट्स {#entries-and-exits} + +इथेरियम वापरकर्त्यांना प्लाझ्माचा फायदा घेण्यासाठी, मेननेट आणि प्लाझ्मा चेन्समध्ये निधी हलविण्यासाठी एक यंत्रणा असणे आवश्यक आहे. आम्ही प्लाझ्मा चेनवरील पत्त्यावर अनियंत्रितपणे ईथर पाठवू शकत नाही - या चेन्स विसंगत आहेत, त्यामुळे व्यवहार अयशस्वी होईल किंवा निधी गमावला जाईल. + +प्लाझ्मा वापरकर्त्यांच्या एंट्रीज आणि एग्झिट्सवर प्रक्रिया करण्यासाठी इथेरियमवर चालणाऱ्या मास्टर कॉन्ट्रॅक्टचा वापर करते. हा मास्टर कॉन्ट्रॅक्ट स्टेट कमिटमेंट्सचा (पूर्वी स्पष्ट केल्याप्रमाणे) मागोवा घेण्यासाठी आणि फ्रॉड प्रूफद्वारे (यावर नंतर अधिक) अप्रामाणिक वर्तनाला शिक्षा देण्यासाठी देखील जबाबदार आहे. + +#### प्लाझ्मा चेनमध्ये प्रवेश करणे {#entering-the-plasma-chain} + +प्लाझ्मा चेनमध्ये प्रवेश करण्यासाठी, अॅलिसला (वापरकर्त्याला) प्लाझ्मा कॉन्ट्रॅक्टमध्ये ETH किंवा कोणताही ERC-20 टोकन जमा करावा लागेल. प्लाझ्मा ऑपरेटर, जो कॉन्ट्रॅक्ट डिपॉझिट्सवर लक्ष ठेवतो, अॅलिसच्या सुरुवातीच्या डिपॉझिटच्या समान रक्कम पुन्हा तयार करतो आणि ती प्लाझ्मा चेनवरील तिच्या पत्त्यावर जारी करतो. अॅलिसला चाइल्ड चेनवर निधी मिळाल्याची साक्ष देणे आवश्यक आहे आणि त्यानंतर ती हे निधी व्यवहारांसाठी वापरू शकते. + +#### प्लाझ्मा चेनमधून बाहेर पडणे {#exiting-the-plasma-chain} + +प्लाझ्मा चेनमधून बाहेर पडणे हे त्यात प्रवेश करण्यापेक्षा अनेक कारणांमुळे अधिक गुंतागुंतीचे आहे. सर्वात मोठे कारण म्हणजे, इथेरियमकडे प्लाझ्मा चेनच्या स्थितीबद्दल माहिती असली तरी, ती माहिती खरी आहे की नाही हे सत्यापित करू शकत नाही. एक दुर्भावनापूर्ण वापरकर्ता चुकीचा दावा करू शकतो ("माझ्याकडे 1000 ETH आहेत") आणि दाव्याला पाठिंबा देण्यासाठी बनावट पुरावे देऊन सुटू शकतो. + +दुर्भावनापूर्ण विथड्रॉअल्स रोखण्यासाठी, "चॅलेंज पीरियड" सादर केला जातो. चॅलेंज पीरियड दरम्यान (साधारणपणे एक आठवडा), कोणीही फ्रॉड-प्रूफ वापरून विथड्रॉअल विनंतीला आव्हान देऊ शकते. जर आव्हान यशस्वी झाले, तर विथड्रॉअल विनंती नाकारली जाते. + +तथापि, सहसा असे घडते की वापरकर्ते प्रामाणिक असतात आणि त्यांच्या मालकीच्या निधीबद्दल योग्य दावे करतात. या परिस्थितीत, अॅलिस रूट चेन (इथेरियम) वर प्लाझ्मा कॉन्ट्रॅक्टमध्ये एक व्यवहार सबमिट करून विथड्रॉअल विनंती सुरू करेल. + +तिला एक मर्कल प्रूफ देखील द्यावा लागेल जो प्लाझ्मा चेनवर तिचा निधी तयार करणारा व्यवहार एका ब्लॉकमध्ये समाविष्ट होता हे सत्यापित करेल. [अनस्पेंट ट्रान्झॅक्शन आउटपुट (UTXO)](https://en.wikipedia.org/wiki/Unspent_transaction_output) मॉडेल वापरणाऱ्या [प्लाझ्मा MVP](https://www.learnplasma.org/en/learn/mvp.html) सारख्या प्लाझ्माच्या पुनरावृत्तीसाठी हे आवश्यक आहे. + +[प्लाझ्मा कॅश](https://www.learnplasma.org/en/learn/cash.html) सारखे इतर, निधीला UTXOs ऐवजी [नॉन-फंजिबल टोकन्स](/developers/docs/standards/tokens/erc-721/) म्हणून दर्शवतात. या प्रकरणात, पैसे काढण्यासाठी, प्लाझ्मा चेनवरील टोकनच्या मालकीचा पुरावा आवश्यक आहे. हे टोकन समाविष्ट असलेले नवीनतम दोन व्यवहार सबमिट करून आणि त्या व्यवहारांचा एका ब्लॉकमध्ये समावेश सत्यापित करणारा मर्कल प्रूफ देऊन केले जाते. + +वापरकर्त्याला प्रामाणिक वर्तनाची हमी म्हणून पैसे काढण्याच्या विनंतीमध्ये बॉन्ड देखील जोडावा लागतो. जर एखाद्या चॅलेंजरने अॅलिसची पैसे काढण्याची विनंती अवैध असल्याचे सिद्ध केले, तर तिचा बॉन्ड स्लॅश केला जातो आणि त्याचा काही भाग चॅलेंजरला बक्षीस म्हणून जातो. + +जर चॅलेंज पीरियड कोणीही फ्रॉड-प्रूफ न देता संपला, तर अॅलिसची पैसे काढण्याची विनंती वैध मानली जाते, ज्यामुळे तिला इथेरियमवरील प्लाझ्मा कॉन्ट्रॅक्टमधून डिपॉझिट परत मिळवता येते. + +### विवाद लवाद {#dispute-arbitration} + +कोणत्याही ब्लॉकचेनप्रमाणे, प्लाझ्मा चेनला सहभागींनी दुर्भावनापूर्णपणे वागल्यास (उदा. निधी दुप्पट खर्च करणे) व्यवहारांची अखंडता लागू करण्यासाठी एका यंत्रणेची आवश्यकता असते. यासाठी, प्लाझ्मा चेन्स स्टेट ट्रान्झिशन्सच्या वैधतेबद्दलच्या विवादांचे निराकरण करण्यासाठी आणि वाईट वर्तनाला दंड देण्यासाठी फ्रॉड प्रूफ वापरतात. फ्रॉड प्रूफ्सचा वापर एक यंत्रणा म्हणून केला जातो ज्याद्वारे प्लाझ्मा चाइल्ड चेन आपल्या मूळ चेनकडे किंवा रूट चेनकडे तक्रार दाखल करते. + +फ्रॉड-प्रूफ म्हणजे विशिष्ट स्टेट ट्रान्झिशन अवैध असल्याचा दावा. एक उदाहरण म्हणजे जर एखादा वापरकर्ता (अॅलिस) समान निधी दोनदा खर्च करण्याचा प्रयत्न करतो. कदाचित तिने बॉबसोबतच्या व्यवहारात UTXO खर्च केला असेल आणि तोच UTXO (जो आता बॉबचा आहे) दुसऱ्या व्यवहारात खर्च करू इच्छित असेल. + +पैसे काढणे टाळण्यासाठी, बॉब अॅलिसने मागील व्यवहारात उक्त UTXO खर्च केल्याचा पुरावा आणि व्यवहाराचा एका ब्लॉकमध्ये समावेश असल्याचा मर्कल प्रूफ देऊन एक फ्रॉड-प्रूफ तयार करेल. तीच प्रक्रिया प्लाझ्मा कॅशमध्ये कार्य करते—बॉबला अॅलिसने पूर्वी ती टोकन्स हस्तांतरित केल्याचा पुरावा द्यावा लागेल जे ती काढण्याचा प्रयत्न करत आहे. + +जर बॉबचे आव्हान यशस्वी झाले, तर अॅलिसची पैसे काढण्याची विनंती रद्द केली जाते. तथापि, हा दृष्टिकोन बॉबच्या पैसे काढण्याच्या विनंत्यांसाठी चेनवर लक्ष ठेवण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून आहे. जर बॉब ऑफलाइन असेल, तर चॅलेंज पीरियड संपल्यानंतर अॅलिस दुर्भावनापूर्ण पैसे काढण्याची प्रक्रिया करू शकते. + +## प्लाझ्मा मधील मास एग्झिट समस्या {#the-mass-exit-problem-in-plasma} + +जेव्हा मोठ्या संख्येने वापरकर्ते एकाच वेळी प्लाझ्मा चेनमधून पैसे काढण्याचा प्रयत्न करतात तेव्हा मास एग्झिट समस्या उद्भवते. ही समस्या का अस्तित्वात आहे याचा संबंध प्लाझ्माच्या सर्वात मोठ्या समस्यांपैकी एकाशी आहे: **डेटा अनुपलब्धता**. + +डेटा उपलब्धता म्हणजे प्रस्तावित ब्लॉकची माहिती प्रत्यक्षात ब्लॉकचेन नेटवर्कवर प्रकाशित झाली होती हे सत्यापित करण्याची क्षमता. जर उत्पादकाने ब्लॉक स्वतः प्रकाशित केला परंतु ब्लॉक तयार करण्यासाठी वापरलेला डेटा रोखून ठेवला तर ब्लॉक "अनुपलब्ध" असतो. + +जर नोड्सना ब्लॉक डाउनलोड करायचा असेल आणि व्यवहारांची वैधता सत्यापित करायची असेल तर ब्लॉक्स उपलब्ध असणे आवश्यक आहे. ब्लॉकचेन्स ब्लॉक उत्पादकांना सर्व व्यवहार डेटा ऑनचेन पोस्ट करण्यास भाग पाडून डेटा उपलब्धता सुनिश्चित करतात. + +डेटा उपलब्धता इथेरियमच्या बेस लेयरवर तयार होणाऱ्या ऑफचेन स्केलिंग प्रोटोकॉल सुरक्षित करण्यात देखील मदत करते. या चेन्सवरील ऑपरेटर्सना इथेरियमवर व्यवहार डेटा प्रकाशित करण्यास भाग पाडून, कोणीही चेनच्या योग्य स्थितीचा संदर्भ देणारे फ्रॉड प्रूफ तयार करून अवैध ब्लॉक्सना आव्हान देऊ शकतो. + +प्लाझ्मा चेन्स प्रामुख्याने ऑपरेटरकडे व्यवहार डेटा संग्रहित करतात आणि **मेननेटवर कोणताही डेटा प्रकाशित करत नाहीत** (उदा. वेळोवेळी स्टेट कमिटमेंट्स वगळता). याचा अर्थ असा की वापरकर्त्यांना अवैध व्यवहारांना आव्हान देणारे फ्रॉड प्रूफ तयार करण्याची आवश्यकता असल्यास ब्लॉक डेटा प्रदान करण्यासाठी ऑपरेटरवर अवलंबून रहावे लागेल. जर ही प्रणाली कार्य करत असेल, तर वापरकर्ते निधी सुरक्षित करण्यासाठी नेहमी फ्रॉड प्रूफ वापरू शकतात. + +समस्या तेव्हा सुरू होते जेव्हा फक्त कोणताही वापरकर्ता नव्हे, तर ऑपरेटर दुर्भावनापूर्णपणे वागतो. कारण ऑपरेटर ब्लॉकचेनच्या एकमेव नियंत्रणात असतो, त्यामुळे त्यांना मोठ्या प्रमाणावर अवैध स्टेट ट्रान्झिशन पुढे नेण्यासाठी अधिक प्रोत्साहन मिळते, जसे की प्लाझ्मा चेनवरील वापरकर्त्यांचे निधी चोरणे. + +या प्रकरणात, क्लासिक फ्रॉड-प्रूफ प्रणाली कार्य करत नाही. ऑपरेटर सहजपणे अॅलिस आणि बॉबचे निधी त्यांच्या वॉलेटमध्ये हस्तांतरित करणारा अवैध व्यवहार करू शकतो आणि फ्रॉड-प्रूफ तयार करण्यासाठी आवश्यक डेटा लपवू शकतो. हे शक्य आहे कारण ऑपरेटरला वापरकर्त्यांसाठी किंवा मेननेटसाठी डेटा उपलब्ध करून देण्याची आवश्यकता नाही. + +म्हणून, सर्वात आशावादी उपाय म्हणजे प्लाझ्मा चेनमधून वापरकर्त्यांचा "मास एग्झिट" करण्याचा प्रयत्न करणे. मास एग्झिटमुळे दुर्भावनापूर्ण ऑपरेटरची निधी चोरण्याची योजना मंदावते आणि वापरकर्त्यांसाठी काही प्रमाणात संरक्षण मिळते. प्रत्येक UTXO (किंवा टोकन) केव्हा तयार केले गेले यावर आधारित पैसे काढण्याच्या विनंत्यांची क्रमवारी लावली जाते, ज्यामुळे दुर्भावनापूर्ण ऑपरेटर्सना प्रामाणिक वापरकर्त्यांना फ्रंट-रन करण्यापासून प्रतिबंधित केले जाते. + +तरीही, आम्हाला मास एग्झिट दरम्यान पैसे काढण्याच्या विनंत्यांची वैधता सत्यापित करण्याचा एक मार्ग हवा आहे—अवैध एग्झिटवर प्रक्रिया करून संधीसाधू व्यक्तींना गोंधळाचा फायदा घेण्यापासून रोखण्यासाठी. उपाय सोपा आहे: वापरकर्त्यांना त्यांचे पैसे काढण्यासाठी चेनची शेवटची **वैध स्थिती** पोस्ट करणे आवश्यक आहे. + +परंतु या दृष्टिकोनात अजूनही समस्या आहेत. उदाहरणार्थ, जर प्लाझ्मा चेनवरील सर्व वापरकर्त्यांना बाहेर पडण्याची आवश्यकता असेल (जे दुर्भावनापूर्ण ऑपरेटरच्या बाबतीत शक्य आहे), तर प्लाझ्मा चेनची संपूर्ण वैध स्थिती एकाच वेळी इथेरियमच्या बेस लेयरवर डंप करणे आवश्यक आहे. प्लाझ्मा चेन्सच्या अनियंत्रित आकारामुळे (उच्च थ्रूपुट = अधिक डेटा) आणि इथेरियमच्या प्रक्रिया गतीवरील मर्यादांमुळे, हा एक आदर्श उपाय नाही. + +जरी एग्झिट गेम्स सिद्धांतानुसार चांगले वाटत असले तरी, वास्तविक जीवनातील मास एग्झिटमुळे इथेरियमवरच नेटवर्क-व्यापी गर्दी होण्याची शक्यता आहे. इथेरियमच्या कार्यक्षमतेला हानी पोहोचवण्याव्यतिरिक्त, एक अयोग्यरित्या समन्वयित मास एग्झिट म्हणजे ऑपरेटर प्लाझ्मा चेनवरील प्रत्येक खाते रिकामे करण्यापूर्वी वापरकर्ते निधी काढू शकणार नाहीत. + +## प्लाझ्माचे फायदे आणि तोटे {#pros-and-cons-of-plasma} + +| फायदे | बाधक | +| -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ | +| उच्च थ्रूपुट आणि प्रति व्यवहार कमी खर्च देते. | सामान्य कम्प्युटेशनला सपोर्ट करत नाही (स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स चालवू शकत नाही). प्रीडिकेट लॉजिकद्वारे फक्त मूलभूत टोकन ट्रान्सफर, स्वॅप्स आणि काही इतर व्यवहार प्रकार समर्थित आहेत. | +| अनियंत्रित वापरकर्त्यांमधील व्यवहारांसाठी चांगले (जर दोन्ही प्लाझ्मा चेनवर स्थापित असतील तर प्रति वापरकर्ता जोडीसाठी कोणताही ओव्हरहेड नाही). | तुमच्या निधीची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी वेळोवेळी नेटवर्कवर लक्ष ठेवणे (लाइव्हनेसची आवश्यकता) किंवा ही जबाबदारी दुसऱ्या कोणालातरी सोपवणे आवश्यक आहे. | +| प्लाझ्मा चेन्स मुख्य चेनशी संबंधित नसलेल्या विशिष्ट वापराच्या प्रकरणांसाठी जुळवून घेतल्या जाऊ शकतात. व्यवसायांसह कोणीही, वेगवेगळ्या संदर्भात काम करणारी स्केलेबल इन्फ्रास्ट्रक्चर प्रदान करण्यासाठी प्लाझ्मा स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स सानुकूलित करू शकतो. | डेटा संग्रहित करण्यासाठी आणि विनंतीनुसार तो पुरवण्यासाठी एक किंवा अधिक ऑपरेटर्सवर अवलंबून असते. | +| कम्प्युटेशन आणि स्टोरेज ऑफचेन हलवून इथेरियम मेननेटवरील भार कमी करते. | आव्हानांना परवानगी देण्यासाठी पैसे काढण्यास अनेक दिवस उशीर होतो. फंजिबल मालमत्तेसाठी, लिक्विडिटी प्रोव्हायडर्सद्वारे हे कमी केले जाऊ शकते, परंतु त्यासाठी भांडवली खर्च येतो. | +| | जर खूप जास्त वापरकर्ते एकाच वेळी बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करत असतील, तर इथेरियम मेननेटवर गर्दी होऊ शकते. | + +## प्लाझ्मा विरुद्ध लेयर 2 स्केलिंग प्रोटोकॉल {#plasma-vs-layer-2} + +प्लाझ्मा एकेकाळी इथेरियमसाठी एक उपयुक्त स्केलिंग सोल्यूशन मानले जात होते, परंतु आता ते [लेयर 2 (L2) स्केलिंग प्रोटोकॉल](/layer-2/) च्या बाजूने सोडून देण्यात आले आहे. L2 स्केलिंग सोल्यूशन्स प्लाझ्माच्या अनेक समस्यांवर उपाय करतात: + +### कार्यक्षमता {#efficiency} + +[झिरो-नॉलेज रोलअप्स](/developers/docs/scaling/zk-rollups) ऑफचेन प्रक्रिया केलेल्या व्यवहारांच्या प्रत्येक बॅचच्या वैधतेचे क्रिप्टोग्राफिक पुरावे तयार करतात. हे वापरकर्त्यांना (आणि ऑपरेटर्सना) अवैध स्टेट ट्रान्झिशन्स पुढे नेण्यापासून प्रतिबंधित करते, ज्यामुळे चॅलेंज पीरियड्स आणि एग्झिट गेम्सची गरज नाहीशी होते. याचा अर्थ असाही होतो की वापरकर्त्यांना त्यांचे निधी सुरक्षित करण्यासाठी वेळोवेळी चेनवर लक्ष ठेवण्याची गरज नाही. + +### स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्ससाठी सपोर्ट {#support-for-smart-contracts} + +प्लाझ्मा फ्रेमवर्कमधील दुसरी समस्या म्हणजे [इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सच्या अंमलबजावणीला सपोर्ट करण्याची असमर्थता](https://ethresear.ch/t/why-smart-contracts-are-not-feasible-on-plasma/2598/4). परिणामी, प्लाझ्माची बहुतेक अंमलबजावणी मुख्यतः साध्या पेमेंट्ससाठी किंवा ERC-20 टोकनच्या देवाणघेवाणीसाठी तयार केली गेली होती. + +याच्या उलट, ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स [इथेरियम व्हर्च्युअल मशीन](/developers/docs/evm/) शी सुसंगत आहेत आणि इथेरियम-नेटिव्ह [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स](/developers/docs/smart-contracts/) चालवू शकतात, ज्यामुळे ते [विकेंद्रीकृत ॲप्लिकेशन्स](/developers/docs/dapps/) स्केलिंग करण्यासाठी एक उपयुक्त आणि _सुरक्षित_ उपाय बनतात. त्याचप्रमाणे, [EVM (zkEVM) ची झिरो-नॉलेज अंमलबजावणी तयार करण्याच्या](https://ethresear.ch/t/a-zk-evm-specification/11549) योजना सुरू आहेत, ज्यामुळे ZK-रोलअप्सला अनियंत्रित लॉजिकवर प्रक्रिया करता येईल आणि स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स कार्यान्वित करता येतील. + +### डेटा अनुपलब्धता {#data-unavailability} + +आधी सांगितल्याप्रमाणे, प्लाझ्माला डेटा उपलब्धता समस्येचा सामना करावा लागतो. जर एखाद्या दुर्भावनापूर्ण ऑपरेटरने प्लाझ्मा चेनवर अवैध ट्रान्झिशन पुढे नेले, तर वापरकर्ते त्याला आव्हान देऊ शकणार नाहीत कारण ऑपरेटर फ्रॉड-प्रूफ तयार करण्यासाठी आवश्यक डेटा रोखून ठेवू शकतो. रोलअप्स ऑपरेटर्सना इथेरियमवर व्यवहार डेटा पोस्ट करण्यास भाग पाडून ही समस्या सोडवतात, ज्यामुळे कोणालाही चेनची स्थिती सत्यापित करता येते आणि आवश्यक असल्यास फ्रॉड प्रूफ तयार करता येतात. + +### मास एग्झिट समस्या {#mass-exit-problem} + +ZK-रोलअप्स आणि ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स दोन्ही प्लाझ्माच्या मास एग्झिट समस्येवर विविध प्रकारे उपाय करतात. उदाहरणार्थ, एक ZK-रोलअप क्रिप्टोग्राफिक यंत्रणेवर अवलंबून असतो जे सुनिश्चित करते की ऑपरेटर कोणत्याही परिस्थितीत वापरकर्त्याचे निधी चोरू शकत नाहीत. + +त्याचप्रमाणे, ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स पैसे काढण्यावर एक विलंब कालावधी लादतात, ज्या दरम्यान कोणीही आव्हान सुरू करू शकतो आणि दुर्भावनापूर्ण पैसे काढण्याच्या विनंत्या रोखू शकतो. हे प्लाझ्मासारखे असले तरी, फरक हा आहे की पडताळणी करणार्‍यांना फ्रॉड प्रूफ तयार करण्यासाठी आवश्यक असलेला डेटा मिळतो. त्यामुळे, रोलअप वापरकर्त्यांना इथेरियम मेननेटवर उन्मादपूर्ण, "प्रथम-बाहेर-पडा" स्थलांतरात गुंतण्याची गरज नाही. + +## प्लाझ्मा साइडचेन आणि शार्डिंगपेक्षा कसे वेगळे आहे? {#plasma-sidechains-sharding} + +प्लाझ्मा, साइडचेन आणि शार्डिंग बर्‍यापैकी सारखे आहेत कारण ते सर्व कोणत्या ना कोणत्या प्रकारे इथेरियम मेननेटशी जोडलेले आहेत. तथापि, या कनेक्शनची पातळी आणि ताकद वेगवेगळी असते, ज्यामुळे प्रत्येक स्केलिंग सोल्यूशनच्या सुरक्षा गुणधर्मांवर परिणाम होतो. + +### प्लाझ्मा विरुद्ध साइडचेन्स {#plasma-vs-sidechains} + +[साइडचेन](/developers/docs/scaling/sidechains/) ही एक स्वतंत्रपणे चालवली जाणारी ब्लॉकचेन आहे जी द्वि-मार्गी ब्रिजद्वारे इथेरियम मेननेटशी जोडलेली असते. [ब्रिजेस](/bridges/) वापरकर्त्यांना दोन ब्लॉकचेनमध्ये टोकनची देवाणघेवाण करून साइडचेनवर व्यवहार करण्याची परवानगी देतात, ज्यामुळे इथेरियम मेननेटवरील गर्दी कमी होते आणि स्केलेबिलिटी सुधारते. +साइडचेन्स एक वेगळी कन्सेन्सस मेकॅनिझम वापरतात आणि सामान्यतः इथेरियम मेननेटपेक्षा खूप लहान असतात. परिणामी, या चेन्सवर मालमत्ता ब्रिजिंगमध्ये वाढीव धोका असतो; साइडचेन मॉडेलमध्ये इथेरियम मेननेटकडून मिळालेल्या सुरक्षा हमींच्या अभावामुळे, वापरकर्त्यांना साइडचेनवरील हल्ल्यात निधी गमावण्याचा धोका असतो. + +याउलट, प्लाझ्मा चेन्स त्यांची सुरक्षा मेननेटमधून मिळवतात. हे त्यांना साइडचेनपेक्षा मोजता येण्याजोगे अधिक सुरक्षित बनवते. साइडचेन्स आणि प्लाझ्मा चेन्स दोन्हीमध्ये वेगवेगळे कन्सेन्सस प्रोटोकॉल असू शकतात, परंतु फरक असा आहे की प्लाझ्मा चेन्स इथेरियम मेननेटवर प्रत्येक ब्लॉकसाठी मर्कल रूट्स प्रकाशित करतात. ब्लॉक रूट्स ही माहितीचे लहान तुकडे आहेत जे आपण प्लाझ्मा चेनवर होणाऱ्या व्यवहारांबद्दल माहिती सत्यापित करण्यासाठी वापरू शकतो. जर प्लाझ्मा चेनवर हल्ला झाला, तर वापरकर्ते योग्य पुरावे वापरून त्यांचे निधी सुरक्षितपणे मेननेटवर परत काढू शकतात. + +### प्लाझ्मा विरुद्ध शार्डिंग {#plasma-vs-sharding} + +प्लाझ्मा चेन्स आणि शार्ड चेन्स दोन्ही वेळोवेळी इथेरियम मेननेटवर क्रिप्टोग्राफिक पुरावे प्रकाशित करतात. तथापि, दोन्हीचे सुरक्षा गुणधर्म वेगवेगळे आहेत. + +शार्ड चेन्स प्रत्येक डेटा शार्डबद्दल तपशीलवार माहिती असलेले "कोलेशन हेडर्स" मेननेटवर कमिट करतात. मेननेटवरील नोड्स डेटा शार्ड्सची वैधता सत्यापित करतात आणि लागू करतात, ज्यामुळे अवैध शार्ड ट्रान्झिशन्सची शक्यता कमी होते आणि नेटवर्कला दुर्भावनापूर्ण क्रियाकलापांपासून संरक्षण मिळते. + +प्लाझ्मा वेगळे आहे कारण मेननेटला फक्त चाइल्ड चेन्सच्या स्थितीबद्दल किमान माहिती मिळते. याचा अर्थ मेननेट चाइल्ड चेन्सवर केलेल्या व्यवहारांची प्रभावीपणे पडताळणी करू शकत नाही, ज्यामुळे त्या कमी सुरक्षित होतात. + +**टीप** इथेरियम ब्लॉकचेनचे शार्डिंग करणे आता रोडमॅपवर नाही. त्याची जागा रोलअप्स आणि [डँकशार्डिंग](/roadmap/danksharding) द्वारे स्केलिंगने घेतली आहे. + +### प्लाझ्मा वापरा {#use-plasma} + +अनेक प्रकल्प प्लाझ्माची अंमलबजावणी प्रदान करतात जे तुम्ही तुमच्या dapps मध्ये समाकलित करू शकता: + +- [पॉलिगॉन](https://polygon.technology/) (पूर्वीचे मॅटिक नेटवर्क) + +## पुढील वाचन {#further-reading} + +- [प्लाझ्मा शिका](https://www.learnplasma.org/en/) +- ["सामायिक सुरक्षा" म्हणजे काय आणि ते इतके महत्त्वाचे का आहे याची एक छोटी आठवण](https://old.reddit.com/r/ethereum/comments/sgd3zt/a_quick_reminder_of_what_shared_security_means/) +- [साइडचेन्स विरुद्ध प्लाझ्मा विरुद्ध शार्डिंग](https://vitalik.eth.limo/general/2019/06/12/plasma_vs_sharding.html) +- [प्लाझ्मा समजून घेणे, भाग 1: मूलभूत गोष्टी](https://www.theblockcrypto.com/amp/post/10793/understanding-plasma-part-1-the-basics) +- [प्लाझ्माचे जीवन आणि मृत्यू](https://medium.com/dragonfly-research/the-life-and-death-of-plasma-b72c6a59c5ad#) + +_तुम्हाला मदत केलेल्या सामुदायिक संसाधनाबद्दल माहिती आहे का?_ हे पृष्ठ संपादित करा आणि ते जोडा!_ diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/sidechains/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/sidechains/index.md new file mode 100644 index 00000000000..a3ed1fffbdc --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/sidechains/index.md @@ -0,0 +1,73 @@ +--- +title: "साइडचेन्स" +description: "सध्या इथेरिअम समुदायाद्वारे स्केलिंग सोल्यूशन म्हणून वापरल्या जाणाऱ्या साइडचेन्सची ओळख." +lang: mr +sidebarDepth: 3 +--- + +साइडचेन ही एक स्वतंत्र ब्लॉकचेन आहे जी इथेरिअमपासून स्वतंत्रपणे चालते आणि दोन-मार्गी ब्रिजद्वारे इथेरिअम मेननेटशी जोडलेली असते. साइडचेन्समध्ये स्वतंत्र ब्लॉक पॅरामीटर्स आणि [कन्सेन्सस अल्गोरिदम](/developers/docs/consensus-mechanisms/) असू शकतात, जे अनेकदा व्यवहारांच्या कार्यक्षम प्रक्रियेसाठी डिझाइन केलेले असतात. साइडचेन वापरण्यामध्ये काही तडजोडींचा समावेश असतो, कारण त्यांना इथेरिअमचे सुरक्षा गुणधर्म वारसा हक्काने मिळत नाहीत. [लेअर 2 स्केलिंग सोल्यूशन्स](/layer-2/) च्या विपरीत, साइडचेन्स स्टेटमधील बदल आणि व्यवहारांचा डेटा इथेरिअम मेननेटवर परत पोस्ट करत नाहीत. + +साइडचेन्स उच्च थ्रुपुट ([स्केलेबिलिटी ट्रायलेमा](https://vitalik.eth.limo/general/2021/05/23/scaling.html)) साध्य करण्यासाठी विकेंद्रीकरण किंवा सुरक्षेच्या काही प्रमाणात त्याग करतात. तथापि, इथेरिअम विकेंद्रीकरण आणि सुरक्षेशी तडजोड न करता स्केलिंगसाठी वचनबद्ध आहे. + +## साइडचेन्स कसे कार्य करतात? {#how-do-sidechains-work} + +साइडचेन्स स्वतंत्र ब्लॉकचेन आहेत, ज्यांचा इतिहास, विकासाचा रोडमॅप आणि डिझाइन विचार वेगळे आहेत. जरी साइडचेनमध्ये इथेरिअमसोबत काही वरवरची साम्ये असली तरी, त्यात अनेक विशिष्ट वैशिष्ट्ये आहेत. + +### कन्सेन्सस अल्गोरिदम {#consensus-algorithms} + +साइडचेन्सना अद्वितीय (म्हणजेच, इथेरिअमपेक्षा वेगळे) बनवणाऱ्या गुणांपैकी एक म्हणजे वापरलेला कन्सेन्सस अल्गोरिदम. साइडचेन्स कन्सेन्सससाठी इथेरिअमवर अवलंबून नसतात आणि त्यांच्या गरजेनुसार पर्यायी कन्सेन्सस प्रोटोकॉल निवडू शकतात. साइडचेन्सवर वापरल्या जाणाऱ्या कन्सेन्सस अल्गोरिदमची काही उदाहरणे खालीलप्रमाणे: + +- [प्रूफ-ऑफ-अथॉरिटी](/developers/docs/consensus-mechanisms/poa/) +- [डेलीगेटेड प्रूफ-ऑफ-स्टेक](https://en.bitcoin.it/wiki/Delegated_proof_of_stake) +- [बायझेंटाईन फॉल्ट टॉलरन्स](https://decrypt.co/resources/byzantine-fault-tolerance-what-is-it-explained). + +इथेरिअमप्रमाणे, साइडचेन्समध्ये व्हॅलिडेटिंग नोड्स असतात जे व्यवहार सत्यापित आणि प्रक्रिया करतात, ब्लॉक तयार करतात आणि ब्लॉकचेन स्टेट संग्रहित करतात. व्हॅलिडेटर्स नेटवर्कवर कन्सेन्सस राखण्यासाठी आणि दुर्भावनापूर्ण हल्ल्यांपासून ते सुरक्षित ठेवण्यासाठी देखील जबाबदार असतात. + +#### ब्लॉक पॅरामीटर्स {#block-parameters} + +इथेरिअम [ब्लॉक वेळा](/developers/docs/blocks/#block-time) (म्हणजे, नवीन ब्लॉक तयार करण्यासाठी लागणारा वेळ) आणि [ब्लॉक आकार](/developers/docs/blocks/#block-size) (म्हणजे, प्रति ब्लॉक गॅसमध्ये दर्शविलेल्या डेटाचे प्रमाण) यावर मर्यादा घालतो. याउलट, साइडचेन्स अनेकदा उच्च थ्रुपुट, जलद व्यवहार आणि कमी शुल्क साध्य करण्यासाठी जलद ब्लॉक वेळा आणि उच्च गॅस मर्यादा यांसारखे वेगवेगळे पॅरामीटर्स स्वीकारतात. + +याचे काही फायदे असले तरी, नेटवर्क विकेंद्रीकरण आणि सुरक्षेसाठी याचे गंभीर परिणाम आहेत. जलद ब्लॉक वेळा आणि मोठे ब्लॉक आकार यांसारखे ब्लॉक पॅरामीटर्स पूर्ण नोड चालवण्याची अडचण वाढवतात - ज्यामुळे चेनपुरवठा सुरक्षित ठेवण्यासाठी काही "सुपरनोड्स" जबाबदार राहतात. अशा परिस्थितीत, व्हॅलिडेटर संगनमत किंवा चेनवर दुर्भावनापूर्ण ताबा मिळवण्याची शक्यता वाढते. + +ब्लॉकचेन्सना विकेंद्रीकरणाला हानी न पोहोचवता स्केल करण्यासाठी, नोड चालवणे प्रत्येकासाठी खुले असले पाहिजे - केवळ विशेष हार्डवेअर असलेल्या पक्षांसाठीच नव्हे. यामुळेच इथेरिअम नेटवर्कवर प्रत्येकजण [एक पूर्ण नोड चालवू शकेल](/developers/docs/nodes-and-clients/#why-should-i-run-an-ethereum-node) याची खात्री करण्यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत. + +### EVM सुसंगतता {#evm-compatibility} + +काही साइडचेन्स EVM-सुसंगत आहेत आणि [इथेरिअम व्हर्च्युअल मशीन (EVM)](/developers/docs/evm/) साठी विकसित केलेले कॉन्ट्रॅक्ट्स कार्यान्वित करण्यास सक्षम आहेत. EVM-सुसंगत साइडचेन्स [सॉलिडिटीमध्ये लिहिलेल्या](/developers/docs/smart-contracts/languages/) स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना, तसेच इतर EVM स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट भाषांना समर्थन देतात, याचा अर्थ इथेरिअम मेननेटसाठी लिहिलेले स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स EVM-सुसंगत साइडचेन्सवर देखील कार्य करतील. + +याचा अर्थ असा की जर तुम्हाला तुमचे [dapp](/developers/docs/dapps/) साइडचेनवर वापरायचे असेल, तर तुम्हाला फक्त तुमचा [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट](/developers/docs/smart-contracts/) या साइडचेनवर तैनात करायचा आहे. ते मेननेटसारखेच दिसते, वाटते आणि कार्य करते—तुम्ही सॉलिडिटीमध्ये कॉन्ट्रॅक्ट्स लिहिता आणि साइडचेन्स RPC द्वारे चेनशी संवाद साधता. + +साइडचेन्स EVM-सुसंगत असल्यामुळे, त्यांना इथेरिअम-नेटिव्ह dapps साठी एक उपयुक्त [स्केलिंग सोल्यूशन](/developers/docs/scaling/) मानले जाते. साइडचेनवर तुमच्या dapp सह, वापरकर्ते कमी गॅस शुल्क आणि जलद व्यवहारांचा आनंद घेऊ शकतात, विशेषतः जेव्हा मेननेटवर गर्दी असते. + +तथापि, आधी स्पष्ट केल्याप्रमाणे, साइडचेन वापरण्यामध्ये महत्त्वपूर्ण तडजोडींचा समावेश असतो. प्रत्येक साइडचेन स्वतःच्या सुरक्षेसाठी जबाबदार असते आणि तिला इथेरिअमचे सुरक्षा गुणधर्म वारसा हक्काने मिळत नाहीत. यामुळे दुर्भावनापूर्ण वर्तनाची शक्यता वाढते ज्यामुळे तुमच्या वापरकर्त्यांवर परिणाम होऊ शकतो किंवा त्यांचे फंड धोक्यात येऊ शकतात. + +### मालमत्ता हस्तांतरण {#asset-movement} + +एका स्वतंत्र ब्लॉकचेनला इथेरिअम मेननेटची साइडचेन बनण्यासाठी, तिला इथेरिअम मेननेटवरून आणि इथेरिअम मेननेटवर मालमत्ता हस्तांतरणाची सोय करण्याची क्षमता असणे आवश्यक आहे. इथेरिअमसोबतची ही इंटरऑपरेबिलिटी ब्लॉकचेन ब्रिज वापरून साध्य केली जाते. [ब्रिजेस](/bridges/) इथेरिअम मेननेट आणि साइडचेनवर तैनात केलेल्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सचा वापर करून त्यांच्यामधील फंडांच्या ब्रिजिंगवर नियंत्रण ठेवतात. + +ब्रिज वापरकर्त्यांना इथेरिअम आणि साइडचेन दरम्यान फंड हलविण्यात मदत करत असले तरी, मालमत्ता प्रत्यक्षरित्या दोन चेन्समध्ये हलवली जात नाही. त्याऐवजी, चेन्समध्ये मूल्य हस्तांतरित करण्यासाठी सामान्यतः मिंटिंग आणि बर्निंगचा समावेश असलेल्या यंत्रणा वापरल्या जातात. [ब्रिज कसे कार्य करतात](/developers/docs/bridges/#how-do-bridges-work) यावर अधिक माहिती. + +## साइडचेन्सचे फायदे आणि तोटे {#pros-and-cons-of-sidechains} + +| फायदे | बाधक | +| --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | +| साइडचेन्सना आधार देणारे तंत्रज्ञान सुस्थापित आहे आणि विस्तृत संशोधन आणि डिझाइनमधील सुधारणांमुळे त्याला फायदा होतो. | साइडचेन्स स्केलेबिलिटीसाठी विकेंद्रीकरण आणि विश्वासार्हतेच्या काही प्रमाणात तडजोड करतात. | +| साइडचेन्स सामान्य गणनेस समर्थन देतात आणि EVM सुसंगतता प्रदान करतात (त्या इथेरिअम-नेटिव्ह dapps चालवू शकतात). | एक साइडचेन वेगळी कन्सेन्सस यंत्रणा वापरते आणि तिला इथेरिअमच्या सुरक्षा हमींचा फायदा होत नाही. | +| साइडचेन्स व्यवहारांवर कार्यक्षमतेने प्रक्रिया करण्यासाठी आणि वापरकर्त्यांसाठी व्यवहार शुल्क कमी करण्यासाठी भिन्न कन्सेन्सस मॉडेल वापरतात. | साइडचेन्सना उच्च विश्वासाची गृहीतके आवश्यक असतात (उदा., दुर्भावनापूर्ण साइडचेन व्हॅलिडेटर्सचा कोरम फसवणूक करू शकतो). | +| EVM-सुसंगत साइडचेन्स dapps ला त्यांची इकोसिस्टम विस्तृत करण्यास परवानगी देतात. | | + +### साइडचेन्स वापरा {#use-sidechains} + +अनेक प्रकल्प साइडचेन्सची अंमलबजावणी प्रदान करतात जे तुम्ही तुमच्या dapps मध्ये समाकलित करू शकता: + +- [पॉलिगॉन PoS](https://polygon.technology/solutions/polygon-pos) +- [स्केल](https://skale.network/) +- [ग्नोसिस चेन (पूर्वीचे xDai)](https://www.gnosischain.com/) +- [लूम नेटवर्क](https://loomx.io/) +- [मेटिस अँड्रोमेडा](https://www.metis.io/) + +## पुढील वाचन {#further-reading} + +- [साइडचेन्सद्वारे इथेरिअम dapps स्केलिंग](https://medium.com/loom-network/dappchains-scaling-ethereum-dapps-through-sidechains-f99e51fff447) _फेब्रु. 8, 2018 - जॉर्जियस कॉन्स्टँटिनोपोलोस_ + +_तुम्हाला मदत केलेल्या सामुदायिक संसाधनाबद्दल माहिती आहे का?_ हे पृष्ठ संपादित करा आणि ते जोडा!_ diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/state-channels/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/state-channels/index.md new file mode 100644 index 00000000000..64f6d8f95b7 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/state-channels/index.md @@ -0,0 +1,261 @@ +--- +title: "स्टेट चॅनल्स" +description: "इथेरियम समुदायाद्वारे सध्या वापरले जाणारे स्केलिंग सोल्यूशन म्हणून स्टेट चॅनेल्स आणि पेमेंट चॅनेलची ओळख." +lang: mr +sidebarDepth: 3 +--- + +स्टेट चॅनेल्स सहभागींना इथेरियम मेननेटसोबत कमीत कमी संवाद साधत ऑफचेन सुरक्षितपणे व्यवहार करण्याची परवानगी देतात. चॅनल पीअर्स केवळ चॅनल उघडण्यासाठी आणि बंद करण्यासाठी दोन ऑनचेन व्यवहार सादर करताना कितीही संख्येने ऑफचेन व्यवहार करू शकतात. यामुळे अत्यंत उच्च व्यवहार थ्रूपुट शक्य होतो आणि वापरकर्त्यांसाठी कमी खर्च येतो. + +## पूर्वतयारी {#prerequisites} + +तुम्ही आमचे [इथेरियम स्केलिंग](/developers/docs/scaling/) आणि [लेयर 2](/layer-2/) वरील पृष्ठे वाचलेली आणि समजून घेतलेली असावीत. + +## चॅनल्स म्हणजे काय? {#what-are-channels} + +इथेरियमसारख्या सार्वजनिक ब्लॉकचेन्सना त्यांच्या वितरित आर्किटेक्चरमुळे स्केलेबिलिटी आव्हानांना सामोरे जावे लागते: ऑनचेन व्यवहार सर्व नोड्सद्वारे कार्यान्वित केले पाहिजेत. नेटवर्क विकेंद्रित ठेवण्यासाठी नोड्सना सामान्य हार्डवेअर वापरून एका ब्लॉकमधील व्यवहारांचे प्रमाण हाताळता आले पाहिजे, ज्यामुळे व्यवहार थ्रूपुटवर मर्यादा येते. ब्लॉकचेन चॅनेल्स वापरकर्त्यांना अंतिम सेटलमेंटसाठी मुख्य चेनच्या सुरक्षिततेवर अवलंबून राहून ऑफचेन संवाद साधण्याची परवानगी देऊन ही समस्या सोडवतात. + +चॅनल्स हे सोपे पीअर-टू-पीअर प्रोटोकॉल आहेत जे दोन पक्षांना एकमेकांमध्ये अनेक व्यवहार करण्याची आणि नंतर केवळ अंतिम परिणाम ब्लॉकचेनवर पोस्ट करण्याची परवानगी देतात. चॅनल क्रिप्टोग्राफीचा वापर करून हे दर्शवते की ते तयार करत असलेला सारांश डेटा खरोखरच वैध मध्यवर्ती व्यवहारांच्या संचाचा परिणाम आहे. एक ["मल्टीसिग"](/developers/docs/smart-contracts/#multisig) स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट हे सुनिश्चित करते की व्यवहार योग्य पक्षांद्वारे स्वाक्षरी केलेले आहेत. + +चॅनेल्ससह, स्टेट बदल इच्छुक पक्षांद्वारे कार्यान्वित आणि प्रमाणित केले जातात, ज्यामुळे इथेरियमच्या एक्झिक्युशन लेयरवरील संगणन कमी होते. यामुळे इथेरियमवरील गर्दी कमी होते आणि वापरकर्त्यांसाठी व्यवहार प्रक्रियेचा वेग वाढतो. + +प्रत्येक चॅनल इथेरियमवर चालणाऱ्या [मल्टीसिग स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट](/developers/docs/smart-contracts/#multisig) द्वारे व्यवस्थापित केले जाते. चॅनल उघडण्यासाठी, सहभागी चॅनल कॉन्ट्रॅक्ट ऑनचेन तैनात करतात आणि त्यात निधी जमा करतात. दोन्ही पक्ष एकत्रितपणे चॅनलच्या स्टेटला सुरू करण्यासाठी स्टेट अपडेटवर स्वाक्षरी करतात, त्यानंतर ते जलद आणि मुक्तपणे ऑफचेन व्यवहार करू शकतात. + +चॅनल बंद करण्यासाठी, सहभागी चॅनलच्या शेवटच्या मान्य केलेल्या स्टेटला ऑनचेन सादर करतात. त्यानंतर, स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट चॅनलच्या अंतिम स्टेटमधील प्रत्येक सहभागीच्या शिल्लकनुसार लॉक केलेले निधी वितरित करते. + +पीअर-टू-पीअर चॅनल्स विशेषतः अशा परिस्थितीत उपयुक्त आहेत जिथे काही पूर्वनिर्धारित सहभागी दृश्यमान ओव्हरहेडशिवाय उच्च वारंवारतेने व्यवहार करू इच्छितात. ब्लॉकचेन चॅनल्स दोन श्रेणींमध्ये येतात: **पेमेंट चॅनल्स** आणि **स्टेट चॅनल्स**. + +## पेमेंट चॅनल्स {#payment-channels} + +पेमेंट चॅनलला दोन वापरकर्त्यांद्वारे एकत्रितपणे राखले जाणारे "द्वि-मार्गी लेजर" म्हणून सर्वोत्तम वर्णन केले जाते. लेजरची सुरुवातीची शिल्लक ही चॅनल उघडण्याच्या टप्प्यात ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टमध्ये लॉक केलेल्या ठेवींची बेरीज असते. पेमेंट चॅनल हस्तांतरण तात्काळ आणि प्रत्यक्ष ब्लॉकचेनच्या सहभागाशिवाय केले जाऊ शकते, केवळ सुरुवातीच्या एक-वेळच्या ऑनचेन निर्मिती आणि चॅनलच्या अंतिम बंद वगळता. + +लेजरच्या शिल्लक (म्हणजे, पेमेंट चॅनलची स्टेट) मधील अपडेट्ससाठी चॅनलमधील सर्व पक्षांची मान्यता आवश्यक असते. सर्व चॅनल सहभागींनी स्वाक्षरी केलेला चॅनल अपडेट, इथेरियमवरील व्यवहाराप्रमाणेच अंतिम मानला जातो. + +पेमेंट चॅनेल्स हे सर्वात जुने स्केलिंग सोल्यूशन्सपैकी एक होते जे सोप्या वापरकर्ता परस्परसंवादाच्या (उदा., ETH हस्तांतरण, अणु स्वॅप, मायक्रोपेमेंट्स) महागड्या ऑनचेन क्रियाकलाप कमी करण्यासाठी डिझाइन केलेले होते. चॅनल सहभागी एकमेकांमध्ये अमर्याद प्रमाणात तात्काळ, शुल्क-मुक्त व्यवहार करू शकतात, जोपर्यंत त्यांच्या हस्तांतरणाची निव्वळ बेरीज जमा केलेल्या टोकन्सपेक्षा जास्त होत नाही. + +## स्टेट चॅनल्स {#state-channels} + +ऑफचेन पेमेंटला समर्थन देण्याव्यतिरिक्त, पेमेंट चॅनेल्स सामान्य स्टेट संक्रमण लॉजिक हाताळण्यासाठी उपयुक्त ठरलेले नाहीत. स्टेट चॅनेल्स ही समस्या सोडवण्यासाठी आणि सामान्य-उद्देशीय संगणनाच्या स्केलिंगसाठी चॅनेल उपयुक्त करण्यासाठी तयार केले गेले. + +स्टेट चॅनल्समध्ये अजूनही पेमेंट चॅनेल्ससोबत बरेच साम्य आहे. उदाहरणार्थ, वापरकर्ते क्रिप्टोग्राफिकली स्वाक्षरी केलेले संदेश (व्यवहार) देवाणघेवाण करून संवाद साधतात, ज्यावर इतर चॅनल सहभागींनी देखील स्वाक्षरी करणे आवश्यक आहे. जर प्रस्तावित स्टेट अपडेटवर सर्व सहभागींनी स्वाक्षरी केली नसेल, तर ते अवैध मानले जाते. + +तथापि, वापरकर्त्याच्या शिलकी ठेवण्याव्यतिरिक्त, चॅनल कॉन्ट्रॅक्टच्या स्टोरेजच्या सद्य स्थितीचा (म्हणजे, कॉन्ट्रॅक्ट व्हेरिएबल्सची मूल्ये) मागोवा ठेवते. + +यामुळे दोन वापरकर्त्यांमध्ये स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट ऑफचेन कार्यान्वित करणे शक्य होते. या परिस्थितीत, स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टच्या अंतर्गत स्टेटमध्ये अपडेट करण्यासाठी फक्त चॅनल तयार करणाऱ्या पीअर्सची मान्यता आवश्यक असते. + +जरी यामुळे पूर्वी वर्णन केलेली स्केलेबिलिटीची समस्या सुटते, तरी त्याचे सुरक्षिततेवर परिणाम होतात. इथेरियमवर, स्टेट संक्रमणांची वैधता नेटवर्कच्या एकमत प्रोटोकॉलद्वारे लागू केली जाते. यामुळे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टच्या स्टेटमध्ये अवैध अपडेट प्रस्तावित करणे किंवा स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट एक्झिक्यूशनमध्ये बदल करणे अशक्य होते. + +स्टेट चॅनल्समध्ये समान सुरक्षा हमी नसते. काही प्रमाणात, स्टेट चॅनल हे मेननेटची एक लहान आवृत्ती आहे. नियमांची अंमलबजावणी करणाऱ्या सहभागींच्या मर्यादित संचासह, दुर्भावनापूर्ण वर्तनाची शक्यता (उदा. अवैध स्टेट अपडेट प्रस्तावित करणे) वाढते. [फसवणूक पुराव्यावर](/glossary/#fraud-proof) आधारित विवाद लवादाच्या प्रणालीतून स्टेट चॅनेल्स त्यांची सुरक्षा मिळवतात. + +## स्टेट चॅनेल्स कसे काम करतात {#how-state-channels-work} + +मूलतः, स्टेट चॅनलमधील क्रियाकलाप हे वापरकर्ते आणि ब्लॉकचेन प्रणाली यांचा समावेश असलेल्या परस्परसंवादांचे सत्र आहे. वापरकर्ते बहुतेक एकमेकांशी ऑफचेन संवाद साधतात आणि चॅनल उघडण्यासाठी, चॅनल बंद करण्यासाठी किंवा सहभागींमधील संभाव्य वाद मिटवण्यासाठीच अंतर्निहित ब्लॉकचेनशी संवाद साधतात. + +पुढील विभागात स्टेट चॅनलच्या मूलभूत कार्यप्रवाहाची रूपरेषा दिली आहे: + +### चॅनल उघडणे {#opening-the-channel} + +चॅनल उघडण्यासाठी सहभागींनी मेननेटवरील स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टमध्ये निधी जमा करणे आवश्यक आहे. ही ठेव व्हर्च्युअल टॅब म्हणूनही काम करते, त्यामुळे सहभागी कलाकार तात्काळ पेमेंट सेटल करण्याची गरज न बाळगता मुक्तपणे व्यवहार करू शकतात. जेव्हा चॅनल ऑनचेन अंतिम केले जाते तेव्हाच पक्ष एकमेकांना सेटल करतात आणि त्यांच्या टॅबमधून उरलेले पैसे काढतात. + +ही ठेव प्रत्येक सहभागीकडून प्रामाणिक वर्तनाची हमी देण्यासाठी बॉण्ड म्हणूनही काम करते. जर ठेवीदार विवाद निराकरण टप्प्यात दुर्भावनापूर्ण कृतींसाठी दोषी आढळले, तर करार त्यांची ठेव स्लॅश करतो. + +चॅनल पीअर्सना एका प्रारंभिक स्थितीवर स्वाक्षरी करणे आवश्यक आहे, ज्यावर ते सर्व सहमत आहेत. हे स्टेट चॅनलचे जेनेसिस म्हणून काम करते, त्यानंतर वापरकर्ते व्यवहार सुरू करू शकतात. + +### चॅनल वापरणे {#using-the-channel} + +चॅनलची स्थिती सुरू केल्यानंतर, पीअर्स व्यवहारांवर स्वाक्षरी करून आणि मंजुरीसाठी एकमेकांना पाठवून संवाद साधतात. सहभागी या व्यवहारांद्वारे स्टेट अपडेट सुरू करतात आणि इतरांकडून स्टेट अपडेटवर स्वाक्षरी करतात. प्रत्येक व्यवहारात खालील गोष्टींचा समावेश असतो: + +- एक **नॉन्स**, जो व्यवहारांसाठी एक अद्वितीय आयडी म्हणून काम करतो आणि रिप्ले हल्ले टाळतो. हे स्टेट अपडेट कोणत्या क्रमाने घडले हे देखील ओळखते (जे विवाद निराकरणासाठी महत्त्वाचे आहे) + +- चॅनलची जुनी स्थिती + +- चॅनलची नवीन स्थिती + +- स्टेट संक्रमणाला चालना देणारा व्यवहार (उदा., ॲलिस बॉबला ५ ETH पाठवते) + +चॅनलमधील स्टेट अपडेट्स ऑनचेन प्रसारित केले जात नाहीत जसे की सामान्यतः मेननेटवर वापरकर्ते संवाद साधताना घडते, जे स्टेट चॅनेल्सच्या ऑनचेन फूटप्रिंट कमी करण्याच्या उद्दिष्टाशी जुळते. जोपर्यंत सहभागी स्टेट अपडेटवर सहमत आहेत, तोपर्यंत ते इथेरियम व्यवहारासारखेच अंतिम आहेत. विवाद निर्माण झाल्यास सहभागींना फक्त मेननेटच्या सहमतीवर अवलंबून राहावे लागते. + +### चॅनल बंद करणे {#closing-the-channel} + +स्टेट चॅनल बंद करण्यासाठी चॅनलची अंतिम, मान्य केलेली स्थिती ऑनचेन स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टला सादर करणे आवश्यक आहे. स्टेट अपडेटमध्ये संदर्भित तपशिलांमध्ये प्रत्येक सहभागीच्या चालींची संख्या आणि मंजूर व्यवहारांची यादी समाविष्ट आहे. + +स्टेट अपडेट वैध आहे हे सत्यापित केल्यानंतर (म्हणजे, त्यावर सर्व पक्षांनी स्वाक्षरी केली आहे), स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट चॅनलला अंतिम रूप देते आणि चॅनलच्या निकालानुसार लॉक केलेले निधी वितरित करते. ऑफचेन केलेले पेमेंट इथेरियमच्या स्टेटवर लागू केले जातात आणि प्रत्येक सहभागीला लॉक केलेल्या निधीचा त्यांचा उर्वरित भाग मिळतो. + +वर वर्णन केलेले परिदृश्य आनंदी बाबतीत काय घडते ते दर्शवते. कधीकधी, वापरकर्ते करार करू शकत नाहीत आणि चॅनल अंतिम करू शकत नाहीत (दुःखद बाब). परिस्थितीबद्दल खालीलपैकी कोणतीही गोष्ट खरी असू शकते: + +- सहभागी ऑफलाइन जातात आणि स्टेट संक्रमण प्रस्तावित करण्यात अयशस्वी होतात + +- सहभागी वैध स्टेट अपडेटवर सह-स्वाक्षरी करण्यास नकार देतात + +- सहभागी ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टला जुना स्टेट अपडेट प्रस्तावित करून चॅनल अंतिम करण्याचा प्रयत्न करतात + +- सहभागी इतरांना स्वाक्षरी करण्यासाठी अवैध स्टेट संक्रमण प्रस्तावित करतात + +जेव्हा चॅनलमधील सहभागी कलाकारांमध्ये एकमत मोडते, तेव्हा शेवटचा पर्याय म्हणजे चॅनलची अंतिम, वैध स्थिती लागू करण्यासाठी मेननेटच्या एकमतावर अवलंबून राहणे. या प्रकरणात, स्टेट चॅनल बंद करण्यासाठी ऑनचेन वाद मिटवणे आवश्यक आहे. + +### वाद मिटवणे {#settling-disputes} + +सामान्यतः, चॅनलमधील पक्ष चॅनल बंद करण्यावर आधीच सहमत होतात आणि शेवटच्या स्टेट संक्रमणावर सह-स्वाक्षरी करतात, जे ते स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टला सादर करतात. एकदा अपडेट ऑनचेन मंजूर झाल्यावर, ऑफचेन स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टचे एक्झिक्युशन संपते आणि सहभागी त्यांच्या पैशांसह चॅनलमधून बाहेर पडतात. + +तथापि, एक पक्ष स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टचे एक्झिक्युशन संपवण्यासाठी आणि चॅनल अंतिम करण्यासाठी ऑनचेन विनंती सादर करू शकतो—त्यांच्या प्रतिपक्षाच्या मंजुरीची वाट न पाहता. जर पूर्वी वर्णन केलेल्या एकमत-भंग करणाऱ्या परिस्थितींपैकी कोणतीही घडली, तर दोन्हीपैकी कोणताही पक्ष चॅनल बंद करण्यासाठी आणि निधी वितरित करण्यासाठी ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टला ट्रिगर करू शकतो. हे **विश्वासरहितता** प्रदान करते, हे सुनिश्चित करते की प्रामाणिक पक्ष कोणत्याही वेळी त्यांची ठेव काढू शकतात, दुसऱ्या पक्षाच्या कृतींची पर्वा न करता. + +चॅनलमधून बाहेर पडण्याची प्रक्रिया करण्यासाठी, वापरकर्त्याला अनुप्रयोगाचे शेवटचे वैध स्टेट अपडेट ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टला सादर करणे आवश्यक आहे. जर हे तपासले गेले (म्हणजे, त्यावर सर्व पक्षांची स्वाक्षरी आहे), तर निधी त्यांच्या बाजूने पुनर्वितरित केला जातो. + +तथापि, एकल-वापरकर्ता एक्झिट विनंत्या कार्यान्वित करण्यास विलंब होतो. जर चॅनल संपवण्याची विनंती एकमताने मंजूर झाली, तर ऑनचेन एक्झिट व्यवहार ताबडतोब कार्यान्वित केला जातो. + +फसवणूक करणाऱ्या कृतींच्या शक्यतेमुळे एकल-वापरकर्ता एक्झिटमध्ये विलंब होतो. उदाहरणार्थ, एक चॅनल सहभागी जुना स्टेट अपडेट ऑनचेन सादर करून इथेरियमवर चॅनल अंतिम करण्याचा प्रयत्न करू शकतो. + +प्रतिउपाय म्हणून, स्टेट चॅनेल्स प्रामाणिक वापरकर्त्यांना चॅनलची नवीनतम, वैध स्थिती ऑनचेन सादर करून अवैध स्टेट अपडेटला आव्हान देण्याची परवानगी देतात. स्टेट चॅनेल्स अशा प्रकारे डिझाइन केलेले आहेत की नवीन, मान्य केलेले स्टेट अपडेट्स जुन्या स्टेट अपडेट्सवर मात करतात. + +एकदा एक पीअर ऑनचेन विवाद-निराकरण प्रणाली सुरू करतो, तेव्हा दुसऱ्या पक्षाला एका वेळेच्या मर्यादेत (ज्याला चॅलेंज विंडो म्हणतात) प्रतिसाद देणे आवश्यक असते. हे वापरकर्त्यांना एक्झिट व्यवहाराला आव्हान देण्याची परवानगी देते, विशेषतः जर दुसरा पक्ष जुना अपडेट लागू करत असेल. + +परिस्थिती काहीही असो, चॅनल वापरकर्त्यांना नेहमीच मजबूत अंतिमतेची हमी असते: जर त्यांच्या ताब्यातील स्टेट संक्रमण सर्व सदस्यांनी स्वाक्षरी केलेले असेल आणि ते सर्वात अलीकडील अपडेट असेल, तर ते नियमित ऑनचेन व्यवहाराच्या समान अंतिमतेचे असते. त्यांना अजूनही दुसऱ्या पक्षाला ऑनचेन आव्हान द्यावे लागते, परंतु शक्य असलेला एकमेव परिणाम म्हणजे शेवटची वैध स्थिती अंतिम करणे, जी त्यांच्याकडे आहे. + +### स्टेट चॅनेल्स इथेरियमशी कसे संवाद साधतात? {#how-do-state-channels-interact-with-ethereum} + +जरी ते ऑफचेन प्रोटोकॉल म्हणून अस्तित्वात असले तरी, स्टेट चॅनेल्समध्ये एक ऑनचेन घटक असतो: चॅनल उघडताना इथेरियमवर तैनात केलेला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट. हा करार चॅनलमध्ये जमा केलेल्या मालमत्तेवर नियंत्रण ठेवतो, स्टेट अपडेट सत्यापित करतो आणि सहभागींमधील वाद मिटवतो. + +[लेयर २](/layer-2/) स्केलिंग सोल्यूशन्सच्या विपरीत, स्टेट चॅनल्स मेननेटवर व्यवहार डेटा किंवा स्टेट कमिटमेंट प्रकाशित करत नाहीत. तथापि, ते [साईडचेन्स](/developers/docs/scaling/sidechains/) पेक्षा मेननेटशी अधिक जोडलेले आहेत, ज्यामुळे ते काहीसे सुरक्षित बनतात. + +स्टेट चॅनेल्स खालील गोष्टींसाठी मुख्य इथेरियम प्रोटोकॉलवर अवलंबून असतात: + +#### १. लाईव्हनेस {#liveness} + +चॅनल उघडताना तैनात केलेला ऑनचेन करार चॅनलच्या कार्यक्षमतेसाठी जबाबदार असतो. जर करार इथेरियमवर चालू असेल, तर चॅनल वापरासाठी नेहमी उपलब्ध असतो. याउलट, मेननेट कार्यरत असले तरीही साईडचेन नेहमीच अयशस्वी होऊ शकते, ज्यामुळे वापरकर्त्याचा निधी धोक्यात येतो. + +#### २. सुरक्षा {#security} + +काही प्रमाणात, स्टेट चॅनेल्स सुरक्षा प्रदान करण्यासाठी आणि वापरकर्त्यांना दुर्भावनापूर्ण पीअर्सपासून संरक्षण देण्यासाठी इथेरियमवर अवलंबून असतात. नंतरच्या विभागांमध्ये चर्चा केल्याप्रमाणे, चॅनेल्स एक फ्रॉड प्रूफ यंत्रणा वापरतात जी वापरकर्त्यांना अवैध किंवा जुन्या अपडेटसह चॅनल अंतिम करण्याच्या प्रयत्नांना आव्हान देण्यास परवानगी देते. + +या प्रकरणात, प्रामाणिक पक्ष सत्यापनासाठी ऑनचेन कराराला फ्रॉड प्रूफ म्हणून चॅनलची नवीनतम वैध स्थिती प्रदान करतो. फ्रॉड प्रूफ परस्पर अविश्वासी पक्षांना प्रक्रियेत त्यांचा निधी धोक्यात न घालवता ऑफचेन व्यवहार करण्यास सक्षम करतात. + +#### ३. अंतिमता {#finality} + +चॅनल वापरकर्त्यांद्वारे एकत्रितपणे स्वाक्षरी केलेले स्टेट अपडेट्स ऑनचेन व्यवहारांइतकेच चांगले मानले जातात. तरीही, जेव्हा इथेरियमवर चॅनल बंद केले जाते तेव्हाच सर्व इन-चॅनल क्रियाकलाप खरी अंतिमता प्राप्त करतात. + +आशावादी बाबतीत, दोन्ही पक्ष सहकार्य करू शकतात आणि अंतिम स्टेट अपडेटवर स्वाक्षरी करू शकतात आणि चॅनल बंद करण्यासाठी ऑनचेन सादर करू शकतात, त्यानंतर चॅनलच्या अंतिम स्थितीनुसार निधी वितरित केला जातो. निराशावादी बाबतीत, जिथे कोणी ऑनचेन चुकीचा स्टेट अपडेट पोस्ट करून फसवणूक करण्याचा प्रयत्न करतो, तिथे त्यांचा व्यवहार चॅलेंज विंडो संपेपर्यंत अंतिम होत नाही. + +## व्हर्च्युअल स्टेट चॅनेल्स {#virtual-state-channels} + +स्टेट चॅनलची सोपी अंमलबजावणी म्हणजे जेव्हा दोन वापरकर्ते ऑफचेन अनुप्रयोग कार्यान्वित करू इच्छितात तेव्हा एक नवीन करार तैनात करणे. हे केवळ अव्यवहार्य नाही, तर ते स्टेट चॅनेल्सच्या खर्च-प्रभावीतेवर देखील नकारात्मक परिणाम करते (ऑनचेन व्यवहार खर्च त्वरीत वाढू शकतात). + +ही समस्या सोडवण्यासाठी, "व्हर्च्युअल चॅनेल्स" तयार केले गेले. नियमित चॅनेल्सच्या विपरीत ज्यांना उघडण्यासाठी आणि समाप्त करण्यासाठी ऑनचेन व्यवहारांची आवश्यकता असते, व्हर्च्युअल चॅनल मुख्य चेनशी संवाद साधल्याशिवाय उघडता, कार्यान्वित करता आणि अंतिम करता येतो. या पद्धतीचा वापर करून ऑफचेन वाद मिटवणे देखील शक्य आहे. + +ही प्रणाली तथाकथित "लेजर चॅनेल्स" च्या अस्तित्वावर अवलंबून आहे, ज्यांना ऑनचेन निधी दिला गेला आहे. दोन पक्षांमधील व्हर्च्युअल चॅनेल्स विद्यमान लेजर चॅनलच्या वर तयार केले जाऊ शकतात, ज्यामध्ये लेजर चॅनलचे मालक मध्यस्थ म्हणून काम करतात. + +प्रत्येक व्हर्च्युअल चॅनलमधील वापरकर्ते नवीन करार उदाहरणाद्वारे संवाद साधतात, ज्यामध्ये लेजर चॅनल अनेक करार उदाहरणांना समर्थन देण्यास सक्षम असतो. लेजर चॅनलच्या स्थितीत एकापेक्षा जास्त करार स्टोरेज स्थिती देखील असते, ज्यामुळे वेगवेगळ्या वापरकर्त्यांमध्ये ऑफचेन अनुप्रयोगांची समांतर अंमलबजावणी शक्य होते. + +नियमित चॅनेल्सप्रमाणेच, वापरकर्ते स्टेट मशीनला पुढे नेण्यासाठी स्टेट अपडेट्सची देवाणघेवाण करतात. विवाद निर्माण झाल्याशिवाय, मध्यस्थाशी केवळ चॅनल उघडताना किंवा समाप्त करताना संपर्क साधावा लागतो. + +### व्हर्च्युअल पेमेंट चॅनेल्स {#virtual-payment-channels} + +व्हर्च्युअल पेमेंट चॅनेल्स व्हर्च्युअल स्टेट चॅनेल्सच्याच कल्पनेवर काम करतात: एकाच नेटवर्कशी जोडलेले सहभागी ऑनचेन नवीन चॅनल उघडण्याची गरज न भासता संदेश पाठवू शकतात. व्हर्च्युअल पेमेंट चॅनेल्समध्ये, मूल्य हस्तांतरण एक किंवा अधिक मध्यस्थांद्वारे मार्गस्थ केले जातात, या हमीसह की केवळ इच्छित प्राप्तकर्त्याला हस्तांतरित निधी मिळू शकतो. + +## स्टेट चॅनेल्सचे अनुप्रयोग {#applications-of-state-channels} + +### पेमेंट {#payments} + +सुरुवातीचे ब्लॉकचेन चॅनेल्स सोपे प्रोटोकॉल होते जे दोन सहभागींना मेननेटवर उच्च व्यवहार शुल्क न भरता ऑफचेन जलद, कमी-शुल्क हस्तांतरण करण्यास परवानगी देत होते. आजही, पेमेंट चॅनेल्स इथर आणि टोकन्सच्या देवाणघेवाणीसाठी आणि ठेवींसाठी डिझाइन केलेल्या अनुप्रयोगांसाठी उपयुक्त आहेत. + +चॅनल-आधारित पेमेंटचे खालील फायदे आहेत: + +1. **थ्रूपुट**: प्रति चॅनल ऑफचेन व्यवहारांची संख्या इथेरियमच्या थ्रूपुटशी संबंधित नाही, जो विविध घटकांवर, विशेषतः ब्लॉक आकार आणि ब्लॉक वेळेवर अवलंबून असतो. ऑफचेन व्यवहार कार्यान्वित करून, ब्लॉकचेन चॅनेल्स उच्च थ्रूपुट प्राप्त करू शकतात. + +2. **गोपनीयता**: चॅनेल्स ऑफचेन अस्तित्वात असल्यामुळे, सहभागींमधील परस्परसंवादाचे तपशील इथेरियमच्या सार्वजनिक ब्लॉकचेनवर नोंदवले जात नाहीत. चॅनल वापरकर्त्यांना फक्त निधी देताना आणि चॅनल बंद करताना किंवा वाद मिटवतानाच ऑनचेन संवाद साधावा लागतो. म्हणून, अधिक खाजगी व्यवहार करू इच्छिणाऱ्या व्यक्तींसाठी चॅनेल्स उपयुक्त आहेत. + +3. **विलंबता**: चॅनल सहभागींमध्ये होणारे ऑफचेन व्यवहार, दोन्ही पक्षांनी सहकार्य केल्यास, विलंब कमी करून त्वरित सेटल केले जाऊ शकतात. याउलट, मेननेटवर व्यवहार पाठवण्यासाठी नोड्सनी व्यवहार प्रक्रिया करणे, व्यवहारासह नवीन ब्लॉक तयार करणे आणि सहमती गाठण्याची वाट पाहावी लागते. वापरकर्त्यांना व्यवहार अंतिम मानण्यापूर्वी अधिक ब्लॉक पुष्टीकरणासाठी देखील प्रतीक्षा करावी लागू शकते. + +4. **खर्च**: स्टेट चॅनेल्स विशेषतः अशा परिस्थितीत उपयुक्त आहेत जिथे सहभागींचा एक गट दीर्घ कालावधीत अनेक स्टेट अपडेट्सची देवाणघेवाण करेल. येणारा एकमेव खर्च म्हणजे स्टेट चॅनल स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट उघडणे आणि बंद करणे; चॅनल उघडणे आणि बंद करणे यामधील प्रत्येक स्टेट बदल शेवटच्यापेक्षा स्वस्त असेल कारण सेटलमेंट खर्च त्यानुसार वितरित केला जातो. + +[रोलअप्स](/developers/docs/scaling/#rollups) सारख्या लेयर २ सोल्यूशन्सवर स्टेट चॅनेल्सची अंमलबजावणी केल्याने ते पेमेंटसाठी आणखी आकर्षक बनू शकतात. चॅनेल्स स्वस्त पेमेंट ऑफर करत असले तरी, उघडण्याच्या टप्प्यात मेननेटवर ऑनचेन करार सेट करण्याचा खर्च महाग होऊ शकतो—विशेषतः जेव्हा गॅस शुल्क वाढते. इथेरियम-आधारित रोलअप्स [कमी व्यवहार शुल्क](https://l2fees.info/) देतात आणि सेटअप शुल्क कमी करून चॅनल सहभागींसाठी ओव्हरहेड कमी करू शकतात. + +### मायक्रोट्रान्झॅक्शन्स {#microtransactions} + +मायक्रोट्रान्झॅक्शन्स हे कमी-मूल्याचे पेमेंट आहेत (उदा., एका डॉलरच्या अंशापेक्षा कमी) जे व्यवसाय नुकसान न होता प्रक्रिया करू शकत नाहीत. या संस्थांना पेमेंट सेवा प्रदात्यांना पैसे द्यावे लागतात, जे ते करू शकत नाहीत जर ग्राहक पेमेंटवरील मार्जिन नफा मिळवण्यासाठी खूप कमी असेल. + +पेमेंट चॅनेल्स मायक्रोट्रान्झॅक्शन्सशी संबंधित ओव्हरहेड कमी करून ही समस्या सोडवतात. उदाहरणार्थ, एक इंटरनेट सेवा प्रदाता (ISP) ग्राहकासोबत पेमेंट चॅनल उघडू शकतो, ज्यामुळे त्यांना प्रत्येक वेळी सेवा वापरताना लहान पेमेंट प्रवाहित करण्याची परवानगी मिळते. + +चॅनल उघडण्याच्या आणि बंद करण्याच्या खर्चाव्यतिरिक्त, सहभागींना मायक्रोट्रान्झॅक्शन्सवर अधिक खर्च येत नाही (कोणतेही गॅस शुल्क नाही). ही एक जिंक-जिंक परिस्थिती आहे कारण ग्राहकांना सेवांसाठी किती पैसे द्यायचे यात अधिक लवचिकता असते आणि व्यवसाय फायदेशीर मायक्रोट्रान्झॅक्शन्स गमावत नाहीत. + +### विकेंद्रित अनुप्रयोग {#decentralized-applications} + +पेमेंट चॅनेल्सप्रमाणे, स्टेट चॅनेल्स स्टेट मशीनच्या अंतिम स्थितीनुसार सशर्त पेमेंट करू शकतात. स्टेट चॅनेल्स अनियंत्रित स्टेट संक्रमण लॉजिकला देखील समर्थन देऊ शकतात, ज्यामुळे ते सामान्य ॲप्स ऑफचेन कार्यान्वित करण्यासाठी उपयुक्त ठरतात. + +स्टेट चॅनेल्स सहसा साध्या वळण-आधारित अनुप्रयोगांपुरते मर्यादित असतात, कारण यामुळे ऑनचेन करारासाठी वचनबद्ध निधी व्यवस्थापित करणे सोपे होते. तसेच, ऑफचेन अनुप्रयोगाची स्थिती ठराविक अंतराने अपडेट करणाऱ्या पक्षांची मर्यादित संख्या असल्यामुळे, अप्रामाणिक वर्तनाला शिक्षा देणे तुलनेने सोपे आहे. + +स्टेट चॅनल अनुप्रयोगाची कार्यक्षमता देखील त्याच्या डिझाइनवर अवलंबून असते. उदाहरणार्थ, एक डेव्हलपर ॲप चॅनल करार एकदाच ऑनचेन तैनात करू शकतो आणि इतर खेळाडूंना ऑनचेन न जाता ॲप पुन्हा वापरण्याची परवानगी देऊ शकतो. या प्रकरणात, प्रारंभिक ॲप चॅनल एकाधिक व्हर्च्युअल चॅनेल्सना समर्थन देणारे लेजर चॅनल म्हणून काम करते, प्रत्येक ॲपच्या स्मार्ट कराराची नवीन उदाहरणे ऑफचेन चालवते. + +स्टेट चॅनल अनुप्रयोगांसाठी एक संभाव्य उपयोग-प्रकरण सोपे दोन-खेळाडूंचे खेळ आहेत, जिथे खेळाच्या निकालानुसार निधी वितरित केला जातो. येथे फायदा असा आहे की खेळाडूंना एकमेकांवर विश्वास ठेवण्याची गरज नाही (विश्वासरहितता) आणि ऑनचेन करार, खेळाडू नव्हे, निधीचे वाटप आणि विवादांचे निराकरण नियंत्रित करतो (विकेंद्रीकरण). + +स्टेट चॅनल ॲप्ससाठी इतर संभाव्य उपयोग-प्रकरणांमध्ये ENS नाव मालकी, NFT लेजर्स आणि बरेच काही समाविष्ट आहे. + +### ॲटोमिक ट्रान्सफर्स {#atomic-transfers} + +सुरुवातीचे पेमेंट चॅनेल्स दोन पक्षांमधील हस्तांतरणापुरते मर्यादित होते, ज्यामुळे त्यांची उपयोगिता मर्यादित होती. तथापि, व्हर्च्युअल चॅनेल्सच्या परिचयाने व्यक्तींना मध्यस्थांद्वारे हस्तांतरण मार्गस्थ करण्याची परवानगी दिली (म्हणजे, अनेक p2p चॅनेल्स) ऑनचेन नवीन चॅनल उघडण्याची गरज न भासता. + +सामान्यतः "मल्टी-हॉप ट्रान्सफर्स" म्हणून वर्णन केलेले, राउटेड पेमेंट अणु असतात (म्हणजे, व्यवहाराचे सर्व भाग यशस्वी होतात किंवा ते पूर्णपणे अयशस्वी होते). ॲटोमिक ट्रान्सफर्स [हॅश्ड टाइमलॉक कॉन्ट्रॅक्ट्स (HTLCs)](https://en.bitcoin.it/wiki/Hash_Time_Locked_Contracts) वापरतात हे सुनिश्चित करण्यासाठी की पेमेंट केवळ काही अटी पूर्ण झाल्यासच रिलीज केले जाते, ज्यामुळे प्रतिपक्षाचा धोका कमी होतो. + +## स्टेट चॅनेल्स वापरण्याचे तोटे {#drawbacks-of-state-channels} + +### लाईव्हनेस गृहितके {#liveness-assumptions} + +कार्यक्षमता सुनिश्चित करण्यासाठी, स्टेट चॅनेल्स चॅनल सहभागींच्या विवादांना प्रतिसाद देण्याच्या क्षमतेवर वेळेची मर्यादा घालतात. हा नियम गृहीत धरतो की पीअर्स चॅनल क्रियाकलापांचे निरीक्षण करण्यासाठी आणि आवश्यक असेल तेव्हा आव्हानांना आव्हान देण्यासाठी नेहमीच ऑनलाइन असतील. + +प्रत्यक्षात, वापरकर्ते त्यांच्या नियंत्रणाबाहेरील कारणांमुळे ऑफलाइन जाऊ शकतात (उदा., खराब इंटरनेट कनेक्शन, यांत्रिक बिघाड, इ.). जर एखादा प्रामाणिक वापरकर्ता ऑफलाइन गेला, तर एक दुर्भावनापूर्ण पीअर निर्णय देणाऱ्या कराराला जुन्या मध्यवर्ती स्थिती सादर करून आणि वचनबद्ध निधी चोरून परिस्थितीचा फायदा घेऊ शकतो. + +काही चॅनेल्स "वॉचटावर्स" वापरतात—इतरांच्या वतीने ऑनचेन विवाद घटनांवर लक्ष ठेवण्यासाठी आणि संबंधित पक्षांना सतर्क करण्यासारख्या आवश्यक कृती करण्यासाठी जबाबदार संस्था. तथापि, यामुळे स्टेट चॅनल वापरण्याच्या खर्चात भर पडू शकते. + +### डेटा अनुपलब्धता {#data-unavailability} + +पूर्वी स्पष्ट केल्याप्रमाणे, अवैध विवादाला आव्हान देण्यासाठी स्टेट चॅनलची नवीनतम, वैध स्थिती सादर करणे आवश्यक आहे. हा दुसरा नियम एका गृहितकावर आधारित आहे—की वापरकर्त्यांना चॅनलच्या नवीनतम स्थितीत प्रवेश आहे. + +जरी चॅनल वापरकर्त्यांनी ऑफचेन अनुप्रयोग स्थितीच्या प्रती संग्रहित करणे अपेक्षित असले तरी, हा डेटा त्रुटी किंवा यांत्रिक बिघाडामुळे गमावला जाऊ शकतो. जर वापरकर्त्याकडे डेटाचा बॅकअप नसेल, तर ते फक्त आशा करू शकतात की दुसरा पक्ष त्यांच्या ताब्यातील जुन्या स्टेट संक्रमणांचा वापर करून अवैध एक्झिट विनंती अंतिम करणार नाही. + +इथेरियम वापरकर्त्यांना या समस्येशी सामना करावा लागत नाही कारण नेटवर्क डेटा उपलब्धतेवर नियम लागू करते. व्यवहार डेटा सर्व नोड्सद्वारे संग्रहित आणि प्रसारित केला जातो आणि आवश्यक असल्यास आणि आवश्यक असेल तेव्हा वापरकर्त्यांना डाउनलोड करण्यासाठी उपलब्ध असतो. + +### तरलता समस्या {#liquidity-issues} + +ब्लॉकचेन चॅनल स्थापित करण्यासाठी, सहभागींना चॅनलच्या जीवनचक्रासाठी ऑनचेन स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टमध्ये निधी लॉक करणे आवश्यक आहे. हे चॅनल वापरकर्त्यांची तरलता कमी करते आणि मेननेटवर निधी लॉक ठेवू शकणाऱ्यांपुरतेच चॅनेल्स मर्यादित ठेवते. + +तथापि, लेजर चॅनेल्स—ऑफचेन सेवा प्रदाता (OSP) द्वारे संचालित—वापरकर्त्यांसाठी तरलता समस्या कमी करू शकतात. लेजर चॅनलशी जोडलेले दोन पीअर्स एक व्हर्च्युअल चॅनल तयार करू शकतात, जे ते कधीही, पूर्णपणे ऑफचेन उघडू आणि अंतिम करू शकतात. + +ऑफचेन सेवा प्रदाते अनेक पीअर्ससोबत चॅनेल देखील उघडू शकतात, ज्यामुळे ते पेमेंट मार्गस्थ करण्यासाठी उपयुक्त ठरतात. अर्थात, वापरकर्त्यांनी त्यांच्या सेवांसाठी OSPs ला शुल्क भरावे लागेल, जे काहींसाठी अवांछनीय असू शकते. + +### ग्रिफिंग हल्ले {#griefing-attacks} + +ग्रिफिंग हल्ले हे फसवणूक पुरावा-आधारित प्रणालींचे एक सामान्य वैशिष्ट्य आहे. ग्रिफिंग हल्ल्यामुळे हल्लेखोराला थेट फायदा होत नाही परंतु पीडितेला दु:ख (म्हणजे, हानी) होते, म्हणूनच हे नाव. + +फसवणूक सिद्ध करणे हे ग्रिफिंग हल्ल्यांना बळी पडू शकते कारण प्रामाणिक पक्षाला प्रत्येक विवादाला प्रतिसाद द्यावा लागतो, अगदी अवैध विवादांनाही, अन्यथा त्यांचा निधी गमावण्याचा धोका असतो. एक दुर्भावनापूर्ण सहभागी वारंवार जुने स्टेट संक्रमण ऑनचेन पोस्ट करण्याचा निर्णय घेऊ शकतो, ज्यामुळे प्रामाणिक पक्षाला वैध स्थितीसह प्रतिसाद देण्यास भाग पाडले जाते. त्या ऑनचेन व्यवहारांचा खर्च त्वरीत वाढू शकतो, ज्यामुळे प्रामाणिक पक्षांचे प्रक्रियेत नुकसान होते. + +### पूर्वनिर्धारित सहभागी संच {#predefined-participant-sets} + +डिझाइननुसार, स्टेट चॅनल बनवणाऱ्या सहभागींची संख्या त्याच्या संपूर्ण जीवनकाळात स्थिर राहते. हे कारण सहभागी संच अद्यतनित केल्याने चॅनलचे कार्य गुंतागुंतीचे होईल, विशेषतः चॅनलला निधी देताना किंवा वाद मिटवताना. सहभागी जोडण्यासाठी किंवा काढण्यासाठी अतिरिक्त ऑनचेन क्रियाकलापांची देखील आवश्यकता असेल, ज्यामुळे वापरकर्त्यांसाठी ओव्हरहेड वाढतो. + +जरी यामुळे स्टेट चॅनेल्सबद्दल तर्क करणे सोपे होते, तरी ते अनुप्रयोग डेव्हलपर्ससाठी चॅनल डिझाइनची उपयुक्तता मर्यादित करते. यामुळे अंशतः स्पष्ट होते की रोलअप्स सारख्या इतर स्केलिंग सोल्यूशन्सच्या बाजूने स्टेट चॅनेल्स का सोडले गेले आहेत. + +### समांतर व्यवहार प्रक्रिया {#parallel-transaction-processing} + +स्टेट चॅनलमधील सहभागी वळणावळणाने स्टेट अपडेट्स पाठवतात, म्हणूनच ते "वळण-आधारित अनुप्रयोगांसाठी" (उदा., दोन-खेळाडूंचा बुद्धिबळ खेळ) सर्वोत्तम काम करतात. हे एकाच वेळी स्टेट अपडेट्स हाताळण्याची गरज काढून टाकते आणि जुन्या अपडेट पोस्टर्सना शिक्षा देण्यासाठी ऑनचेन कराराने करावे लागणारे काम कमी करते. तथापि, या डिझाइनचा एक दुष्परिणाम असा आहे की व्यवहार एकमेकांवर अवलंबून असतात, ज्यामुळे विलंबता वाढते आणि एकूण वापरकर्ता अनुभव कमी होतो. + +काही स्टेट चॅनेल्स "फुल-डुप्लेक्स" डिझाइन वापरून ही समस्या सोडवतात जे ऑफचेन स्थितीला दोन एकदिशीय "सिंप्लेक्स" स्थितींमध्ये विभाजित करते, ज्यामुळे एकाचवेळी स्टेट अपडेट्स शक्य होतात. अशा डिझाइनमुळे ऑफचेन थ्रूपुट सुधारतो आणि व्यवहार विलंब कमी होतो. + +## स्टेट चॅनेल्स वापरा {#use-state-channels} + +अनेक प्रकल्प स्टेट चॅनेल्सची अंमलबजावणी करतात जे तुम्ही तुमच्या dapps मध्ये समाकलित करू शकता: + +- [Connext](https://connext.network/) +- [Kchannels](https://www.kchannels.io/) +- [Perun](https://perun.network/) +- [Raiden](https://raiden.network/) +- [Statechannels.org](https://statechannels.org/) + +## पुढील वाचन {#further-reading} + +**स्टेट चॅनेल्स** + +- [इथेरियमच्या लेयर २ स्केलिंग सोल्यूशन्सचा अर्थ लावणे: स्टेट चॅनेल्स, प्लाझ्मा आणि ट्रूबीट](https://medium.com/l4-media/making-sense-of-ethereums-layer-2-scaling-solutions-state-channels-plasma-and-truebit-22cb40dcc2f4) _– जोश स्टार्क, १२ फेब्रुवारी २०१८_ +- [स्टेट चॅनेल्स - एक स्पष्टीकरण](https://www.jeffcoleman.ca/state-channels/) _६ नोव्हेंबर २०१५ - जेफ कोलमन_ +- [स्टेट चॅनेल्सची मूलभूत माहिती](https://education.district0x.io/general-topics/understanding-ethereum/basics-state-channels/) _District0x_ +- [ब्लॉकचेन स्टेट चॅनेल्स: एक अद्ययावत स्थिती](https://ieeexplore.ieee.org/document/9627997) + +_तुम्हाला मदत केलेल्या सामुदायिक संसाधनाबद्दल माहिती आहे का?_ हे पृष्ठ संपादित करा आणि ते जोडा!_ diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/validium/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/validium/index.md new file mode 100644 index 00000000000..c015876b472 --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/validium/index.md @@ -0,0 +1,166 @@ +--- +title: Validium +description: "सध्या इथेरियम समुदायाद्वारे वापरल्या जाणाऱ्या स्केलिंग सोल्यूशन म्हणून Validium चा परिचय." +lang: mr +sidebarDepth: 3 +--- + +Validium हे एक [स्केलिंग सोल्यूशन](/developers/docs/scaling/) आहे जे [ZK-रोलअप्स](/developers/docs/scaling/zk-rollups/) प्रमाणे व्हॅलिडिटी प्रूफ्स वापरून व्यवहारांची अखंडता लागू करते, परंतु इथेरियम मेननेटवर व्यवहारांचा डेटा संग्रहित करत नाही. ऑफचेन डेटा उपलब्धता काही तडजोडी सादर करत असली तरी, त्यामुळे स्केलेबिलिटीमध्ये मोठ्या प्रमाणात सुधारणा होऊ शकते (व्हेलिडियम्स प्रति सेकंद [~9,000 व्यवहार किंवा अधिक](https://blog.matter-labs.io/zkrollup-vs-validium-starkex-5614e38bc263) प्रक्रिया करू शकतात). + +## पूर्वतयारी {#prerequisites} + +तुम्ही आमचे [इथेरियम स्केलिंग](/developers/docs/scaling/) आणि [लेअर 2](/layer-2) वरील पेज वाचून समजून घेतलेले असावे. + +## व्हेलिडियम म्हणजे काय? {#what-is-validium} + +व्हेलिडियम्स हे स्केलिंग सोल्यूशन्स आहेत जे इथेरियम मेननेटच्या बाहेर व्यवहार प्रक्रिया करून थ्रुपुट सुधारण्यासाठी डिझाइन केलेले ऑफचेन डेटा उपलब्धता आणि गणनेचा वापर करतात. झिरो-नॉलेज रोलअप्स (ZK-रोलअप्स) प्रमाणे, व्हेलिडियम्स इथेरियमवर ऑफचेन व्यवहारांची पडताळणी करण्यासाठी [झिरो-नॉलेज प्रूफ्स](/glossary/#zk-proof) प्रकाशित करतात. हे अवैध स्टेट ट्रान्झिशन्सना प्रतिबंधित करते आणि व्हेलिडियम चेनच्या सुरक्षा हमी वाढवते. + +हे "व्हॅलिडिटी प्रूफ्स" ZK-SNARKs (Zero-Knowledge Succinct Non-Interactive Argument of Knowledge) किंवा ZK-STARKs (Zero-Knowledge Scalable Transparent ARgument of Knowledge) च्या स्वरूपात येऊ शकतात. [झिरो-नॉलेज प्रूफ्स](https://consensys.net/blog/blockchain-explained/zero-knowledge-proofs-starks-vs-snarks/) वर अधिक माहिती. + +व्हेलिडियम वापरकर्त्यांचे फंड्स इथेरियमवरील एका स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टद्वारे नियंत्रित केले जातात. व्हेलिडियम्स ZK-रोलअप्स प्रमाणेच, जवळजवळ-तत्काळ विथड्रॉव्हल्स ऑफर करतात; एकदा मेननेटवर विथड्रॉव्हल विनंतीसाठी व्हॅलिडिटी प्रूफ पडताळला गेला की, वापरकर्ते [मर्कल प्रूफ्स](/developers/tutorials/merkle-proofs-for-offline-data-integrity/) प्रदान करून फंड्स काढू शकतात. मर्कल प्रूफ वापरकर्त्याच्या विथड्रॉव्हल व्यवहाराचा एका सत्यापित व्यवहार बॅचमध्ये समावेश प्रमाणित करतो, ज्यामुळे ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टला विथड्रॉव्हलवर प्रक्रिया करण्याची परवानगी मिळते. + +तथापि, व्हेलिडियम वापरकर्त्यांचे फंड्स गोठवले जाऊ शकतात आणि विथड्रॉव्हल्स प्रतिबंधित केले जाऊ शकतात. व्हेलिडियम चेनवरील डेटा उपलब्धता व्यवस्थापक वापरकर्त्यांकडून ऑफचेन स्टेट डेटा रोखून धरल्यास हे होऊ शकते. व्यवहार डेटाच्या प्रवेशाशिवाय, वापरकर्ते फंड्सची मालकी सिद्ध करण्यासाठी आणि विथड्रॉव्हल्स कार्यान्वित करण्यासाठी आवश्यक असलेला मर्कल प्रूफची गणना करू शकत नाहीत. + +व्हेलिडियम्स आणि ZK-रोलअप्समधील हा मुख्य फरक आहे—डेटा उपलब्धता स्पेक्ट्रमवरील त्यांची स्थिती. दोन्ही सोल्यूशन्स डेटा स्टोरेजला वेगवेगळ्या प्रकारे हाताळतात, ज्याचे सुरक्षा आणि ट्रस्टलेसनेसवर परिणाम होतात. + +## व्हेलिडियम्स इथेरियमसोबत कसे संवाद साधतात? {#how-do-validiums-interact-with-ethereum} + +व्हेलिडियम्स हे विद्यमान इथेरियम चेनच्या वर तयार केलेले स्केलिंग प्रोटोकॉल आहेत. जरी ते ऑफचेन व्यवहार कार्यान्वित करत असले तरी, व्हेलिडियम चेन मेननेटवर तैनात केलेल्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सच्या संग्रहाद्वारे प्रशासित केली जाते, ज्यात खालील गोष्टींचा समावेश आहे: + +1. **पडताळणीकर्ता कॉन्ट्रॅक्ट**: पडताळणीकर्ता कॉन्ट्रॅक्ट स्टेट अपडेट्स करताना व्हेलिडियम ऑपरेटरद्वारे सादर केलेल्या प्रूफ्सच्या वैधतेची पडताळणी करतो. यात ऑफचेन व्यवहारांच्या अचूकतेची साक्ष देणारे व्हॅलिडिटी प्रूफ्स आणि ऑफचेन व्यवहार डेटाच्या अस्तित्वाची पडताळणी करणारे डेटा उपलब्धता प्रूफ्स यांचा समावेश आहे. + +2. **मुख्य कॉन्ट्रॅक्ट**: मुख्य कॉन्ट्रॅक्ट ब्लॉक उत्पादकांनी सादर केलेले स्टेट कमिटमेंट्स (मर्कल रूट्स) संग्रहित करतो आणि एकदा ऑनचेन व्हॅलिडिटी प्रूफची पडताळणी झाल्यावर व्हेलिडियमच्या स्टेटला अपडेट करतो. हा कॉन्ट्रॅक्ट व्हेलिडियम चेनमध्ये डिपॉझिट आणि विथड्रॉव्हल्सची प्रक्रिया देखील करतो. + +व्हेलिडियम्स खालील गोष्टींसाठी मुख्य इथेरियम चेनवर देखील अवलंबून असतात: + +### सेटलमेंट {#settlement} + +व्हेलिडियमवर कार्यान्वित केलेल्या व्यवहारांची पूर्णपणे पुष्टी केली जाऊ शकत नाही जोपर्यंत पॅरेंट चेन त्यांच्या वैधतेची पडताळणी करत नाही. व्हेलिडियमवर केलेले सर्व व्यवहार अखेरीस मेननेटवर सेटल केले पाहिजेत. इथेरियम ब्लॉकचेन व्हेलिडियम वापरकर्त्यांसाठी "सेटलमेंट हमी" देखील प्रदान करते, याचा अर्थ ऑफचेन व्यवहार एकदा ऑनचेनवर कमिट झाल्यावर उलटवले किंवा बदलले जाऊ शकत नाहीत. + +### सुरक्षा {#security} + +इथेरियम, एक सेटलमेंट लेअर म्हणून काम करत, व्हेलिडियमवरील स्टेट ट्रान्झिशन्सच्या वैधतेची हमी देखील देते. व्हेलिडियम चेनवर कार्यान्वित केलेल्या ऑफचेन व्यवहारांची पडताळणी बेस इथेरियम लेअरवरील स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टद्वारे केली जाते. + +जर ऑनचेन पडताळणीकर्ता कॉन्ट्रॅक्टने प्रूफ अवैध ठरवला, तर व्यवहार नाकारले जातात. याचा अर्थ ऑपरेटर्सना व्हेलिडियमचे स्टेट अपडेट करण्यापूर्वी इथेरियम प्रोटोकॉलद्वारे लागू केलेल्या वैधता अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे. + +## व्हेलिडियम कसे कार्य करते? {#how-does-validium-work} + +### व्यवहार {#transactions} + +वापरकर्ते ऑपरेटरकडे व्यवहार सादर करतात, जो व्हेलिडियम चेनवर व्यवहार कार्यान्वित करण्यासाठी जबाबदार एक नोड आहे. काही व्हेलिडियम्स चेन कार्यान्वित करण्यासाठी एकच ऑपरेटर वापरू शकतात किंवा ऑपरेटर्स फिरवण्यासाठी [प्रूफ-ऑफ-स्टेक (PoS)](/developers/docs/consensus-mechanisms/pos/) यंत्रणेवर अवलंबून राहू शकतात. + +ऑपरेटर व्यवहारांना एका बॅचमध्ये एकत्र करतो आणि ते सिद्ध करण्यासाठी एका प्रूफिंग सर्किटला पाठवतो. प्रूफिंग सर्किट व्यवहार बॅच (आणि इतर संबंधित डेटा) इनपुट म्हणून स्वीकारतो आणि ऑपरेशन्स योग्यरित्या केल्या गेल्या आहेत याची पडताळणी करणारा व्हॅलिडिटी प्रूफ आउटपुट करतो. + +### स्टेट कमिटमेंट्स {#state-commitments} + +व्हेलिडियमच्या स्टेटला मर्कल ट्री म्हणून हॅश केले जाते ज्याचा रूट इथेरियमवरील मुख्य कॉन्ट्रॅक्टमध्ये संग्रहित केला जातो. मर्कल रूट, ज्याला स्टेट रूट म्हणूनही ओळखले जाते, व्हेलिडियमवरील खाती आणि शिल्लकच्या सध्याच्या स्थितीसाठी एक क्रिप्टोग्राफिक कमिटमेंट म्हणून कार्य करतो. + +स्टेट अपडेट करण्यासाठी, ऑपरेटरने नवीन स्टेट रूटची (व्यवहार कार्यान्वित केल्यानंतर) गणना करणे आणि ते ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टला सादर करणे आवश्यक आहे. जर व्हॅलिडिटी प्रूफ तपासला गेला, तर प्रस्तावित स्टेट स्वीकारली जाते आणि व्हेलिडियम नवीन स्टेट रूटवर स्विच करते. + +### डिपॉझिट आणि विथड्रॉव्हल्स {#deposits-and-withdrawals} + +वापरकर्ते ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टमध्ये ETH (किंवा कोणतेही ERC-सुसंगत टोकन) डिपॉझिट करून इथेरियममधून व्हेलिडियममध्ये फंड्स हलवतात. कॉन्ट्रॅक्ट डिपॉझिट इव्हेंटला व्हेलिडियम ऑफचेनवर रिले करतो, जिथे वापरकर्त्याच्या पत्त्यावर त्यांच्या डिपॉझिटच्या बरोबरीची रक्कम जमा केली जाते. ऑपरेटर या डिपॉझिट व्यवहाराचा नवीन बॅचमध्ये देखील समावेश करतो. + +मेननेटवर फंड्स परत हलवण्यासाठी, एक व्हेलिडियम वापरकर्ता विथड्रॉव्हल व्यवहार सुरू करतो आणि तो ऑपरेटरला सादर करतो जो विथड्रॉव्हल विनंतीची पडताळणी करतो आणि बॅचमध्ये समाविष्ट करतो. सिस्टममधून बाहेर पडण्यापूर्वी व्हेलिडियम चेनवरील वापरकर्त्याची मालमत्ता देखील नष्ट केली जाते. एकदा बॅचशी संबंधित व्हॅलिडिटी प्रूफची पडताळणी झाल्यावर, वापरकर्ता त्यांच्या सुरुवातीच्या डिपॉझिटची उर्वरित रक्कम काढण्यासाठी मुख्य कॉन्ट्रॅक्टला कॉल करू शकतो. + +सेन्सॉरशिप-विरोधी यंत्रणा म्हणून, व्हेलिडियम प्रोटोकॉल वापरकर्त्यांना ऑपरेटरमार्फत न जाता थेट व्हेलिडियम कॉन्ट्रॅक्टमधून पैसे काढण्याची परवानगी देतो. या प्रकरणात, वापरकर्त्यांना स्टेट रूटमध्ये खात्याचा समावेश दर्शवणारा मर्कल प्रूफ पडताळणीकर्ता कॉन्ट्रॅक्टला प्रदान करणे आवश्यक आहे. जर प्रूफ स्वीकारला गेला, तर वापरकर्ता त्यांचे फंड्स व्हेलिडियममधून बाहेर काढण्यासाठी मुख्य कॉन्ट्रॅक्टच्या विथड्रॉव्हल फंक्शनला कॉल करू शकतो. + +### बॅच सबमिशन {#batch-submission} + +व्यवहारांची बॅच कार्यान्वित केल्यानंतर, ऑपरेटर संबंधित व्हॅलिडिटी प्रूफ पडताळणीकर्ता कॉन्ट्रॅक्टला सादर करतो आणि मुख्य कॉन्ट्रॅक्टला नवीन स्टेट रूट प्रस्तावित करतो. जर प्रूफ वैध असेल, तर मुख्य कॉन्ट्रॅक्ट व्हेलिडियमच्या स्टेटला अपडेट करतो आणि बॅचमधील व्यवहारांचे परिणाम अंतिम करतो. + +ZK-रोलअपच्या विपरीत, व्हेलिडियमवरील ब्लॉक उत्पादकांना व्यवहार बॅचसाठी व्यवहार डेटा प्रकाशित करणे आवश्यक नाही (केवळ ब्लॉक हेडर). यामुळे व्हेलिडियम हा एक शुद्ध ऑफचेन स्केलिंग प्रोटोकॉल बनतो, जो "हायब्रीड" स्केलिंग प्रोटोकॉलच्या (उदा., [लेअर 2](/layer-2/)) विरुद्ध आहे, जे ब्लॉब डेटा, `calldata`, किंवा दोन्हीच्या संयोजनाचा वापर करून मुख्य इथेरियम चेनवर स्टेट डेटा प्रकाशित करतात. + +### डेटा उपलब्धता {#data-availability} + +नमूद केल्याप्रमाणे, व्हेलिडियम्स ऑफचेन डेटा उपलब्धता मॉडेलचा वापर करतात, जिथे ऑपरेटर्स सर्व व्यवहार डेटा इथेरियम मेननेटच्या बाहेर संग्रहित करतात. व्हेलिडियमचा कमी ऑनचेन डेटा फूटप्रिंट स्केलेबिलिटी सुधारतो (थ्रुपुट इथेरियमच्या डेटा प्रक्रिया क्षमतेने मर्यादित नाही) आणि वापरकर्ता शुल्क कमी करतो (ऑनचेन डेटा प्रकाशित करण्याची किंमत कमी आहे). + +तथापि, ऑफचेन डेटा उपलब्धता एक समस्या निर्माण करते: मर्कल प्रूफ तयार करण्यासाठी किंवा सत्यापित करण्यासाठी आवश्यक असलेला डेटा अनुपलब्ध असू शकतो. याचा अर्थ असा की जर ऑपरेटर्सनी दुर्भावनापूर्णपणे कार्य केले तर वापरकर्ते ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टमधून निधी काढू शकणार नाहीत. + +विविध व्हेलिडियम सोल्यूशन्स स्टेट डेटाच्या स्टोरेजचे विकेंद्रीकरण करून ही समस्या सोडवण्याचा प्रयत्न करतात. यामध्ये ब्लॉक उत्पादकांना मूळ डेटा "डेटा उपलब्धता व्यवस्थापकांना" पाठवण्यासाठी भाग पाडणे समाविष्ट आहे, जे ऑफचेन डेटा संग्रहित करण्यासाठी आणि विनंतीनुसार वापरकर्त्यांना उपलब्ध करून देण्यासाठी जबाबदार आहेत. + +व्हेलिडियममधील डेटा उपलब्धता व्यवस्थापक प्रत्येक व्हेलिडियम बॅचवर स्वाक्षरी करून ऑफचेन व्यवहारांसाठी डेटाच्या उपलब्धतेची साक्ष देतात. या स्वाक्षऱ्या "उपलब्धता प्रूफ" चे एक स्वरूप आहेत जे ऑनचेन पडताळणीकर्ता कॉन्ट्रॅक्ट स्टेट अपडेट्स मंजूर करण्यापूर्वी तपासतो. + +व्हेलिडियम्स डेटा उपलब्धता व्यवस्थापनाच्या त्यांच्या दृष्टिकोनात भिन्न आहेत. काही स्टेट डेटा संग्रहित करण्यासाठी विश्वासू पक्षांवर अवलंबून असतात, तर इतर या कार्यासाठी यादृच्छिकपणे नियुक्त केलेले व्हॅलिडेटर्स वापरतात. + +#### डेटा उपलब्धता समिती (DAC) {#data-availability-committee} + +ऑफचेन डेटाची उपलब्धता सुनिश्चित करण्यासाठी, काही व्हेलिडियम सोल्यूशन्स विश्वासू संस्थांच्या एका गटाला, ज्यांना एकत्रितपणे डेटा उपलब्धता समिती (DAC) म्हणून ओळखले जाते, स्टेटच्या प्रती संग्रहित करण्यासाठी आणि डेटा उपलब्धतेचा पुरावा देण्यासाठी नियुक्त करतात. DACs लागू करणे सोपे आहे आणि सदस्यत्व कमी असल्याने कमी समन्वयाची आवश्यकता असते. + +तथापि, वापरकर्त्यांनी आवश्यकतेनुसार डेटा उपलब्ध करून देण्यासाठी DAC वर विश्वास ठेवला पाहिजे (उदा. मर्कल प्रूफ तयार करण्यासाठी). डेटा उपलब्धता समित्यांचे सदस्य [दुर्भावनापूर्ण अभिनेत्याद्वारे तडजोड होण्याची](https://notes.ethereum.org/DD7GyItYQ02d0ax_X-UbWg?view) शक्यता आहे, जो नंतर ऑफचेन डेटा रोखू शकतो. + +[व्हेलिडियममधील डेटा उपलब्धता समित्यांवर अधिक](https://medium.com/starkware/data-availability-e5564c416424). + +#### बाँडेड डेटा उपलब्धता {#bonded-data-availability} + +इतर व्हेलिडियम्सना ऑफलाइन डेटा संग्रहित करण्याचे काम करणाऱ्या सहभागींना त्यांची भूमिका स्वीकारण्यापूर्वी स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टमध्ये टोकन्स स्टेक (म्हणजे, लॉक अप) करणे आवश्यक असते. हा स्टेक डेटा उपलब्धता व्यवस्थापकांमध्ये प्रामाणिक वर्तनाची हमी देण्यासाठी आणि विश्वासाची गृहीतके कमी करण्यासाठी "बाँड" म्हणून काम करतो. जर हे सहभागी डेटा उपलब्धतेचा पुरावा देण्यात अयशस्वी झाले, तर बाँड स्लॅश केला जातो. + +बाँडेड डेटा उपलब्धता योजनेत, कोणीही आवश्यक स्टेक प्रदान केल्यावर ऑफचेन डेटा ठेवण्यासाठी नियुक्त केले जाऊ शकते. हे पात्र डेटा उपलब्धता व्यवस्थापकांचा पूल वाढवते, ज्यामुळे डेटा उपलब्धता समित्यांवर (DACs) परिणाम करणारे केंद्रीकरण कमी होते. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, हा दृष्टिकोन दुर्भावनापूर्ण क्रियाकलाप टाळण्यासाठी क्रिप्टोइकॉनॉमिक प्रोत्साहनांवर अवलंबून आहे, जे व्हेलिडियममध्ये ऑफलाइन डेटा सुरक्षित करण्यासाठी विश्वासू पक्षांची नियुक्ती करण्यापेक्षा अधिक सुरक्षित आहे. + +[व्हेलिडियममधील बाँडेड डेटा उपलब्धतेवर अधिक](https://blog.matter-labs.io/zkporter-a-breakthrough-in-l2-scaling-ed5e48842fbf). + +## व्होलिशन्स आणि व्हेलिडियम {#volitions-and-validium} + +व्हेलिडियम्स अनेक फायदे देतात परंतु ते तडजोडींसह येतात (सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, डेटा उपलब्धता). परंतु, अनेक स्केलिंग सोल्यूशन्सप्रमाणे, व्हेलिडियम्स विशिष्ट वापराच्या प्रकरणांसाठी योग्य आहेत - म्हणूनच व्होलिशन्स तयार केले गेले. + +व्होलिशन्स ZK-रोलअप आणि व्हेलिडियम चेन एकत्र करतात आणि वापरकर्त्यांना दोन स्केलिंग सोल्यूशन्समध्ये स्विच करण्याची परवानगी देतात. व्होलिशन्ससह, वापरकर्ते विशिष्ट व्यवहारांसाठी व्हेलिडियमच्या ऑफचेन डेटा उपलब्धतेचा फायदा घेऊ शकतात, तर आवश्यक असल्यास ऑनचेन डेटा उपलब्धता सोल्यूशन (ZK-रोलअप) वर स्विच करण्याचे स्वातंत्र्य टिकवून ठेवू शकतात. हे मुळात वापरकर्त्यांना त्यांच्या विशिष्ट परिस्थितीनुसार तडजोडी निवडण्याचे स्वातंत्र्य देते. + +एक विकेंद्रीकृत एक्सचेंज (DEX) उच्च-मूल्याच्या व्यापारांसाठी व्हेलिडियमच्या स्केलेबल आणि खाजगी पायाभूत सुविधांचा वापर करण्यास प्राधान्य देऊ शकते. ज्या वापरकर्त्यांना ZK-रोलअपची उच्च सुरक्षा हमी आणि ट्रस्टलेसनेस हवी आहे त्यांच्यासाठी ते ZK-रोलअप देखील वापरू शकते. + +## व्हेलिडियम्स आणि EVM सुसंगतता {#validiums-and-evm-compatibility} + +ZK-रोलअप्सप्रमाणे, व्हेलिडियम्स बहुतेक सोप्या ॲप्लिकेशन्ससाठी योग्य आहेत, जसे की टोकन स्वॅप आणि पेमेंट्स. झिरो-नॉलेज प्रूफ सर्किटमध्ये [EVM](/developers/docs/evm/) निर्देशांना सिद्ध करण्याच्या मोठ्या ओव्हरहेडमुळे, व्हेलिडियम्समध्ये सामान्य गणना आणि स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट अंमलबजावणीला समर्थन देणे कठीण आहे. + +काही व्हेलिडियम प्रकल्प EVM-सुसंगत भाषा (उदा., Solidity, Vyper) संकलित करून ही समस्या टाळण्याचा प्रयत्न करतात आणि कार्यक्षम प्रूफिंगसाठी ऑप्टिमाइझ केलेला कस्टम बायटेकोड तयार करतात. या दृष्टिकोनाचा एक तोटा असा आहे की नवीन झिरो-नॉलेज प्रूफ-फ्रेंडली VMs महत्त्वाच्या EVM ऑपकोड्सना समर्थन देऊ शकत नाहीत, आणि डेव्हलपर्सना चांगल्या अनुभवासाठी थेट उच्च-स्तरीय भाषेत लिहावे लागते. यामुळे आणखी समस्या निर्माण होतात: हे डेव्हलपर्सना पूर्णपणे नवीन डेव्हलपमेंट स्टॅकसह dapps तयार करण्यास भाग पाडते आणि सध्याच्या इथेरियम पायाभूत सुविधांसह सुसंगतता तोडते. + +तथापि, काही संघ ZK-प्रूफिंग सर्किट्ससाठी विद्यमान EVM ऑपकोड्स ऑप्टिमाइझ करण्याचा प्रयत्न करीत आहेत. यामुळे झिरो-नॉलेज इथेरियम व्हर्च्युअल मशीन (zkEVM) चा विकास होईल, जे एक EVM-सुसंगत VM आहे जे प्रोग्राम अंमलबजावणीची अचूकता सत्यापित करण्यासाठी प्रूफ तयार करते. zkEVM सह, व्हेलिडियम चेन्स ऑफचेन स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स कार्यान्वित करू शकतात आणि इथेरियमवर ऑफचेन गणनेची (पुन्हा-कार्यान्वित न करता) पडताळणी करण्यासाठी व्हॅलिडिटी प्रूफ सादर करू शकतात. + +[zkEVMs वर अधिक](https://www.alchemy.com/overviews/zkevm). + +## व्हेलिडियम्स इथेरियमला कसे स्केल करतात? {#scaling-ethereum-with-validiums} + +### १. ऑफचेन डेटा स्टोरेज {#offchain-data-storage} + +लेअर 2 स्केलिंग प्रकल्प, जसे की ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स आणि ZK-रोलअप्स, L1 वर काही व्यवहार डेटा प्रकाशित करून सुरक्षिततेसाठी शुद्ध ऑफचेन स्केलिंग प्रोटोकॉलच्या (उदा., [प्लाझ्मा](/developers/docs/scaling/plasma/)) अनंत स्केलेबिलिटीचा व्यापार करतात. परंतु याचा अर्थ असा की रोलअप्सचे स्केलेबिलिटी गुणधर्म इथेरियम मेननेटवरील डेटा बँडविड्थने मर्यादित आहेत ([डेटा शार्डिंग](/roadmap/danksharding/) याच कारणासाठी इथेरियमची डेटा स्टोरेज क्षमता सुधारण्याचा प्रस्ताव देते). + +व्हेलिडियम्स सर्व व्यवहार डेटा ऑफचेन ठेवून आणि मुख्य इथेरियम चेनवर स्टेट अपडेट्स रिले करताना केवळ स्टेट कमिटमेंट्स (आणि व्हॅलिडिटी प्रूफ्स) पोस्ट करून स्केलेबिलिटी प्राप्त करतात. तथापि, व्हॅलिडिटी प्रूफ्सचे अस्तित्व व्हेलिडियम्सना प्लाझ्मा आणि [साइडचेन्स](/developers/docs/scaling/sidechains/) यासह इतर शुद्ध ऑफचेन स्केलिंग सोल्यूशन्सपेक्षा उच्च सुरक्षा हमी देते. ऑफचेन व्यवहार प्रमाणित करण्यापूर्वी इथेरियमला प्रक्रिया कराव्या लागणाऱ्या डेटाचे प्रमाण कमी करून, व्हेलिडियम डिझाइन्स मेननेटवर थ्रुपुट मोठ्या प्रमाणात वाढवतात. + +### २. रिकर्सिव्ह प्रूफ्स {#recursive-proofs} + +रिकर्सिव्ह प्रूफ हा एक व्हॅलिडिटी प्रूफ आहे जो इतर प्रूफ्सची वैधता सत्यापित करतो. हे "प्रूफ ऑफ प्रूफ्स" अनेक प्रूफ्सना रिकर्सिव्हली एकत्र करून तयार केले जातात जोपर्यंत सर्व मागील प्रूफ्सची पडताळणी करणारा एक अंतिम प्रूफ तयार होत नाही. रिकर्सिव्ह प्रूफ्स प्रति व्हॅलिडिटी प्रूफ सत्यापित केल्या जाऊ शकणाऱ्या व्यवहारांची संख्या वाढवून ब्लॉकचेन प्रक्रिया गती स्केल करतात. + +सामान्यतः, व्हेलिडियम ऑपरेटर पडताळणीसाठी इथेरियमला सादर करत असलेला प्रत्येक व्हॅलिडिटी प्रूफ एकाच ब्लॉकची अखंडता प्रमाणित करतो. तर एकच रिकर्सिव्ह प्रूफ एकाच वेळी अनेक व्हेलिडियम ब्लॉक्सची वैधता निश्चित करण्यासाठी वापरला जाऊ शकतो - हे शक्य आहे कारण प्रूफिंग सर्किट अनेक ब्लॉक प्रूफ्सना रिकर्सिव्हली एका अंतिम प्रूफमध्ये एकत्र करू शकते. जर ऑनचेन पडताळणीकर्ता कॉन्ट्रॅक्टने रिकर्सिव्ह प्रूफ स्वीकारला, तर सर्व मूळ ब्लॉक्स त्वरित अंतिम केले जातात. + +## व्हेलिडियमचे फायदे आणि तोटे {#pros-and-cons-of-validium} + +| फायदे | बाधक | +| --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ | +| व्हॅलिडिटी प्रूफ्स ऑफचेन व्यवहारांची अखंडता लागू करतात आणि ऑपरेटर्सना अवैध स्टेट अपडेट्स अंतिम करण्यापासून प्रतिबंधित करतात. | व्हॅलिडिटी प्रूफ तयार करण्यासाठी विशेष हार्डवेअरची आवश्यकता असते, ज्यामुळे केंद्रीकरणाचा धोका निर्माण होतो. | +| वापरकर्त्यांसाठी भांडवली कार्यक्षमता वाढवते (इथेरियममध्ये फंड्स परत काढण्यात कोणताही विलंब नाही). | सामान्य गणना/स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टसाठी मर्यादित समर्थन; विकासासाठी विशेष भाषा आवश्यक. | +| उच्च-मूल्याच्या ॲप्लिकेशन्समध्ये फ्रॉड-प्रूफ आधारित प्रणालींना सामोरे जावे लागणाऱ्या विशिष्ट आर्थिक हल्ल्यांसाठी असुरक्षित नाही. | ZK प्रूफ तयार करण्यासाठी उच्च गणना शक्ती आवश्यक; कमी थ्रुपुट ॲप्लिकेशन्ससाठी किफायतशीर नाही. | +| इथेरियम मेननेटवर calldata पोस्ट न करून वापरकर्त्यांसाठी गॅस शुल्क कमी करते. | धीमी व्यक्तिनिष्ठ अंतिमता वेळ (ZK प्रूफ तयार करण्यासाठी 10-30 मिनिटे) परंतु पूर्ण अंतिमततेसाठी जलद कारण कोणताही विवाद वेळ विलंब नाही. | +| विशिष्ट वापराच्या प्रकरणांसाठी योग्य, जसे की ट्रेडिंग किंवा ब्लॉकचेन गेमिंग जे व्यवहार गोपनीयता आणि स्केलेबिलिटीला प्राधान्य देतात. | वापरकर्त्यांना निधी काढण्यापासून प्रतिबंधित केले जाऊ शकते कारण मालकीचे मर्कल प्रूफ तयार करण्यासाठी ऑफचेन डेटा नेहमी उपलब्ध असणे आवश्यक आहे. | +| ऑफचेन डेटा उपलब्धता उच्च पातळीचे थ्रुपुट प्रदान करते आणि स्केलेबिलिटी वाढवते. | सुरक्षा मॉडेल विश्वासाच्या गृहितकांवर आणि क्रिप्टोइकॉनॉमिक प्रोत्साहनांवर अवलंबून आहे, ZK-रोलअप्सच्या विपरीत, जे पूर्णपणे क्रिप्टोग्राफिक सुरक्षा यंत्रणेवर अवलंबून असतात. | + +### व्हेलिडियम/व्होलिशन्स वापरा {#use-validium-and-volitions} + +अनेक प्रकल्प व्हेलिडियम आणि व्होलिशन्सची अंमलबजावणी प्रदान करतात जे तुम्ही तुमच्या dapps मध्ये समाकलित करू शकता: + +**StarkWare StarkEx** - _StarkEx हे इथेरियम लेअर 2 (L2) स्केलेबिलिटी सोल्यूशन आहे जे व्हॅलिडिटी प्रूफ्सवर आधारित आहे. ते ZK-रोलअप किंवा व्हेलिडियम डेटा-उपलब्धता मोडमध्ये काम करू शकते._ + +- [दस्तऐवजीकरण](https://docs.starkware.co/starkex-v4/starkex-deep-dive/data-availability-modes#validium) +- [वेबसाइट](https://starkware.co/starkex/) + +**Matter Labs zkPorter**- _zkPorter हा एक लेअर 2 स्केलिंग प्रोटोकॉल आहे जो zkRollup आणि शार्डिंगच्या कल्पनांना एकत्रित करणाऱ्या हायब्रीड दृष्टिकोनाने डेटा उपलब्धतेची समस्या हाताळतो. ते अनियंत्रितपणे अनेक शार्ड्सना समर्थन देऊ शकते, प्रत्येकाची स्वतःची डेटा उपलब्धता धोरण असते._ + +- [ब्लॉग](https://blog.matter-labs.io/zkporter-a-breakthrough-in-l2-scaling-ed5e48842fbf) +- [दस्तऐवजीकरण](https://docs.zksync.io/zksync-protocol/rollup/data-availability) +- [वेबसाइट](https://zksync.io/) + +## पुढील वाचन {#further-reading} + +- [व्हेलिडियम आणि लेअर 2 टू-बाय-टू — अंक क्र. 99](https://www.buildblockchain.tech/newsletter/issues/no-99-validium-and-the-layer-2-two-by-two) +- [ZK-रोलअप्स वि. व्हेलिडियम](https://blog.matter-labs.io/zkrollup-vs-validium-starkex-5614e38bc263) +- [व्होलिशन आणि उदयोन्मुख डेटा उपलब्धता स्पेक्ट्रम](https://medium.com/starkware/volition-and-the-emerging-data-availability-spectrum-87e8bfa09bb) +- [रोलअप्स, व्हेलिडियम्स, आणि व्होलिशन्स: सर्वात लोकप्रिय इथेरियम स्केलिंग सोल्यूशन्सबद्दल जाणून घ्या](https://www.defipulse.com/blog/rollups-validiums-and-volitions-learn-about-the-hottest-ethereum-scaling-solutions) +- [इथेरियम रोलअप्ससाठी व्यावहारिक मार्गदर्शक](https://web.archive.org/web/20241108192208/https://research.2077.xyz/the-practical-guide-to-ethereum-rollups) diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/zk-rollups/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/zk-rollups/index.md new file mode 100644 index 00000000000..3a3999e682f --- /dev/null +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/zk-rollups/index.md @@ -0,0 +1,257 @@ +--- +title: "शून्य-ज्ञान रोलअप्स" +description: "शून्य-ज्ञान रोलअप्सचा परिचय — Ethereum समुदायाद्वारे वापरले जाणारे स्केलिंग सोल्यूशन." +lang: mr +--- + +शून्य-ज्ञान रोलअप्स (ZK-rollups) हे लेअर 2 [स्केलिंग सोल्यूशन्स](/developers/docs/scaling/) आहेत जे कम्प्युटेशन आणि स्टेट-स्टोरेज ऑफचेन हलवून Ethereum Mainnet वरील थ्रूपूट वाढवतात. ZK-rollups एका बॅचमध्ये हजारो व्यवहारांवर प्रक्रिया करू शकतात आणि नंतर Mainnet वर फक्त काही किमान सारांश डेटा पोस्ट करतात. हा सारांश डेटा Ethereum स्टेटमध्ये केले जाणारे बदल आणि ते बदल योग्य असल्याचे काही क्रिप्टोग्राफिक पुरावे परिभाषित करतो. + +## पूर्वतयारी {#prerequisites} + +तुम्ही आमचे [इथेरियम स्केलिंग](/developers/docs/scaling/) आणि [लेअर 2](/layer-2) वरील पेज वाचून समजून घेतलेले असावे. + +## शून्य-ज्ञान रोलअप्स काय आहेत? {#what-are-zk-rollups} + +**शून्य-ज्ञान रोलअप्स (ZK-rollups)** व्यवहारांना बॅचेसमध्ये बंडल (किंवा 'रोल अप') करतात जे ऑफचेन कार्यान्वित केले जातात. ऑफचेन कम्प्युटेशनमुळे ब्लॉकचेनवर पोस्ट कराव्या लागणाऱ्या डेटाचे प्रमाण कमी होते. ZK-रोलअप ऑपरेटर्स प्रत्येक व्यवहार स्वतंत्रपणे पाठवण्याऐवजी, एका बॅचमधील सर्व व्यवहारांचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी आवश्यक बदलांचा सारांश सबमिट करतात. ते त्यांच्या बदलांची अचूकता सिद्ध करण्यासाठी [वैधता पुरावे](/glossary/#validity-proof) देखील तयार करतात. + +ZK-रोलअपची स्टेट Ethereum नेटवर्कवर तैनात केलेल्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टद्वारे सांभाळली जाते. ही स्टेट अपडेट करण्यासाठी, ZK-रोलअप नोड्सनी पडताळणीसाठी वैधता पुरावा सादर करणे आवश्यक आहे. नमूद केल्याप्रमाणे, वैधता पुरावा ही एक क्रिप्टोग्राफिक हमी आहे की रोलअपद्वारे प्रस्तावित स्टेट-बदल हा दिलेल्या व्यवहारांच्या बॅचला कार्यान्वित करण्याचाच परिणाम आहे. याचा अर्थ असा की [ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स](/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/) प्रमाणे सर्व व्यवहार डेटा ऑनचेन पोस्ट करण्याऐवजी, ZK-रोलअप्सना Ethereum वर व्यवहार अंतिम करण्यासाठी फक्त वैधता पुरावे प्रदान करणे आवश्यक आहे. + +ZK-रोलअपमधून Ethereum मध्ये निधी हलवताना कोणताही विलंब होत नाही, कारण ZK-रोलअप कॉन्ट्रॅक्टने वैधता पुराव्याची पडताळणी केल्यावर बाहेर पडण्याचे व्यवहार कार्यान्वित केले जातात. याउलट, ऑप्टिमिस्टिक रोलअपमधून निधी काढण्यास विलंब होतो, जेणेकरून कोणालाही [फ्रॉड प्रूफ](/glossary/#fraud-proof) सह बाहेर पडण्याच्या व्यवहाराला आव्हान देता येईल. + +ZK-रोलअप्स Ethereum वर `calldata` म्हणून व्यवहार लिहितात. `calldata` हे असे ठिकाण आहे जिथे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट फंक्शन्सच्या बाह्य कॉल्समध्ये समाविष्ट केलेला डेटा संग्रहित केला जातो. `calldata` मधील माहिती ब्लॉकचेनवर प्रकाशित केली जाते, ज्यामुळे कोणालाही रोलअपची स्टेट स्वतंत्रपणे पुनर्रचना करता येते. ZK-रोलअप्स व्यवहार डेटा कमी करण्यासाठी कॉम्प्रेशन तंत्रांचा वापर करतात—उदाहरणार्थ, अकाउंट्स पत्त्याऐवजी निर्देशांकाद्वारे दर्शविले जातात, ज्यामुळे 28 बाइट्स डेटा वाचतो. ऑनचेन डेटा प्रकाशन ही रोलअपसाठी एक महत्त्वपूर्ण खर्च आहे, त्यामुळे डेटा कॉम्प्रेशन वापरकर्त्यांसाठी शुल्क कमी करू शकते. + +## ZK-रोलअप Ethereum सोबत कसे संवाद साधतात? {#zk-rollups-and-ethereum} + +ZK-रोलअप चेन हा एक ऑफचेन प्रोटोकॉल आहे जो Ethereum ब्लॉकचेनच्या वर काम करतो आणि ऑनचेन Ethereum स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टद्वारे व्यवस्थापित केला जातो. ZK-रोलअप्स Mainnet च्या बाहेर व्यवहार कार्यान्वित करतात, परंतु ठराविक कालावधीने ऑफचेन व्यवहार बॅचेस ऑनचेन रोलअप कॉन्ट्रॅक्टला सादर करतात. हा व्यवहार रेकॉर्ड अपरिवर्तनीय असतो, जसा Ethereum ब्लॉकचेन असतो, आणि तो ZK-रोलअप चेन तयार करतो. + +ZK-रोलअपच्या मुख्य रचनेत खालील घटक असतात: + +1. **ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्ट्स**: नमूद केल्याप्रमाणे, ZK-रोलअप प्रोटोकॉल Ethereum वर चालणाऱ्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टद्वारे नियंत्रित केला जातो. यामध्ये मुख्य कॉन्ट्रॅक्टचा समावेश आहे जो रोलअप ब्लॉक्स संग्रहित करतो, डिपॉझिट्सचा मागोवा घेतो आणि स्टेट अपडेट्सचे निरीक्षण करतो. आणखी एक ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्ट (व्हेरिफायर कॉन्ट्रॅक्ट) ब्लॉक प्रोड्युसर्सद्वारे सबमिट केलेल्या शून्य-ज्ञान पुराव्यांची पडताळणी करतो. अशाप्रकारे, Ethereum ZK-रोलअपसाठी बेस लेअर किंवा "लेअर 1" म्हणून काम करते. + +2. **ऑफचेन व्हर्च्युअल मशीन (VM)**: जरी ZK-रोलअप प्रोटोकॉल Ethereum वर राहत असला तरी, व्यवहार अंमलबजावणी आणि स्टेट स्टोरेज [EVM](/developers/docs/evm/) पेक्षा स्वतंत्र असलेल्या वेगळ्या व्हर्च्युअल मशीनवर घडते. ही ऑफचेन VM ZK-रोलअपवरील व्यवहारांसाठी अंमलबजावणीचे वातावरण आहे आणि ZK-रोलअप प्रोटोकॉलसाठी सेकंडरी लेअर किंवा "लेअर 2" म्हणून काम करते. Ethereum Mainnet वर सत्यापित केलेले वैधता पुरावे ऑफचेन VM मधील स्टेट संक्रमणांची अचूकता हमी देतात. + +ZK-रोलअप हे "हायब्रिड स्केलिंग सोल्यूशन्स" आहेत—ऑफचेन प्रोटोकॉल जे स्वतंत्रपणे कार्य करतात परंतु Ethereum कडून सुरक्षा प्राप्त करतात. विशेषतः, Ethereum नेटवर्क ZK-रोलअपवरील स्टेट अपडेट्सची वैधता लागू करते आणि रोलअपच्या स्टेटच्या प्रत्येक अपडेटमागील डेटाची उपलब्धता सुनिश्चित करते. परिणामी, ZK-रोलअप्स हे [साईडचेन्स](/developers/docs/scaling/sidechains/) सारख्या शुद्ध ऑफचेन स्केलिंग सोल्यूशन्सपेक्षा बरेच सुरक्षित आहेत, जे त्यांच्या सुरक्षा गुणधर्मांसाठी जबाबदार असतात, किंवा [व्हॅलिडियम्स](/developers/docs/scaling/validium/), जे Ethereum वर वैधता पुराव्यांसह व्यवहारांची पडताळणी करतात, परंतु व्यवहार डेटा इतरत्र संग्रहित करतात. + +ZK-रोलअप खालील गोष्टींसाठी मुख्य Ethereum प्रोटोकॉलवर अवलंबून असतात: + +### डेटा उपलब्धता {#data-availability} + +ZK-रोलअप ऑफचेन प्रक्रिया केलेल्या प्रत्येक व्यवहारासाठी स्टेट डेटा Ethereum वर प्रकाशित करतात. या डेटाद्वारे, व्यक्ती किंवा व्यवसायांना रोलअपची स्टेट पुनरुत्पादित करणे आणि स्वतःच चेनची वैधता तपासणे शक्य होते. Ethereum हा डेटा नेटवर्कमधील सर्व सहभागींना `calldata` म्हणून उपलब्ध करून देते. + +ZK-रोलअपला जास्त व्यवहार डेटा ऑनचेन प्रकाशित करण्याची आवश्यकता नाही कारण वैधता पुरावे आधीच स्टेट संक्रमणांची सत्यता पडताळतात. तरीही, ऑनचेन डेटा संग्रहित करणे महत्त्वाचे आहे कारण ते L2 चेनच्या स्टेटची परवानगीरहित, स्वतंत्र पडताळणी करण्यास अनुमती देते, ज्यामुळे कोणालाही व्यवहारांचे बॅचेस सबमिट करता येतात, आणि दुर्भावनापूर्ण ऑपरेटर्सना चेननला सेन्सॉर करण्यापासून किंवा फ्रीझ करण्यापासून प्रतिबंधित करते. + +वापरकर्त्यांना रोलअपसह संवाद साधण्यासाठी ऑनचेन आवश्यक आहे. स्टेट डेटामध्ये प्रवेशाशिवाय वापरकर्ते त्यांच्या खात्यातील शिल्लक तपासू शकत नाहीत किंवा स्टेट माहितीवर अवलंबून असलेले व्यवहार (उदा. पैसे काढणे) सुरू करू शकत नाहीत. + +### व्यवहाराची अंतिम निश्चिती {#transaction-finality} + +Ethereum ZK-रोलअप्ससाठी सेटलमेंट लेअर म्हणून काम करते: L2 व्यवहार तेव्हाच अंतिम होतात जेव्हा L1 कॉन्ट्रॅक्ट वैधता पुरावा स्वीकारतो. यामुळे दुर्भावनापूर्ण ऑपरेटर्सकडून चेनमध्ये गडबड होण्याचा (उदा. रोलअप निधी चोरणे) धोका नाहीसा होतो कारण प्रत्येक व्यवहाराला Mainnet वर मंजूर करणे आवश्यक असते. तसेच, Ethereum हमी देते की एकदा L1 वर अंतिम झाल्यावर वापरकर्त्याच्या क्रिया उलटवल्या जाऊ शकत नाहीत. + +### सेन्सॉरशिप प्रतिरोध {#censorship-resistance} + +बहुतेक ZK-रोलअप्स व्यवहार कार्यान्वित करण्यासाठी, बॅच तयार करण्यासाठी आणि L1 वर ब्लॉक्स सबमिट करण्यासाठी "सुपरनोड" (ऑपरेटर) वापरतात. यामुळे कार्यक्षमता सुनिश्चित होत असली तरी, सेन्सॉरशिपचा धोका वाढतो: दुर्भावनापूर्ण ZK-रोलअप ऑपरेटर्स वापरकर्त्यांच्या व्यवहारांना बॅचेसमध्ये समाविष्ट करण्यास नकार देऊन त्यांना सेन्सॉर करू शकतात. + +सुरक्षितता उपाय म्हणून, ZK-रोलअप वापरकर्त्यांना थेट Mainnet वरील रोलअप कॉन्ट्रॅक्टमध्ये व्यवहार सबमिट करण्याची परवानगी देतात जर त्यांना वाटत असेल की ऑपरेटर त्यांना सेन्सॉर करत आहे. यामुळे वापरकर्त्यांना ऑपरेटरच्या परवानगीवर अवलंबून न राहता ZK-रोलअपमधून Ethereum वर बाहेर पडण्यास भाग पाडता येते. + +## ZK-रोलअप कसे कार्य करतात? {#how-do-zk-rollups-work} + +### व्यवहार {#transactions} + +ZK-रोलअपमधील वापरकर्ते व्यवहारांवर स्वाक्षरी करतात आणि प्रक्रियेसाठी आणि पुढील बॅचमध्ये समावेशासाठी L2 ऑपरेटर्सकडे सबमिट करतात. काही प्रकरणांमध्ये, ऑपरेटर एक केंद्रीकृत संस्था असते, ज्याला सिक्वेन्सर म्हणतात, जो व्यवहार कार्यान्वित करतो, त्यांना बॅचमध्ये एकत्र करतो आणि L1 वर सबमिट करतो. या प्रणालीतील सिक्वेन्सर ही एकमेव संस्था आहे जिला L2 ब्लॉक्स तयार करण्याची आणि ZK-रोलअप कॉन्ट्रॅक्टमध्ये रोलअप व्यवहार जोडण्याची परवानगी आहे. + +इतर ZK-रोलअप्स [प्रूफ-ऑफ-स्टेक](/developers/docs/consensus-mechanisms/pos/) व्हॅलिडेटर सेट वापरून ऑपरेटरची भूमिका फिरवत ठेवू शकतात. संभाव्य ऑपरेटर रोलअप कॉन्ट्रॅक्टमध्ये निधी जमा करतात, प्रत्येक स्टेकचा आकार पुढील रोलअप बॅच तयार करण्यासाठी निवडल्या जाण्याच्या स्टेकरच्या संधीवर प्रभाव टाकतो. जर ऑपरेटरने दुर्भावनापूर्णपणे काम केले तर त्याचा स्टेक कापला जाऊ शकतो, ज्यामुळे त्यांना वैध ब्लॉक्स पोस्ट करण्यास प्रोत्साहन मिळते. + +#### ZK-रोलअप्स Ethereum वर व्यवहार डेटा कसा प्रकाशित करतात {#how-zk-rollups-publish-transaction-data-on-ethereum} + +स्पष्ट केल्याप्रमाणे, व्यवहार डेटा Ethereum वर `calldata` म्हणून प्रकाशित केला जातो. `calldata` स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टमधील डेटा एरिया आहे जो फंक्शनला वितर्क पास करण्यासाठी वापरला जातो आणि [मेमरी](/developers/docs/smart-contracts/anatomy/#memory) प्रमाणेच कार्य करतो. जरी `calldata` Ethereum च्या स्टेटचा भाग म्हणून संग्रहित नसला तरी, तो Ethereum चेनच्या [इतिहास लॉग](https://docs.soliditylang.org/en/latest/introduction-to-smart-contracts.html?highlight=memory#logs) चा भाग म्हणून ऑनचेन टिकतो. `calldata` Ethereum च्या स्टेटवर परिणाम करत नाही, ज्यामुळे तो ऑनचेन डेटा संग्रहित करण्याचा एक स्वस्त मार्ग बनतो. + +`calldata` कीवर्ड बहुतेकदा व्यवहाराद्वारे कॉल केलेल्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट पद्धतीची ओळख करून देतो आणि बाइट्सच्या अनियंत्रित क्रमाने पद्धतीसाठी इनपुट धारण करतो. ZK-रोलअप संकुचित व्यवहार डेटा ऑनचेन प्रकाशित करण्यासाठी `calldata` वापरतात; रोलअप ऑपरेटर फक्त रोलअप कॉन्ट्रॅक्टमध्ये आवश्यक फंक्शन कॉल करून नवीन बॅच जोडतो आणि संकुचित डेटा फंक्शन वितर्क म्हणून पास करतो. हे वापरकर्त्यांसाठी खर्च कमी करण्यास मदत करते कारण रोलअप शुल्काचा मोठा भाग ऑनचेन व्यवहार डेटा संग्रहित करण्यासाठी जातो. + +### स्टेट कमिटमेंट्स {#state-commitments} + +ZK-रोलअपची स्टेट, ज्यात L2 अकाउंट्स आणि बॅलन्स समाविष्ट आहेत, [मर्कल ट्री](/whitepaper/#merkle-trees) म्हणून दर्शविली जाते. मर्कल ट्रीच्या मूळ (मर्कल रूट) चा क्रिप्टोग्राफिक हॅश ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टमध्ये संग्रहित केला जातो, ज्यामुळे रोलअप प्रोटोकॉलला ZK-रोलअपच्या स्टेटमधील बदलांचा मागोवा घेता येतो. + +नवीन व्यवहारांच्या संचाच्या अंमलबजावणीनंतर रोलअप नवीन स्थितीत जातो. स्टेट ट्रान्झिशन सुरू करणाऱ्या ऑपरेटरला नवीन स्टेट रूटची गणना करणे आणि ते ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टला सादर करणे आवश्यक आहे. जर बॅचशी संबंधित वैधता पुरावा व्हेरिफायर कॉन्ट्रॅक्टद्वारे प्रमाणित केला गेला, तर नवीन मर्कल रूट ZK-रोलअपचा कॅनॉनिकल स्टेट रूट बनतो. + +स्टेट रूट्सची गणना करण्याव्यतिरिक्त, ZK-रोलअप ऑपरेटर बॅच रूट देखील तयार करतो - बॅचमधील सर्व व्यवहारांचा समावेश असलेल्या मर्कल ट्रीचा रूट. जेव्हा नवीन बॅच सबमिट केली जाते, तेव्हा रोलअप कॉन्ट्रॅक्ट बॅच रूट संग्रहित करतो, ज्यामुळे वापरकर्त्यांना व्यवहार (उदा. पैसे काढण्याची विनंती) बॅचमध्ये समाविष्ट असल्याचे सिद्ध करता येते. वापरकर्त्यांना व्यवहाराचे तपशील, बॅच रूट आणि समावेशाचा मार्ग दर्शवणारा [मर्कल प्रूफ](/developers/tutorials/merkle-proofs-for-offline-data-integrity/) द्यावा लागेल. + +### वैधता पुरावे {#validity-proofs} + +ZK-रोलअप ऑपरेटर L1 कॉन्ट्रॅक्टला सादर करणारा नवीन स्टेट रूट रोलअपच्या स्टेटमधील अपडेट्सचा परिणाम आहे. समजा ॲलिसने बॉबला 10 टोकन पाठवले, तर ऑपरेटर फक्त ॲलिसची शिल्लक 10 ने कमी करतो आणि बॉबची शिल्लक 10 ने वाढवतो. त्यानंतर ऑपरेटर अपडेट केलेल्या खात्याच्या डेटाचा हॅश करतो, रोलअपची मर्कल ट्री पुन्हा तयार करतो आणि नवीन मर्कल रूट ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टला सादर करतो. + +परंतु रोलअप कॉन्ट्रॅक्ट प्रस्तावित स्टेट कमिटमेंट आपोआप स्वीकारणार नाही जोपर्यंत ऑपरेटर हे सिद्ध करत नाही की नवीन मर्कल रूट रोलअपच्या स्टेटमधील योग्य अपडेट्समधून आला आहे. ZK-रोलअप ऑपरेटर वैधता पुरावा तयार करून हे करतो, जो बॅचमधील व्यवहारांची अचूकता सत्यापित करणारी एक संक्षिप्त क्रिप्टोग्राफिक कमिटमेंट आहे. + +वैधता पुरावे पक्षांना विधान स्वतः उघड न करता विधानाची अचूकता सिद्ध करण्याची परवानगी देतात—म्हणून, त्यांना शून्य-ज्ञान पुरावे देखील म्हटले जाते. ZK-रोलअप्स Ethereum वर व्यवहार पुन्हा कार्यान्वित न करता ऑफचेन स्टेट संक्रमणांची अचूकता पुष्टी करण्यासाठी वैधता पुरावे वापरतात. हे पुरावे [ZK-SNARK](https://arxiv.org/abs/2202.06877) (Zero-Knowledge Succinct Non-Interactive Argument of Knowledge) किंवा [ZK-STARK](https://eprint.iacr.org/2018/046) (Zero-Knowledge Scalable Transparent Argument of Knowledge) स्वरूपात येऊ शकतात. + +SNARKs आणि STARKs दोन्ही ZK-रोलअपमध्ये ऑफचेन गणनेच्या अखंडतेची साक्ष देण्यास मदत करतात, जरी प्रत्येक पुरावा प्रकारात विशिष्ट वैशिष्ट्ये आहेत. + +**ZK-SNARKs** + +ZK-SNARK प्रोटोकॉल कार्य करण्यासाठी, एक कॉमन रेफरन्स स्ट्रिंग (CRS) तयार करणे आवश्यक आहे: CRS वैधता पुरावे सिद्ध करण्यासाठी आणि सत्यापित करण्यासाठी सार्वजनिक पॅरामीटर्स प्रदान करते. सिद्धता प्रणालीची सुरक्षा CRS सेटअपवर अवलंबून असते; जर सार्वजनिक पॅरामीटर्स तयार करण्यासाठी वापरलेली माहिती दुर्भावनापूर्ण घटकांच्या ताब्यात आली तर ते खोटे वैधता पुरावे तयार करू शकतात. + +काही ZK-रोलअप्स ही समस्या सोडवण्यासाठी ZK-SNARK सर्किटसाठी सार्वजनिक पॅरामीटर्स तयार करण्यासाठी विश्वासू व्यक्तींचा समावेश असलेल्या [मल्टी-पार्टी कॉम्प्युटेशन सेरेमनी (MPC)](https://zkproof.org/2021/06/30/setup-ceremonies/amp/) वापरण्याचा प्रयत्न करतात. प्रत्येक पक्ष CRS तयार करण्यासाठी काही यादृच्छिकता ("विषारी कचरा" म्हटले जाते) योगदान देतो, जे त्यांनी त्वरित नष्ट केले पाहिजे. + +विश्वसनीय सेटअप्स वापरले जातात कारण ते CRS सेटअपची सुरक्षा वाढवतात. जोपर्यंत एक प्रामाणिक सहभागी आपले इनपुट नष्ट करतो, तोपर्यंत ZK-SNARK प्रणालीची सुरक्षा हमी दिली जाते. तरीही, या दृष्टिकोनासाठी सहभागींवर विश्वास ठेवणे आवश्यक आहे की ते त्यांची नमुना यादृच्छिकता हटवतील आणि प्रणालीच्या सुरक्षा हमींना कमी करणार नाहीत. + +विश्वासाच्या गृहितकांना बाजूला ठेवून, ZK-SNARKs त्यांच्या लहान पुरावा आकारांसाठी आणि स्थिर-वेळ पडताळणीसाठी लोकप्रिय आहेत. L1 वर पुरावा पडताळणी ही ZK-रोलअप चालवण्याचा मोठा खर्च असल्याने, L2s ZK-SNARKs वापरून पुरावे तयार करतात जे Mainnet वर जलद आणि स्वस्तात सत्यापित केले जाऊ शकतात. + +**ZK-STARKs** + +ZK-SNARKs प्रमाणेच, ZK-STARKs इनपुट उघड न करता ऑफचेन गणनेची वैधता सिद्ध करतात. तथापि, ZK-STARKs त्यांच्या स्केलेबिलिटी आणि पारदर्शकतेमुळे ZK-SNARKs वर सुधारणा मानले जातात. + +ZK-STARKs 'पारदर्शक' आहेत, कारण ते कॉमन रेफरन्स स्ट्रिंग (CRS) च्या विश्वसनीय सेटअपशिवाय काम करू शकतात. त्याऐवजी, ZK-STARKs पुरावे तयार करण्यासाठी आणि सत्यापित करण्यासाठी पॅरामीटर्स सेट करण्यासाठी सार्वजनिकरित्या सत्यापित करण्यायोग्य यादृच्छिकतेवर अवलंबून असतात. + +ZK-STARKs अधिक स्केलेबिलिटी देखील प्रदान करतात कारण वैधता पुरावे सिद्ध करण्यासाठी आणि सत्यापित करण्यासाठी लागणारा वेळ अंतर्निहित गणनेच्या जटिलतेच्या संबंधात _क्वासीलिनियरली_ वाढतो. ZK-SNARKs सह, सिद्ध करणे आणि पडताळणीचा वेळ अंतर्निहित गणनेच्या आकाराच्या संबंधात _रेखीयपणे_ वाढतो. याचा अर्थ असा की जेव्हा मोठ्या डेटासेटचा समावेश असतो तेव्हा ZK-STARKs ला ZK-SNARKs पेक्षा सिद्ध करण्यासाठी आणि सत्यापित करण्यासाठी कमी वेळ लागतो, ज्यामुळे ते उच्च-व्हॉल्यूम ॲप्लिकेशन्ससाठी उपयुक्त ठरतात. + +ZK-STARKs क्वांटम संगणकांविरुद्ध देखील सुरक्षित आहेत, तर ZK-SNARKs मध्ये वापरलेली इलिप्टिक कर्व क्रिप्टोग्राफी (ECC) क्वांटम संगणकीय हल्ल्यांना बळी पडण्याची शक्यता आहे असे मानले जाते. ZK-STARKs चा तोटा हा आहे की ते मोठ्या आकाराचे पुरावे तयार करतात, जे Ethereum वर सत्यापित करण्यासाठी अधिक महाग आहेत. + +#### ZK-रोलअपमध्ये वैधता पुरावे कसे कार्य करतात? {#validity-proofs-in-zk-rollups} + +##### पुरावा निर्मिती + +व्यवहार स्वीकारण्यापूर्वी, ऑपरेटर नेहमीच्या तपासण्या करेल. यामध्ये याची पुष्टी करणे समाविष्ट आहे की: + +- प्रेषक आणि प्राप्तकर्ता खाती स्टेट ट्रीचा भाग आहेत. +- प्रेषकाकडे व्यवहार प्रक्रिया करण्यासाठी पुरेसा निधी आहे. +- व्यवहार योग्य आहे आणि रोलअपवरील प्रेषकाच्या सार्वजनिक कीशी जुळतो. +- प्रेषकाचा नॉन्स योग्य आहे, इत्यादी. + +एकदा ZK-रोलअप नोडकडे पुरेसे व्यवहार झाल्यावर, तो त्यांना एका बॅचमध्ये एकत्रित करतो आणि एक संक्षिप्त ZK-पुरावा संकलित करण्यासाठी सिद्ध करणाऱ्या सर्किटसाठी इनपुट संकलित करतो. यात समाविष्ट आहे: + +- बॅचमधील सर्व व्यवहारांचा समावेश असलेला एक मर्कल ट्री रूट. +- बॅचमध्ये समावेश सिद्ध करण्यासाठी व्यवहारांसाठी मर्कल पुरावे. +- व्यवहारांमधील प्रत्येक प्रेषक-प्राप्तकर्ता जोडीसाठी मर्कल पुरावे हे सिद्ध करण्यासाठी की ती खाती रोलअपच्या स्टेट ट्रीचा भाग आहेत. +- प्रत्येक व्यवहारासाठी स्टेट अपडेट लागू केल्यानंतर स्टेट रूट अपडेट करून प्राप्त झालेल्या इंटरमीडिएट स्टेट रूट्सचा एक संच (म्हणजे, प्रेषक खाती कमी करणे आणि प्राप्तकर्ता खाती वाढवणे). + +सिद्ध करणारे सर्किट प्रत्येक व्यवहारावर "लूपिंग" करून आणि व्यवहार प्रक्रिया करण्यापूर्वी ऑपरेटरने पूर्ण केलेल्या त्याच तपासण्या करून वैधता पुरावा मोजते. प्रथम, ते प्रदान केलेल्या मर्कल पुराव्याचा वापर करून प्रेषकाचे खाते विद्यमान स्टेट रूटचा भाग असल्याची पडताळणी करते. नंतर ते प्रेषकाची शिल्लक कमी करते, त्याचा नॉन्स वाढवते, अद्ययावत खात्याच्या डेटाचा हॅश करते आणि नवीन मर्कल रूट तयार करण्यासाठी मर्कल पुराव्यासोबत जोडते. + +हा मर्कल रूट ZK-रोलअपच्या स्टेटमधील एकमेव बदल दर्शवतो: प्रेषकाची शिल्लक आणि नॉन्समध्ये बदल. हे शक्य आहे कारण खात्याचे अस्तित्व सिद्ध करण्यासाठी वापरलेला मर्कल पुरावा नवीन स्टेट रूट मिळवण्यासाठी वापरला जातो. + +सिद्ध करणारे सर्किट प्राप्तकर्त्याच्या खात्यावर समान प्रक्रिया करते. ते तपासते की प्राप्तकर्त्याचे खाते इंटरमीडिएट स्टेट रूट अंतर्गत अस्तित्वात आहे की नाही (मर्कल पुराव्याचा वापर करून), त्यांची शिल्लक वाढवते, खात्याच्या डेटाचा पुन्हा हॅश करते आणि नवीन स्टेट रूट तयार करण्यासाठी मर्कल पुराव्यासोबत जोडते. + +ही प्रक्रिया प्रत्येक व्यवहारासाठी पुनरावृत्ती होते; प्रत्येक "लूप" प्रेषकाचे खाते अद्यतनित करून एक नवीन स्टेट रूट तयार करतो आणि त्यानंतर प्राप्तकर्त्याचे खाते अद्यतनित करून एक नवीन रूट तयार करतो. स्पष्ट केल्याप्रमाणे, स्टेट रूटमधील प्रत्येक अपडेट रोलअपच्या स्टेट ट्रीचा एक भाग बदलण्याचे प्रतिनिधित्व करतो. + +ZK-सिद्ध करणारे सर्किट संपूर्ण व्यवहार बॅचवर पुनरावृत्ती करते, शेवटचा व्यवहार कार्यान्वित झाल्यानंतर अंतिम स्टेट रूटमध्ये परिणाम करणाऱ्या अद्यतनांच्या क्रमाची पडताळणी करते. शेवटचा गणना केलेला मर्कल रूट ZK-रोलअपचा सर्वात नवीन कॅनॉनिकल स्टेट रूट बनतो. + +##### पुरावा पडताळणी + +सिद्ध करणारे सर्किट स्टेट अपडेट्सची अचूकता सत्यापित केल्यानंतर, L2 ऑपरेटर गणना केलेला वैधता पुरावा L1 वरील व्हेरिफायर कॉन्ट्रॅक्टला सादर करतो. कॉन्ट्रॅक्टचे व्हेरिफिकेशन सर्किट पुराव्याच्या वैधतेची पडताळणी करते आणि पुराव्याचा भाग असलेल्या सार्वजनिक इनपुटची देखील तपासणी करते: + +- **प्री-स्टेट रूट**: ZK-रोलअपचा जुना स्टेट रूट (म्हणजे, बॅच केलेले व्यवहार कार्यान्वित होण्यापूर्वी), L2 चेनची शेवटची ज्ञात वैध स्टेट दर्शवतो. + +- **पोस्ट-स्टेट रूट**: ZK-रोलअपचा नवीन स्टेट रूट (म्हणजे, बॅच केलेल्या व्यवहारांच्या अंमलबजावणीनंतर), L2 चेनची सर्वात नवीन स्टेट दर्शवतो. पोस्ट-स्टेट रूट हा सिद्ध करणाऱ्या सर्किटमध्ये स्टेट अपडेट लागू केल्यानंतर मिळवलेला अंतिम रूट आहे. + +- **बॅच रूट**: बॅचचा मर्कल रूट, जो बॅचमधील व्यवहारांना _मर्कलाईझ_ करून आणि ट्रीच्या रूटचा हॅश करून मिळवला जातो. + +- **व्यवहार इनपुट**: सबमिट केलेल्या बॅचचा भाग म्हणून कार्यान्वित केलेल्या व्यवहारांशी संबंधित डेटा. + +जर पुरावा सर्किटला समाधान देत असेल (म्हणजे, तो वैध असेल), तर याचा अर्थ असा की वैध व्यवहारांचा एक क्रम अस्तित्वात आहे जो रोलअपला मागील स्टेटमधून (प्री-स्टेट रूटद्वारे क्रिप्टोग्राफिकली फिंगरप्रिंट केलेले) नवीन स्टेटमध्ये (पोस्ट-स्टेट रूटद्वारे क्रिप्टोग्राफिकली फिंगरप्रिंट केलेले) संक्रमण करतो. जर प्री-स्टेट रूट रोलअप कॉन्ट्रॅक्टमध्ये संग्रहित रूटशी जुळत असेल आणि पुरावा वैध असेल, तर रोलअप कॉन्ट्रॅक्ट पुराव्यातून पोस्ट-स्टेट रूट घेतो आणि रोलअपची बदललेली स्टेट दर्शवण्यासाठी त्याचे स्टेट ट्री अपडेट करतो. + +### एंट्रीज आणि एग्झिट्स {#entries-and-exits} + +वापरकर्ते L1 चेनवर तैनात केलेल्या रोलअपच्या कॉन्ट्रॅक्टमध्ये टोकन जमा करून ZK-रोलअपमध्ये प्रवेश करतात. हा व्यवहार रांगेत ठेवला जातो कारण फक्त ऑपरेटरच रोलअप कॉन्ट्रॅक्टमध्ये व्यवहार सबमिट करू शकतात. + +जर प्रलंबित डिपॉझिट रांग भरू लागली, तर ZK-रोलअप ऑपरेटर डिपॉझिट व्यवहार घेईल आणि त्यांना रोलअप कॉन्ट्रॅक्टमध्ये सबमिट करेल. एकदा वापरकर्त्याचे निधी रोलअपमध्ये आल्यावर, ते प्रक्रियेसाठी ऑपरेटरला व्यवहार पाठवून व्यवहार सुरू करू शकतात. वापरकर्ते त्यांच्या खात्याच्या डेटाचा हॅश करून, हॅश रोलअप कॉन्ट्रॅक्टला पाठवून, आणि वर्तमान स्टेट रूटविरुद्ध पडताळणी करण्यासाठी मर्कल पुरावा प्रदान करून रोलअपवरील शिल्लक सत्यापित करू शकतात. + +ZK-रोलअपमधून L1 मध्ये पैसे काढणे सोपे आहे. वापरकर्ता रोलअपवरील आपली मालमत्ता जाळण्यासाठी एका निर्दिष्ट खात्यात पाठवून बाहेर पडण्याचा व्यवहार सुरू करतो. जर ऑपरेटरने व्यवहार पुढील बॅचमध्ये समाविष्ट केला, तर वापरकर्ता ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टला पैसे काढण्याची विनंती सबमिट करू शकतो. या पैसे काढण्याच्या विनंतीमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश असेल: + +- वापरकर्त्याच्या व्यवहाराचा बर्न खात्यात एका व्यवहार बॅचमध्ये समावेश असल्याचे सिद्ध करणारा मर्कल पुरावा + +- व्यवहार डेटा + +- बॅच रूट + +- जमा केलेला निधी प्राप्त करण्यासाठी L1 पत्ता + +रोलअप कॉन्ट्रॅक्ट व्यवहार डेटाचा हॅश करतो, बॅच रूट अस्तित्वात आहे की नाही हे तपासतो, आणि व्यवहार हॅश बॅच रूटचा भाग आहे की नाही हे तपासण्यासाठी मर्कल पुराव्याचा वापर करतो. त्यानंतर, कॉन्ट्रॅक्ट बाहेर पडण्याचा व्यवहार कार्यान्वित करतो आणि L1 वरील वापरकर्त्याच्या निवडलेल्या पत्त्यावर निधी पाठवतो. + +## ZK-रोलअप्स आणि EVM सुसंगतता {#zk-rollups-and-evm-compatibility} + +ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्सच्या विपरीत, ZK-रोलअप्स [Ethereum Virtual Machine (EVM)](/developers/docs/evm/) शी सहज सुसंगत नाहीत. सर्किट्समध्ये सामान्य-उद्देशीय EVM गणना सिद्ध करणे सोप्या गणना सिद्ध करण्यापेक्षा (जसे की पूर्वी वर्णन केलेले टोकन हस्तांतरण) अधिक कठीण आणि संसाधन-केंद्रित आहे. + +तथापि, [शून्य-ज्ञान तंत्रज्ञानातील प्रगती](https://hackmd.io/@yezhang/S1_KMMbGt#Why-possible-now) शून्य-ज्ञान पुराव्यांमध्ये EVM गणना गुंडाळण्यात नवीन रस निर्माण करत आहे. हे प्रयत्न एक शून्य-ज्ञान EVM (zkEVM) अंमलबजावणी तयार करण्याच्या दिशेने आहेत जे प्रोग्रामच्या अंमलबजावणीची अचूकता कार्यक्षमतेने सत्यापित करू शकेल. एक zkEVM सर्किट्समध्ये सिद्ध/पडताळणीसाठी विद्यमान EVM ऑपकोड्स पुन्हा तयार करते, ज्यामुळे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स कार्यान्वित करणे शक्य होते. + +EVM प्रमाणे, काही इनपुटवर गणना केल्यानंतर zkEVM स्टेट्स दरम्यान संक्रमण करते. फरक हा आहे की zkEVM प्रोग्रामच्या अंमलबजावणीतील प्रत्येक चरणाची अचूकता सत्यापित करण्यासाठी शून्य-ज्ञान पुरावे देखील तयार करते. वैधता पुरावे VM च्या स्टेटला (मेमरी, स्टॅक, स्टोरेज) स्पर्श करणाऱ्या ऑपरेशन्सची अचूकता आणि गणना स्वतःच (म्हणजे, ऑपरेशनने योग्य ऑपकोड्स कॉल केले आणि ते योग्यरित्या कार्यान्वित केले का?) सत्यापित करू शकतात. + +EVM-सुसंगत ZK-रोलअप्सची ओळख विकसकांना शून्य-ज्ञान पुराव्यांच्या स्केलेबिलिटी आणि सुरक्षा हमींचा लाभ घेण्यास मदत करेल अशी अपेक्षा आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, मूळ Ethereum पायाभूत सुविधांसोबत सुसंगतता म्हणजे विकासक परिचित (आणि लढाई-चाचणी) साधने आणि भाषा वापरून ZK-अनुकूल dapps तयार करू शकतात. + +## ZK-रोलअप शुल्क कसे कार्य करते? {#how-do-zk-rollup-fees-work} + +ZK-रोलअपवरील व्यवहारांसाठी वापरकर्ते किती पैसे देतात हे Ethereum Mainnet प्रमाणेच गॅस शुल्कावर अवलंबून असते. तथापि, L2 वर गॅस शुल्क वेगळ्या पद्धतीने कार्य करते आणि खालील खर्चांवर प्रभावित होते: + +1. **स्टेट राइट**: Ethereum च्या स्टेटवर लिहिण्यासाठी (म्हणजे, Ethereum ब्लॉकचेनवर व्यवहार सबमिट करणे) एक निश्चित खर्च आहे. ZK-रोलअप व्यवहार बॅच करून आणि निश्चित खर्च अनेक वापरकर्त्यांमध्ये विभागून हा खर्च कमी करतात. + +2. **डेटा प्रकाशन**: ZK-रोलअप प्रत्येक व्यवहारासाठी स्टेट डेटा Ethereum वर `calldata` म्हणून प्रकाशित करतात. `calldata` चे खर्च सध्या [EIP-1559](https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-1559) द्वारे नियंत्रित केले जातात, जे `calldata` च्या शून्य-नसलेल्या बाइट्ससाठी 16 गॅस आणि शून्य बाइट्ससाठी 4 गॅसचा खर्च निर्धारित करते. प्रत्येक व्यवहारावर दिला जाणारा खर्च त्यावर अवलंबून असतो की त्यासाठी किती `calldata` ऑनचेन पोस्ट करणे आवश्यक आहे. + +3. **L2 ऑपरेटर शुल्क**: हे रोलअप ऑपरेटरला व्यवहार प्रक्रिया करताना झालेल्या संगणकीय खर्चाची भरपाई म्हणून दिले जाणारे रक्कम आहे, जसे Ethereum Mainnet वरील [व्यवहार "प्राधान्य शुल्क (टिप्स)"](/developers/docs/gas/#how-are-gas-fees-calculated) प्रमाणे. + +4. **पुरावा निर्मिती आणि पडताळणी**: ZK-रोलअप ऑपरेटर्सना व्यवहार बॅचेससाठी वैधता पुरावे तयार करणे आवश्यक आहे, जे संसाधन-केंद्रित आहे. Mainnet वर शून्य-ज्ञान पुरावे सत्यापित करण्यासाठी देखील गॅस खर्च होतो (~ 500,000 गॅस). + +व्यवहार बॅच करण्याव्यतिरिक्त, ZK-रोलअप व्यवहार डेटा संकुचित करून वापरकर्त्यांसाठी शुल्क कमी करतात. तुम्ही Ethereum ZK-रोलअप वापरण्यासाठी किती खर्च येतो याचा [रिअल-टाइम आढावा पाहू शकता](https://l2fees.info/). + +## ZK-रोलअप Ethereum कसे मोजतात? {#scaling-ethereum-with-zk-rollups} + +### व्यवहार डेटा कॉम्प्रेशन {#transaction-data-compression} + +ZK-रोलअप्स Ethereum च्या बेस लेअरवरील थ्रूपूट वाढवतात, कम्प्युटेशन ऑफचेन घेऊन, पण स्केलिंगसाठी खरी चालना व्यवहार डेटा कॉम्प्रेशनमधून येते. Ethereum चा [ब्लॉक आकार](/developers/docs/blocks/#block-size) प्रत्येक ब्लॉकमध्ये किती डेटा असू शकतो आणि त्याद्वारे, प्रति ब्लॉक प्रक्रिया केलेल्या व्यवहारांची संख्या मर्यादित करतो. व्यवहार-संबंधित डेटा संकुचित करून, ZK-रोलअप प्रति ब्लॉक प्रक्रिया केलेल्या व्यवहारांची संख्या लक्षणीयरीत्या वाढवतात. + +ZK-रोलअप ऑप्टिमिस्टिक रोलअपपेक्षा व्यवहार डेटा अधिक चांगल्या प्रकारे संकुचित करू शकतात कारण त्यांना प्रत्येक व्यवहाराची वैधता तपासण्यासाठी आवश्यक असलेला सर्व डेटा पोस्ट करावा लागत नाही. त्यांना फक्त रोलअपवरील खाती आणि शिल्लक यांची नवीनतम स्टेट पुन्हा तयार करण्यासाठी आवश्यक असलेला किमान डेटा पोस्ट करावा लागतो. + +### रिकर्सिव्ह प्रूफ्स {#recursive-proofs} + +शून्य-ज्ञान पुराव्यांचा एक फायदा म्हणजे पुरावे इतर पुराव्यांची पडताळणी करू शकतात. उदाहरणार्थ, एक ZK-SNARK इतर ZK-SNARKs ची पडताळणी करू शकतो. अशा "पुरावा-च्या-पुराव्यांना" रिकर्सिव्ह पुरावे म्हणतात आणि ते ZK-रोलअपवरील थ्रूपूट नाटकीयरित्या वाढवतात. + +सध्या, वैधता पुरावे ब्लॉक-दर-ब्लॉक आधारावर तयार केले जातात आणि पडताळणीसाठी L1 कॉन्ट्रॅक्टला सादर केले जातात. तथापि, सिंगल ब्लॉक पुरावे सत्यापित करणे ZK-रोलअप्स साध्य करू शकणाऱ्या थ्रूपूटला मर्यादित करते कारण ऑपरेटर जेव्हा पुरावा सादर करतो तेव्हा फक्त एकच ब्लॉक अंतिम केला जाऊ शकतो. + +रिकर्सिव्ह पुरावे, तथापि, एकाच वैधता पुराव्याने अनेक ब्लॉक्स अंतिम करणे शक्य करतात. हे शक्य आहे कारण सिद्ध करणारे सर्किट अनेक ब्लॉक पुरावे रिकर्सिव्हपणे एकत्र करते जोपर्यंत एक अंतिम पुरावा तयार होत नाही. L2 ऑपरेटर हा रिकर्सिव्ह पुरावा सादर करतो, आणि जर कॉन्ट्रॅक्टने तो स्वीकारला, तर सर्व संबंधित ब्लॉक्स त्वरित अंतिम होतील. रिकर्सिव्ह पुराव्यांसह, ठराविक अंतराने Ethereum वर अंतिम केल्या जाऊ शकणाऱ्या ZK-रोलअप व्यवहारांची संख्या वाढते. + +### ZK-रोलअप्सचे फायदे आणि तोटे {#zk-rollups-pros-and-cons} + +| फायदे | बाधक | +| ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | +| वैधता पुरावे ऑफचेन व्यवहारांची अचूकता सुनिश्चित करतात आणि ऑपरेटर्सना अवैध स्टेट संक्रमण कार्यान्वित करण्यापासून प्रतिबंधित करतात. | वैधता पुरावे मोजण्यासाठी आणि सत्यापित करण्यासाठी लागणारा खर्च मोठा आहे आणि त्यामुळे रोलअप वापरकर्त्यांसाठी शुल्क वाढू शकते. | +| जलद व्यवहार अंतिमत्वाची ऑफर देते कारण L1 वर वैधता पुरावे सत्यापित झाल्यावर स्टेट अपडेट्स मंजूर केले जातात. | शून्य-ज्ञान तंत्रज्ञानाच्या जटिलतेमुळे EVM-सुसंगत ZK-रोलअप तयार करणे कठीण आहे. | +| सुरक्षेसाठी विश्वासहीन क्रिप्टोग्राफिक यंत्रणांवर अवलंबून असते, [ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स](/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/#optimistic-pros-and-cons) प्रमाणे प्रोत्साहनित कलाकारांच्या प्रामाणिकपणावर नाही. | वैधता पुरावे तयार करण्यासाठी विशेष हार्डवेअरची आवश्यकता असते, ज्यामुळे काही पक्षांद्वारे चेनवर केंद्रीकृत नियंत्रण वाढू शकते. | +| ऑफचेन स्टेट पुनर्प्राप्त करण्यासाठी आवश्यक डेटा L1 वर संग्रहित करते, ज्यामुळे सुरक्षा, सेन्सॉरशिप-प्रतिरोध आणि विकेंद्रीकरण सुनिश्चित होते. | केंद्रीकृत ऑपरेटर (सिक्वेन्सर) व्यवहारांच्या क्रमावर प्रभाव टाकू शकतात. | +| वापरकर्त्यांना अधिक भांडवली कार्यक्षमतेचा फायदा होतो आणि ते L2 मधून विलंब न करता निधी काढू शकतात. | हार्डवेअर आवश्यकता सहभागींची संख्या कमी करू शकतात जे चेनला प्रगती करण्यास भाग पाडू शकतात, ज्यामुळे दुर्भावनापूर्ण ऑपरेटर्सकडून रोलअपची स्टेट फ्रीझ होण्याचा आणि वापरकर्त्यांना सेन्सॉर करण्याचा धोका वाढतो. | +| लाइव्हनेस गृहितकांवर अवलंबून नाही आणि वापरकर्त्यांना त्यांचे निधी संरक्षित करण्यासाठी चेनची वैधता तपासण्याची आवश्यकता नाही. | काही सिद्धता प्रणालींना (उदा., ZK-SNARK) एका विश्वसनीय सेटअपची आवश्यकता असते, जे चुकीच्या पद्धतीने हाताळल्यास, संभाव्यतः ZK-रोलअपच्या सुरक्षा मॉडेलला धोका निर्माण करू शकते. | +| चांगले डेटा कॉम्प्रेशन Ethereum वर `calldata` प्रकाशित करण्याचा खर्च कमी करण्यास आणि वापरकर्त्यांसाठी रोलअप शुल्क कमी करण्यास मदत करू शकते. | | + +### ZK-रोलअपचे एक दृश्यात्मक स्पष्टीकरण {#zk-video} + +Finematics ला ZK-रोलअप समजावून सांगताना पहा: + + + +## zkEVM वर कोण काम करत आहे? {#zkevm-projects} + +zkEVMs वर काम करणाऱ्या प्रकल्पांमध्ये हे समाविष्ट आहे: + +- **[zkEVM](https://github.com/privacy-scaling-explorations/zkevm-specs)** - _zkEVM हा Ethereum फाउंडेशनद्वारे निधीबद्ध केलेला एक प्रकल्प आहे, जो EVM-सुसंगत ZK-रोलअप आणि Ethereum ब्लॉक्ससाठी वैधता पुरावे तयार करण्याची यंत्रणा विकसित करतो._ + +- **[Polygon zkEVM](https://polygon.technology/solutions/polygon-zkevm)** - _हा Ethereum mainnet वरील एक विकेंद्रित ZK Rollup आहे जो शून्य-ज्ञान Ethereum Virtual Machine (zkEVM) वर काम करतो, जो शून्य-ज्ञान-पुरावा प्रमाणीकरणासह स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्ससह Ethereum व्यवहारांना पारदर्शकपणे कार्यान्वित करतो._ + +- **[Scroll](https://scroll.io/blog/zkEVM)** - _Scroll ही एक तंत्रज्ञान-चालित कंपनी आहे जी Ethereum साठी एक मूळ zkEVM लेअर 2 सोल्यूशन तयार करण्यावर काम करत आहे._ + +- **[Taiko](https://taiko.xyz)** - _Taiko एक विकेंद्रित, Ethereum-समकक्ष ZK-रोलअप आहे (एक [Type 1 ZK-EVM](https://vitalik.eth.limo/general/2022/08/04/zkevm.html))._ + +- **[ZKsync](https://docs.zksync.io/)** - _ZKsync Era हा Matter Labs द्वारे तयार केलेला EVM-सुसंगत ZK Rollup आहे, जो त्याच्या स्वतःच्या zkEVM द्वारे चालतो._ + +- **[Starknet](https://starkware.co/starknet/)** - _StarkNet हे StarkWare द्वारे तयार केलेले EVM-सुसंगत लेअर 2 स्केलिंग सोल्यूशन आहे._ + +- **[Morph](https://www.morphl2.io/)** - _Morph हे एक हायब्रिड रोलअप स्केलिंग सोल्यूशन आहे जे लेअर 2 स्टेट आव्हान समस्येचे निराकरण करण्यासाठी zk-proof चा वापर करते._ + +- **[Linea](https://linea.build)** - _Linea हे Consensys द्वारे तयार केलेले Ethereum-समकक्ष zkEVM लेअर 2 आहे, जे Ethereum इकोसिस्टमशी पूर्णपणे सुसंगत आहे._ + +## ZK-रोलअप्सवर अधिक वाचन {#further-reading-on-zk-rollups} + +- [शून्य-ज्ञान रोलअप्स काय आहेत?](https://coinmarketcap.com/alexandria/glossary/zero-knowledge-rollups) +- [शून्य-ज्ञान रोलअप्स काय आहेत?](https://alchemy.com/blog/zero-knowledge-rollups) +- [इथेरियम रोलअप्ससाठी व्यावहारिक मार्गदर्शक](https://web.archive.org/web/20241108192208/https://research.2077.xyz/the-practical-guide-to-ethereum-rollups) +- [STARKs विरुद्ध SNARKs](https://consensys.net/blog/blockchain-explained/zero-knowledge-proofs-starks-vs-snarks/) +- [zkEVM काय आहे?](https://www.alchemy.com/overviews/zkevm) +- [ZK-EVM प्रकार: Ethereum-समकक्ष, EVM-समकक्ष, प्रकार 1, प्रकार 4, आणि इतर गुप्त बझवर्ड्स](https://taiko.mirror.xyz/j6KgY8zbGTlTnHRFGW6ZLVPuT0IV0_KmgowgStpA0K4) +- [zkEVM चा परिचय](https://hackmd.io/@yezhang/S1_KMMbGt) +- [ZK-EVM L2s काय आहेत?](https://linea.mirror.xyz/qD18IaQ4BROn_Y40EBMTUTdJHYghUtdECscSWyMvm8M) +- [अप्रतिम-zkEVM संसाधने](https://github.com/LuozhuZhang/awesome-zkevm) +- [ZK-SNARKS पडद्याआड](https://vitalik.eth.limo/general/2017/02/01/zk_snarks.html) +- [SNARKs कसे शक्य आहेत?](https://vitalik.eth.limo/general/2021/01/26/snarks.html) From de2e3caa4402f10c52669e998ff7135f529a5a8a Mon Sep 17 00:00:00 2001 From: Joshua <62268199+minimalsm@users.noreply.github.com> Date: Sun, 15 Feb 2026 16:58:47 +0000 Subject: [PATCH 2/2] fix(i18n): restore Solidity brand name in mr translations --- .../translations/mr/developers/docs/oracles/index.md | 4 ++-- .../docs/programming-languages/dart/index.md | 2 +- .../docs/programming-languages/delphi/index.md | 4 ++-- .../docs/programming-languages/dot-net/index.md | 10 +++++----- .../docs/programming-languages/elixir/index.md | 4 ++-- .../docs/programming-languages/golang/index.md | 6 +++--- .../docs/programming-languages/java/index.md | 4 ++-- .../docs/programming-languages/python/index.md | 10 +++++----- .../docs/programming-languages/ruby/index.md | 4 ++-- .../docs/programming-languages/rust/index.md | 6 +++--- .../docs/scaling/optimistic-rollups/index.md | 4 ++-- .../mr/developers/docs/scaling/sidechains/index.md | 4 ++-- 12 files changed, 31 insertions(+), 31 deletions(-) diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/oracles/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/oracles/index.md index 144bb71b124..96b0d5261b5 100644 --- a/public/content/translations/mr/developers/docs/oracles/index.md +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/oracles/index.md @@ -425,9 +425,9 @@ contract PriceConsumerV3 { **शिकवण्या** -- [सॉलिडिटीमध्ये इथेरियमची सध्याची किंमत कशी मिळवायची](https://blog.chain.link/fetch-current-crypto-price-data-solidity/) — _चेनलिंक_ +- [Solidityमध्ये इथेरियमची सध्याची किंमत कशी मिळवायची](https://blog.chain.link/fetch-current-crypto-price-data-solidity/) — _चेनलिंक_ - [ओरॅकल डेटा वापरणे](https://docs.chroniclelabs.org/Developers/tutorials/Remix) — _क्रॉनिकल_ **उदाहरणार्थ प्रकल्प** -- [सॉलिडिटीमध्ये इथेरियमसाठी पूर्ण चेनलिंक स्टार्टर प्रोजेक्ट](https://github.com/hackbg/chainlink-fullstack) — _HackBG_ +- [Solidityमध्ये इथेरियमसाठी पूर्ण चेनलिंक स्टार्टर प्रोजेक्ट](https://github.com/hackbg/chainlink-fullstack) — _HackBG_ diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dart/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dart/index.md index 485be371f0e..e0ed16ac452 100644 --- a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dart/index.md +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dart/index.md @@ -5,7 +5,7 @@ lang: mr incomplete: true --- -## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि Solidity भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} ## ट्यूटोरियल्स {#tutorials} diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/delphi/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/delphi/index.md index eb955450708..f887aacaeba 100644 --- a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/delphi/index.md +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/delphi/index.md @@ -15,7 +15,7 @@ incomplete: true इथेरियमवर विकेंद्रीकृत ऍप्लिकेशन्स तयार करा आणि डेल्फी प्रोग्रामिंग भाषेचा वापर करून स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सशी संवाद साधा! -## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह सुरुवात करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-the-solidity-language} +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि Solidity भाषेसह सुरुवात करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-the-solidity-language} **डेल्फीला इथेरियमसोबत समाकलित करण्यासाठी तुमची पहिली पाऊले उचला** @@ -24,7 +24,7 @@ incomplete: true - [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) - [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) - [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) -- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) +- [Solidity कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) ## नवशिक्यांसाठी संदर्भ आणि लिंक्स {#beginner-references-and-links} diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dot-net/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dot-net/index.md index c37690848a1..4e94a022575 100644 --- a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dot-net/index.md +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/dot-net/index.md @@ -11,7 +11,7 @@ incomplete: true मायक्रोसॉफ्ट टेक्नॉलॉजी स्टॅकमधील साधने आणि भाषा वापरून इथेरियमवर विकेंद्रित ऍप्लिकेशन्स तयार करा आणि स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सशी संवाद साधा - जे .NET फ्रेमवर्क/.NET कोअर/.NET स्टँडर्डवर VSCode आणि व्हिज्युअल स्टुडिओ सारख्या टूलिंगवर C#, व्हिज्युअल बेसिक .NET, F# ला सपोर्ट करते. Microsoft Azure ब्लॉकचेन वापरून काही मिनिटांत Azure वर इथेरियम ब्लॉकचेन तैनात करा. .NET ची आवड इथेरियममध्ये आणा! -## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह सुरुवात करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-the-solidity-language} +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि Solidity भाषेसह सुरुवात करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-the-solidity-language} **इथेरियमसोबत .NET एकत्रित करण्यासाठी तुमची पहिली पायरी उचला** @@ -20,14 +20,14 @@ incomplete: true - [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) - [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) - [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) -- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) +- [Solidity कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) ## नवशिक्यांसाठी संदर्भ आणि लिंक्स {#beginner-references-and-links} -**Nethereum लायब्ररी आणि VS Code सॉलिडिटीची ओळख** +**Nethereum लायब्ररी आणि VS Code Solidityची ओळख** - [Nethereum, सुरुवात करणे](https://docs.nethereum.com/en/latest/getting-started/) -- [VS Code सॉलिडिटी इंस्टॉल करणे](https://marketplace.visualstudio.com/items?itemName=JuanBlanco.solidity) +- [VS Code Solidity इंस्टॉल करणे](https://marketplace.visualstudio.com/items?itemName=JuanBlanco.solidity) - [इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स तयार करण्यासाठी आणि कॉल करण्यासाठी .NET डेव्हलपरची कार्यप्रणाली](https://medium.com/coinmonks/a-net-developers-workflow-for-creating-and-calling-ethereum-smart-contracts-44714f191db2) - [Nethereum सोबत स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सचे एकत्रीकरण](https://kauri.io/#collections/Getting%20Started/smart-contracts-integration-with-nethereum/#smart-contracts-integration-with-nethereumm) - [Nethereum सह .NET आणि इथेरियम ब्लॉकचेन स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सला इंटरफेस करणे](https://medium.com/my-blockchain-development-daily-journey/interfacing-net-and-ethereum-blockchain-smart-contracts-with-nethereum-2fa3729ac933), [中文版](https://medium.com/my-blockchain-development-daily-journey/%E4%BD%BF%E7%94%A8nethereum%E9%80%A3%E6%8E%A5-net%E5%92%8C%E4%BB%A5%E5%A4%AA%E7%B6%B2%E5%8D%80%E5%A1%8A%E9%8F%88%E6%99%BA%E8%83%BD%E5%90%88%E7%B4%84-4a96d35ad1e1) मध्ये देखील @@ -47,7 +47,7 @@ incomplete: true - [Nethereum वर्कबुक/सॅम्पल लिस्ट](http://docs.nethereum.com/en/latest/Nethereum.Workbooks/docs/) - [तुमच्या स्वतःच्या डेव्हलपमेंट टेस्टचेन्स तैनात करा](https://github.com/Nethereum/Testchains) -- [सॉलिडिटीसाठी VSCode कोडजेन प्लगिन](https://docs.nethereum.com/en/latest/nethereum-codegen-vscodesolidity/) +- [Solidityसाठी VSCode कोडजेन प्लगिन](https://docs.nethereum.com/en/latest/nethereum-codegen-vscodesolidity/) - [युनिटी आणि इथेरियम: का आणि कसे](https://www.raywenderlich.com/5509-unity-and-ethereum-why-and-how) - [इथेरियम dapps साठी ASP.NET कोअर वेब API तयार करा](https://tech-mint.com/blockchain/create-asp-net-core-web-api-for-ethereum-dapps/) - [Nethereum Web3 वापरून सप्लाय चेन ट्रॅकिंग सिस्टीम लागू करणे](http://blog.pomiager.com/post/using-nethereum-web3-to-implement-a-supply-chain-traking-system4) diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/elixir/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/elixir/index.md index 8ef0e2c4d38..de8861f5c9a 100644 --- a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/elixir/index.md +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/elixir/index.md @@ -9,7 +9,7 @@ incomplete: false क्रिप्टोकरन्सी आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या फायद्यांचा उपयोग करणाऱ्या विकेंद्रीकृत ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियम वापरा. हे dapps विश्वासहीन असू शकतात, म्हणजेच एकदा ते इथेरियमवर तैनात झाल्यावर, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. ते नवीन प्रकारचे आर्थिक ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी डिजिटल मालमत्तांवर नियंत्रण ठेवू शकतात. ते विकेंद्रित असू शकतात, याचा अर्थ असा की कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. -## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि Solidity भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} **इलिक्सिरला इथेरियमसोबत समाकलित करण्यासाठी तुमची पहिली पावले उचला** @@ -18,7 +18,7 @@ incomplete: false - [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) - [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) - [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) -- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) +- [Solidity कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) ## नवशिक्यांसाठी लेख {#beginner-articles} diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/golang/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/golang/index.md index 5ddc617bcb9..3b2314e0ec2 100644 --- a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/golang/index.md +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/golang/index.md @@ -9,7 +9,7 @@ incomplete: true विकेंद्रित ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियमचा वापर करा. हे dapps विश्वासार्ह असू शकतात, याचा अर्थ असा की एकदा ते इथेरियमवर तैनात केले की, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. ते विकेंद्रित आहेत, याचा अर्थ ते पीअर-टू-पीअर नेटवर्कवर चालतात आणि अपयशासाठी कोणताही एक बिंदू नाही. कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि त्यांना सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. नवीन प्रकारचे ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी ते डिजिटल मालमत्ता नियंत्रित करू शकतात. -## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि Solidity भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} **Go ला इथेरियमसोबत एकत्रित करण्यासाठी तुमची पहिली पावले उचला** @@ -18,7 +18,7 @@ incomplete: true - [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) - [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) - [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) -- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) +- [Solidity कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) - [कॉन्ट्रॅक्ट ट्यूटोरियल](https://github.com/ethereum/go-ethereum/wiki/Contract-Tutorial) ## नवशिक्यांसाठी लेख आणि पुस्तके {#beginner-articles-and-books} @@ -38,7 +38,7 @@ incomplete: true - [Go इथेरियम GoDoc](https://godoc.org/github.com/ethereum/go-ethereum) - [Geth सह Go मध्ये dapp तयार करणे](https://kauri.io/#collections/A%20Hackathon%20Survival%20Guide/creating-a-dapp-in-go-with-geth/) - [Golang आणि Geth सह इथेरियम खाजगी नेटवर्कवर काम करणे](https://myhsts.org/tutorial-learn-how-to-work-with-ethereum-private-network-with-golang-with-geth.php) -- [Go सह इथेरियमवर सॉलिडिटी कॉन्ट्रॅक्ट्सची युनिट टेस्टिंग](https://medium.com/coinmonks/unit-testing-solidity-contracts-on-ethereum-with-go-3cc924091281) +- [Go सह इथेरियमवर Solidity कॉन्ट्रॅक्ट्सची युनिट टेस्टिंग](https://medium.com/coinmonks/unit-testing-solidity-contracts-on-ethereum-with-go-3cc924091281) - [Geth चा लायब्ररी म्हणून वापर करण्यासाठी त्वरित संदर्भ](https://medium.com/coinmonks/web3-go-part-1-31c68c68e20e) ## प्रगत वापर पद्धती {#advanced-use-patterns} diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/java/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/java/index.md index 7579a274f21..429d2182768 100644 --- a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/java/index.md +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/java/index.md @@ -9,7 +9,7 @@ incomplete: true क्रिप्टोकरन्सी आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या फायद्यांचा उपयोग करणाऱ्या विकेंद्रीकृत ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियम वापरा. हे dapps विश्वासार्ह असू शकतात, याचा अर्थ असा की एकदा ते इथेरियमवर तैनात केले की, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. नवीन प्रकारचे आर्थिक ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी ते डिजिटल मालमत्ता नियंत्रित करू शकतात. ते विकेंद्रित असू शकतात, याचा अर्थ असा की कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. -## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि Solidity भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} **जावाला इथेरियमसोबत एकत्रित करण्यासाठी तुमची पहिली पावले उचला** @@ -18,7 +18,7 @@ incomplete: true - [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) - [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) - [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) -- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) +- [Solidity कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) ## इथेरियम क्लायंट्ससोबत काम करणे {#working-with-ethereum-clients} diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/python/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/python/index.md index 3f677dc15bb..53a27cdb588 100644 --- a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/python/index.md +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/python/index.md @@ -9,7 +9,7 @@ incomplete: true क्रिप्टोकरन्सी आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या फायद्यांचा उपयोग करणाऱ्या विकेंद्रीकृत ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियम वापरा. हे dapps विश्वासार्ह असू शकतात, याचा अर्थ असा की एकदा ते इथेरियमवर तैनात केले की, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. नवीन प्रकारचे आर्थिक ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी ते डिजिटल मालमत्ता नियंत्रित करू शकतात. ते विकेंद्रित असू शकतात, याचा अर्थ असा की कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. -## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि Solidity भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} **पायथॉनला इथेरियमसोबत एकत्रित करण्यासाठी तुमची पहिली पाऊले उचला** @@ -18,7 +18,7 @@ incomplete: true - [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) - [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) - [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) -- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) +- [Solidity कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) - [ब्लॉकचेनमधील पायथॉनची स्थिती 2023 अहवाल](https://tradingstrategy.ai/blog/the-state-of-python-in-blockchain-in-2023) ## नवशिक्यांसाठी लेख {#beginner-articles} @@ -44,7 +44,7 @@ incomplete: true - [web3.py पद्धती: रिअल-टाइम इव्हेंट सबस्क्रिप्शन्स](https://snakecharmers.ethereum.org/subscriptions/) - [web3.py पद्धती: WebSocketProvider](https://snakecharmers.ethereum.org/websocketprovider/) - [पायथॉन वापरून इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट संकलित करणे, तैनात करणे आणि कॉल करणे](https://yohanes.gultom.id/2018/11/28/compiling-deploying-and-calling-ethereum-smartcontract-using-python/) -- [Slither सह सॉलिडिटी स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सचे विश्लेषण करा](https://kauri.io/#collections/DevOps/analyze-solidity-smart-contracts-with-slither/#analyze-solidity-smart-contracts-with-slither) +- [Slither सह Solidity स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सचे विश्लेषण करा](https://kauri.io/#collections/DevOps/analyze-solidity-smart-contracts-with-slither/#analyze-solidity-smart-contracts-with-slither) - [ब्लॉकचेन फिनटेक ट्युटोरियल: पायथॉनसह कर्ज देणे आणि घेणे](https://blog.chain.link/blockchain-fintech-defi-tutorial-lending-borrowing-python/) ## संग्रहित लेख @@ -63,11 +63,11 @@ incomplete: true - [py-evm](https://github.com/ethereum/py-evm) - _इथेरियम व्हर्च्युअल मशीनची अंमलबजावणी_ - [eth-tester](https://github.com/ethereum/eth-tester) - _इथेरियम-आधारित ॲप्लिकेशन्सची चाचणी करण्यासाठीची साधने_ - [eth-utils](https://github.com/ethereum/eth-utils/) - _इथेरियम संबंधित कोडबेससह काम करण्यासाठी युटिलिटी फंक्शन्स_ -- [py-solc-x](https://pypi.org/project/py-solc-x/) - _0.5.x समर्थनासह solc सॉलिडिटी कंपाइलरभोवती पायथॉन रॅपर_ +- [py-solc-x](https://pypi.org/project/py-solc-x/) - _0.5.x समर्थनासह solc Solidity कंपाइलरभोवती पायथॉन रॅपर_ - [pymaker](https://github.com/makerdao/pymaker) - _मेकर कॉन्ट्रॅक्ट्ससाठी पायथॉन API_ - [siwe](https://github.com/signinwithethereum/siwe-py) - _पायथॉनसाठी इथेरियमसह साइन इन करा (siwe)_ - [इथेरियम इंटिग्रेशन्ससाठी Web3 DeFi](https://github.com/tradingstrategy-ai/web3-ethereum-defi) - _ERC-20, Uniswap आणि इतर लोकप्रिय प्रकल्पांसाठी तयार इंटिग्रेशन्स असलेले एक पायथॉन पॅकेज_ -- [Wake](https://getwake.io) - _कॉन्ट्रॅक्ट टेस्टिंग, फझिंग, डिप्लॉयमेंट, व्हल्नरेबिलिटी स्कॅनिंग आणि कोड नेव्हिगेशनसाठी ऑल-इन-वन पायथॉन फ्रेमवर्क (लँग्वेज सर्व्हर - [सॉलिडिटीसाठी साधने](https://marketplace.visualstudio.com/items?itemName=AckeeBlockchain.tools-for-solidity))_ +- [Wake](https://getwake.io) - _कॉन्ट्रॅक्ट टेस्टिंग, फझिंग, डिप्लॉयमेंट, व्हल्नरेबिलिटी स्कॅनिंग आणि कोड नेव्हिगेशनसाठी ऑल-इन-वन पायथॉन फ्रेमवर्क (लँग्वेज सर्व्हर - [Solidityसाठी साधने](https://marketplace.visualstudio.com/items?itemName=AckeeBlockchain.tools-for-solidity))_ ### संग्रहित / आता देखरेख केली जात नाही: {#archived--no-longer-maintained} diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/ruby/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/ruby/index.md index 4ddfe1b9845..5f3e0df662a 100644 --- a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/ruby/index.md +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/ruby/index.md @@ -9,7 +9,7 @@ incomplete: false क्रिप्टोकरन्सी आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या फायद्यांचा उपयोग करणाऱ्या विकेंद्रीकृत ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियम वापरा. हे dapps विश्वासहीन असू शकतात, म्हणजेच एकदा ते इथेरियमवर तैनात झाल्यावर, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. ते नवीन प्रकारचे आर्थिक ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी डिजिटल मालमत्तांवर नियंत्रण ठेवू शकतात. ते विकेंद्रित असू शकतात, याचा अर्थ असा की कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. -## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि Solidity भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} **Ruby ला इथेरियमसोबत समाकलित करण्यासाठी तुमची पहिली पावले उचला** @@ -18,7 +18,7 @@ incomplete: false - [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) - [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) - [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) -- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) +- [Solidity कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) ## नवशिक्यांसाठी लेख {#beginner-articles} diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/rust/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/rust/index.md index 7b2cda54b42..37ed4abc415 100644 --- a/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/rust/index.md +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/programming-languages/rust/index.md @@ -9,7 +9,7 @@ incomplete: true क्रिप्टोकरन्सी आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या फायद्यांचा उपयोग करणाऱ्या विकेंद्रीकृत ॲप्लिकेशन्स (किंवा "dapps") तयार करण्यासाठी इथेरियम वापरा. हे dapps विश्वासार्ह असू शकतात, याचा अर्थ असा की एकदा ते इथेरियमवर तैनात केले की, ते नेहमी प्रोग्राम केल्याप्रमाणे चालतील. नवीन प्रकारचे आर्थिक ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी ते डिजिटल मालमत्ता नियंत्रित करू शकतात. ते विकेंद्रित असू शकतात, याचा अर्थ असा की कोणतीही एक संस्था किंवा व्यक्ती त्यांना नियंत्रित करत नाही आणि सेन्सॉर करणे जवळजवळ अशक्य आहे. -## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि सॉलिडिटी भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} +## स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि Solidity भाषेसह प्रारंभ करणे {#getting-started-with-smart-contracts-and-solidity} **इथेरियमसह रस्टला एकत्रित करण्यासाठी तुमची पहिली पावले उचला** @@ -18,7 +18,7 @@ incomplete: true - [ब्लॉकचेन स्पष्टीकरण](https://kauri.io/article/d55684513211466da7f8cc03987607d5/blockchain-explained) - [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स समजून घेणे](https://kauri.io/article/e4f66c6079e74a4a9b532148d3158188/ethereum-101-part-5-the-smart-contract) - [तुमचा पहिला स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट लिहा](https://kauri.io/article/124b7db1d0cf4f47b414f8b13c9d66e2/remix-ide-your-first-smart-contract) -- [सॉलिडिटी कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) +- [Solidity कसे संकलित आणि तैनात करायचे ते शिका](https://kauri.io/article/973c5f54c4434bb1b0160cff8c695369/understanding-smart-contract-compilation-and-deployment) ## नवशिक्यांसाठी लेख {#beginner-articles} @@ -44,7 +44,7 @@ incomplete: true - [Lighthouse](https://github.com/sigp/lighthouse) - _जलद इथेरियम कन्सेन्सस लेयर क्लायंट_ - [Ethereum WebAssembly](https://ewasm.readthedocs.io/en/mkdocs/) - _WebAssembly च्या एका निश्चित उपसंचाचा वापर करून इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट एक्झिक्यूशन लेयरची प्रस्तावित पुनर्रचना_ - [oasis_std](https://docs.rs/oasis-std/latest/oasis_std/index.html) - _OASIS API संदर्भ_ -- [Solaris](https://github.com/paritytech/sol-rs) - _मूळ Parity Client EVM वापरून सॉलिडिटी स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स युनिट टेस्ट हार्नेस._ +- [Solaris](https://github.com/paritytech/sol-rs) - _मूळ Parity Client EVM वापरून Solidity स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स युनिट टेस्ट हार्नेस._ - [SputnikVM](https://github.com/rust-blockchain/evm) - _रस्ट इथेरियम व्हर्च्युअल मशीन अंमलबजावणी_ - [Wavelet](https://wavelet.perlin.net/docs/smart-contracts) - _रस्टमध्ये वेव्हलेट स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट_ - [Foundry](https://github.com/foundry-rs/foundry) - _इथेरियम ॲप्लिकेशन विकासासाठी टूलकिट_ diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/index.md index 1050de83a6b..6c93b6d5c27 100644 --- a/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/index.md +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/index.md @@ -90,7 +90,7 @@ lang: mr `calldata` हे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टमधील एक न बदलता येणारे, न-टिकाऊ क्षेत्र आहे जे बहुतेक [मेमरी](/developers/docs/smart-contracts/anatomy/#memory) सारखे वागते. `calldata` ब्लॉकचेनच्या [इतिहास लॉग](https://docs.soliditylang.org/en/latest/introduction-to-smart-contracts.html?highlight=memory#logs) चा भाग म्हणून ऑनचेन टिकून राहतो, तरी तो इथेरियमच्या स्टेटचा भाग म्हणून संग्रहित केला जात नाही. कारण `calldata` इथेरियमच्या स्टेटच्या कोणत्याही भागाला स्पर्श करत नाही, त्यामुळे ऑनचेन डेटा संग्रहित करण्यासाठी तो स्टेटपेक्षा स्वस्त आहे. -`calldata` कीवर्डचा वापर सॉलिडिटीमध्ये अंमलबजावणीच्या वेळी स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट फंक्शनला वितर्क पास करण्यासाठी देखील केला जातो. `calldata` व्यवहारादरम्यान कॉल होत असलेल्या फंक्शनची ओळख पटवते आणि बाइट्सच्या अनियंत्रित क्रमाच्या स्वरूपात फंक्शनचे इनपुट धारण करते. +`calldata` कीवर्डचा वापर Solidityमध्ये अंमलबजावणीच्या वेळी स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट फंक्शनला वितर्क पास करण्यासाठी देखील केला जातो. `calldata` व्यवहारादरम्यान कॉल होत असलेल्या फंक्शनची ओळख पटवते आणि बाइट्सच्या अनियंत्रित क्रमाच्या स्वरूपात फंक्शनचे इनपुट धारण करते. आशावादी रोलअप्सच्या संदर्भात, `calldata` चा वापर कॉम्प्रेस केलेला व्यवहार डेटा ऑनचेन कॉन्ट्रॅक्टवर पाठवण्यासाठी केला जातो. रोलअप ऑपरेटर रोलअप कॉन्ट्रॅक्टमध्ये आवश्यक फंक्शन कॉल करून आणि कॉम्प्रेस केलेला डेटा फंक्शन वितर्क म्हणून पास करून नवीन बॅच जोडतो. `calldata` वापरल्याने वापरकर्त्यांचे शुल्क कमी होते कारण रोलअप्सना लागणारा बहुतेक खर्च ऑनचेन डेटा संग्रहित करण्यापासून येतो. @@ -245,7 +245,7 @@ ii. आशावादी रोलअप्स वापरणारे डे | फ्रॉड प्रूफ मोजणे नियमित L2 नोडसाठी खुले आहे, वैधता प्रूफ (ZK-रोलअप्समध्ये वापरले जाते) च्या विपरीत ज्यांना विशेष हार्डवेअरची आवश्यकता असते. | सुरक्षा मॉडेल कमीतकमी एका प्रामाणिक नोडवर अवलंबून असते जो रोलअप व्यवहार कार्यान्वित करतो आणि अवैध स्टेट संक्रमणांना आव्हान देण्यासाठी फ्रॉड प्रूफ सादर करतो. | | रोलअप्सना "विश्वासार्ह सजीवतेचा" फायदा होतो (कोणीही व्यवहार कार्यान्वित करून आणि दावे पोस्ट करून चेन पुढे नेण्यास भाग पाडू शकतो) | वापरकर्त्यांना इथेरियमवर निधी परत काढण्यापूर्वी एक आठवड्याचा आव्हान कालावधी संपण्याची प्रतीक्षा करावी लागते. | | आशावादी रोलअप्स चेनवरील सुरक्षा वाढवण्यासाठी चांगल्या प्रकारे डिझाइन केलेल्या क्रिप्टोकॉनॉमिक प्रोत्साहनांवर अवलंबून असतात. | रोलअप्सना सर्व व्यवहार डेटा ऑनचेनवर पोस्ट करावा लागतो, ज्यामुळे खर्च वाढू शकतो. | -| EVM आणि सॉलिडिटीसह सुसंगतता डेव्हलपर्सना इथेरियम-नेटिव्ह स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स रोलअप्सवर पोर्ट करण्याची किंवा नवीन dapps तयार करण्यासाठी विद्यमान टूलिंग वापरण्याची परवानगी देते. | | +| EVM आणि Solidityसह सुसंगतता डेव्हलपर्सना इथेरियम-नेटिव्ह स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स रोलअप्सवर पोर्ट करण्याची किंवा नवीन dapps तयार करण्यासाठी विद्यमान टूलिंग वापरण्याची परवानगी देते. | | ### आशावादी रोलअप्सचे एक दृष्य स्पष्टीकरण {#optimistic-video} diff --git a/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/sidechains/index.md b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/sidechains/index.md index a3ed1fffbdc..a6a8f81c9a8 100644 --- a/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/sidechains/index.md +++ b/public/content/translations/mr/developers/docs/scaling/sidechains/index.md @@ -33,9 +33,9 @@ sidebarDepth: 3 ### EVM सुसंगतता {#evm-compatibility} -काही साइडचेन्स EVM-सुसंगत आहेत आणि [इथेरिअम व्हर्च्युअल मशीन (EVM)](/developers/docs/evm/) साठी विकसित केलेले कॉन्ट्रॅक्ट्स कार्यान्वित करण्यास सक्षम आहेत. EVM-सुसंगत साइडचेन्स [सॉलिडिटीमध्ये लिहिलेल्या](/developers/docs/smart-contracts/languages/) स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना, तसेच इतर EVM स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट भाषांना समर्थन देतात, याचा अर्थ इथेरिअम मेननेटसाठी लिहिलेले स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स EVM-सुसंगत साइडचेन्सवर देखील कार्य करतील. +काही साइडचेन्स EVM-सुसंगत आहेत आणि [इथेरिअम व्हर्च्युअल मशीन (EVM)](/developers/docs/evm/) साठी विकसित केलेले कॉन्ट्रॅक्ट्स कार्यान्वित करण्यास सक्षम आहेत. EVM-सुसंगत साइडचेन्स [Solidityमध्ये लिहिलेल्या](/developers/docs/smart-contracts/languages/) स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सना, तसेच इतर EVM स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट भाषांना समर्थन देतात, याचा अर्थ इथेरिअम मेननेटसाठी लिहिलेले स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स EVM-सुसंगत साइडचेन्सवर देखील कार्य करतील. -याचा अर्थ असा की जर तुम्हाला तुमचे [dapp](/developers/docs/dapps/) साइडचेनवर वापरायचे असेल, तर तुम्हाला फक्त तुमचा [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट](/developers/docs/smart-contracts/) या साइडचेनवर तैनात करायचा आहे. ते मेननेटसारखेच दिसते, वाटते आणि कार्य करते—तुम्ही सॉलिडिटीमध्ये कॉन्ट्रॅक्ट्स लिहिता आणि साइडचेन्स RPC द्वारे चेनशी संवाद साधता. +याचा अर्थ असा की जर तुम्हाला तुमचे [dapp](/developers/docs/dapps/) साइडचेनवर वापरायचे असेल, तर तुम्हाला फक्त तुमचा [स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट](/developers/docs/smart-contracts/) या साइडचेनवर तैनात करायचा आहे. ते मेननेटसारखेच दिसते, वाटते आणि कार्य करते—तुम्ही Solidityमध्ये कॉन्ट्रॅक्ट्स लिहिता आणि साइडचेन्स RPC द्वारे चेनशी संवाद साधता. साइडचेन्स EVM-सुसंगत असल्यामुळे, त्यांना इथेरिअम-नेटिव्ह dapps साठी एक उपयुक्त [स्केलिंग सोल्यूशन](/developers/docs/scaling/) मानले जाते. साइडचेनवर तुमच्या dapp सह, वापरकर्ते कमी गॅस शुल्क आणि जलद व्यवहारांचा आनंद घेऊ शकतात, विशेषतः जेव्हा मेननेटवर गर्दी असते.